Met de opkomst van de kantoortuin is ook een ander fenomeen ingeburgerd geraakt: de kantoorkoptelefoon, in het bijzonder de noise-cancelling variant. Niet gek als je een grote groep medewerkers bij elkaar in een ruimte zet. Dat leidt hoe dan ook tot rumoer, en soms tot regelrechte herrie.
Spontane brainstorm- en bijpraatsessies aan het bureau, luid bellende collega’s: een geluidsdempende koptelefoon met een afleidend muziekje is meer dan welkom om de kantoortuinprikkels buiten te sluiten. Ruim de helft van de medewerkers (52%) doet dat op het werk dan ook regelmatig (HR Daily Advisor, 2018).
Zeven op de tien werknemers vinden dat ze daardoor productiever zijn. Muziek helpt om beter te focussen, zonder dat ze zich fysiek van de groep hoeven af te zonderen.
Naast een betere concentratie hebben de deuntjes ook andere positieve effecten. Muziek ontspant en verlaagt stress, verhoogt het uithoudingsvermogen en helpt om door te beuken bij eentonige of repetitieve taken. En soms is luisteren naar je favoriete band of artiest ook simpelweg een manier om de tijd te doden.
Afsluiten van de rest
Het probleem: hoewel muziek luisteren op de werkvloer weliswaar iets is dat je alleen doet, is het ook heel zichtbaar voor collega’s (en soms hoorbaar, maar dan staat je geluid te hard). Zij zien alleen je oortjes of koptelefoon en moeten er maar naar raden waarom je je auditief afsluit van de rest. Dat doen ze, soms bewust, soms onbewust.
Onderzoekers Oguz Gencay (Bilkent University, Ankara), Michael Schaerer (Singapore Management University) en Trevor A. Foulk (University of Florida) waren benieuwd of dat sociale gevolgen heeft. Worden mensen die op hun werk naar muziek luisteren, door collega’s anders beoordeeld of behandeld? Dat onderzochten ze met een serie experimenten, waarbij in totaal meer dan 2.700 (vooral Amerikaanse) werknemers betrokken waren. De resultaten werden gepubliceerd in Harvard Business Review.
De belangrijkste conclusie is dat het effect volledig afhankelijk is van de manier waarop werknemers het gedrag interpreteren – ongeacht wat de daadwerkelijke reden is dat iemand naar muziek luistert. Denken mensen dat hun collega’s dit voor de lol doen, of om de tijd te doden? In dat geval worden ze als significant minder betrokken gezien.
Dat heeft gevolgen: medewerkers zijn minder geneigd om deze collega’s te helpen, stellen zich neerbuigender en soms zelfs vijandiger op, en beoordelen hun werk negatiever. Ook als de werkelijke prestaties goed zijn.
Lees ook: Passieve agressiviteit zorgt op kantoor voor meer conflicten dan roddelen en pesten
Wel gestraft, niet beloond
Deze effecten treden niet op als mensen denken dat koptelefoondragende collega’s zich willen concentreren. Al levert dat ook geen extra punten of goodwill op: het negatieve effect wordt simpelweg geneutraliseerd. In de enige situatie waarin het luistergedrag wél voor duidelijke positieve effecten zorgt, zagen betrokkenen dat de prestaties van collega’s daardoor meetbaar verbeterden. Al gold dat lang niet in alle gevallen.
Volgens de onderzoekers komt dit door de heersende normen op de werkvloer. Van werknemers wordt nu eenmaal verwacht dat ze op kantoor gefocust zijn, ook als ze daarvoor muziek nodig hebben. Mensen worden, kortom, niet beloond voor gedrag dat door de rest als vanzelfsprekend wordt gezien.
De onderzoekers adviseren daarom om koptelefoondragende collega’s niet met argwaan of een oordeel, maar met nieuwsgierigheid te bekijken. Heb je het gevoel dat iemand je negeert? Toets die aanname eerst. Vraag bijvoorbeeld: ‘Komt het nu niet goed uit?’ Dat lijkt iets kleins, maar kan op de lange termijn misverstanden en irritaties voorkomen.
Intenties duidelijk maken
Behoor je daarentegen zelf tot de groep die zonder muziek niet kan werken, dan is er goedbeschouwd maar één ding dat je kunt doen: de negatieve effecten minimaliseren. ‘Maak je intenties duidelijk’, adviseren de onderzoekers. ‘Als collega’s niet weten waarom je je afsluit, gaan ze dat zelf invullen.’ Dat hoeft niet ingewikkeld te zijn. Een opmerking als ‘ik moet me nu even concentreren’ volstaat.
Tot slot: let op hoe je je gedraagt als je muziek op hebt staan. Meeknikken op de maat, tappen met je voet of neuriën? Wil je collega’s ervan overtuigen dat je met volle focus bezig bent, dan is zulk gedrag uit den boze. Zorg dat concentratie er ook uitziet als concentratie – en bewaar je lievelingsnummers voor de weg naar huis.
Lees ook: Onderzoek toont aan: collega’s luisteren minder als je een accent hebt
