Winkelmand

Geen producten in de winkelwagen.

Advertorial – Logica

One Logica: ‘all out’ richting klant  

Hoe kan ik de enorme leverage die ICT mij biedt optimaal benutten, met zo min mogelijk kosten en liefst ook zonder risico? Ecosystemen geven ongekende slagkracht. Leg samen met Logica de juiste verbindingen, en u creëert uw eigen succes.

 

Wilbert Kieboom lacht. De CEO van Logica Benelux kent de behoeften van klanten – ‘they want it all, and they want it now’. Als reactie op de crisis hebben veel organisaties de afgelopen tijd nauwelijks in innovatie geïnvesteerd. Nu de markt zich weer herstelt, laat dat zich voelen. En ICT is alweer een grotere rol gaan spelen. Snelheid en een efficiënte procesinrichting tegen zo laag mogelijke kosten bepalen het succes van organisaties meer dan ooit.
Hoe heeft Logica zich de afgelopen tijd ontwikkeld? “Eigenlijk zijn wij gewoon doorgegaan met wat wij van nature doen: innoveren. In uitgebreid onderzoek lieten klanten ons weten dat wij zonder meer de beste, meest creatieve mensen hebben. Innovatie, betrokkenheid en loyaliteit noemen zij als onze sterkste kanten. Die aspecten hebben wij de afgelopen tijd in allerlei intensieve trajecten organisatiebreed versterkt en verdiept. We hebben ons merk een nieuwe betekenis gegeven, zowel intern als extern. Met als motto ‘brilliant together’. Het is onze aangescherpte merkstrategie: dicht op de klant, samen met de klant en met kennis van diens ecosysteem. Iedereen bij ons is ervan doordrongen dat wij, juist ook bij hoge kwaliteit, nooit sterker kunnen zijn dan onze zwakste schakel. Bovendien hebben we uitgebreid onderzoek gedaan naar de toekomstwensen van onze klanten en de markt.”

Toekomstwensen

En? “Klanten blijken behoefte te hebben aan bestendige relaties voor de lange termijn, met experts die alles weten van hun branche. Na een periode van versnippering van krachten en kennis blijken klanten in de toekomst liever met één partij in zee te gaan. Een langetermijnrelatie betekent meer wederzijds commitment, kwaliteit, toekomst creëren, sectorinnovatie, technische innovatie, strategie, samen een roadmap kunnen maken, kortom: oneindig veel meer toegevoegde waarde. Samenwerken met Logica geeft strategisch voordeel, inzicht in sectorinnovatie en technologische voorsprong. Bovendien kunnen klanten hun voordeel doen met ons ecosysteem.”

Ecosysteem

Hoe moeten we dat zien? “Klanten vragen of wij deel kunnen zijn van hun ecosysteem; hun netwerk, hun markt en alles wat daar deel van uitmaakt. Netwerken wérkt, het is zo oud als de mens. Het gaat nu alleen een fiks stuk sneller. Wie er het beste in slaagt om de juiste verbindingen te leggen, zal nu en in de toekomst als sterkste uit de bus komen. Dus dat is wat wij doen: verbindingen leggen. Intern en extern. Klanten kunnen ervoor kiezen om deel te worden van ons ecosysteem: ons netwerk, onze kennis. Het delen en dus vermenigvuldigen van expertise is een gemeenschappelijk belang, dat voor alle partijen een enorme – exponentieel groeiende – slagkracht oplevert."

Innovatie als vak

Waarom is Kieboom zo zeker van Logica’s succes? “Altijd de beste mensen aan boord hebben is onze speerpunt. Innovatie is ons vak, en het is oneindig veel meer dan R&D. Het is zorgen dat je altijd op alle gebieden state of the art bent. Mensen worden standaard niet voor 100% ingeroosterd; gemiddeld besteden zij 20% van hun tijd aan hun ontwikkeling en aan innovatie.”
Ook op de lange termijn is Kieboom zeker van zijn zaak, omdat de wensen en eisen van klanten bij Logica direct worden gekoppeld aan persoonlijke targets van zijn mensen: “Met een aantal klanten wordt meer dan eens per kwartaal op het hoogste niveau geëvalueerd. Op basis van die evaluaties wordt bijgestuurd, zodat de frequentie ervan in de loop der tijd kan dalen.”
En wat heeft Logica verder te bieden? “Wij zijn écht internationaal. Overal een vestiging hebben is iets anders dan internationaal samenwerken. De sterke punten in de verschillende landen waar Logica zit, overlappen elkaar niet, maar vullen elkaar aan. Voor heel Europa hebben wij onze business verticaal verdeeld in sectoren, en horizontaal hebben wij daar onze drie resources in aangebracht: consultancy, systeemintegratie en outsourcing. De zwaartepunten van onze resources liggen op verschillende plekken, verspreid over de wereld. Nieuw daarbij is dat wij daarom alle mensen en kennis met elkaar in verbinding hebben gebracht via gerichte internationale platforms; een ongekende mapping van kennis. Dus toegang tot ons ecosysteem betekent toegang tot de meest actuele kennis, weten hoe je markt ervoor staat, weten wat de laatste ontwikkelingen zijn, te allen tijde je concurrentiepositie kunnen bepalen. En desgewenst toegang tot slimme tools.”
Zoals? “Future Insight. De accuratesse van internetpeilingen groeit, en is nu vaak al indrukwekkend. Bovendien bepaalt de opinie van de meerderheid in toenemende mate waar we naartoe gaan. Met Future Insight kunnen klanten gewoon, direct, sleutelvraagstukken peilen. Dan heb je direct informatie over de huidige status-quo, in plaats van dat je over drie maanden weet hoe men er zes maanden geleden over dacht. Het is informatie die je nú nodig hebt om snel te kunnen ageren.”
Wat hij hier zelf het mooiste aan vindt? “Dat we eindelijk ‘all out’ kunnen gaan. Het zijn allemaal schitterende aspecten die allang in onze organisatie zaten. Maar nu hebben we de juiste verbindingen gelegd. Met onze kennis, kwaliteit, loyaliteit én creativiteit gaan wij de wereld veroveren. We gaan all out richting klant.”

Logica

Prof. W.H. Keesomlaan 14, 1183 DJ Amstelveen
Telefoon: (020) 571 30 00
Fax: (020) 503 30 18
E-mail: [email protected]
www.logica.nl
 

Peter Langhout junior wil de reisbranche opschudden met een AI-reisfabriek – en een vertrouwde naam

AI zet ook de reiswereld op zijn kop. Startup Travel IP bewijst hoe bedrijven het voor zich kunnen laten werken bij het samenstellen en aanbieden van pakketreizen - inclusief inkoop, content, marketing en prijsstrategie. De naam van oprichter Peter Langhout klinkt bekend. Klopt: hij is de 'zoon van', en zet AI straks ook in voor Peter Langhout Reizen.

Eerst even de toekomst. Die is, net als in vele andere branches, aan de inzet van AI als het om de wereld van pakketreizen gaat. Travel IP uit Alphen aan den Rijn heeft zijn nieuwe B2B-softwareplatform voor reisbedrijven dan ook van voor tot achter ingericht met de technologie.

Wat het voor de consument doet: aan de hand van talloze variabelen als budget, reisdata, gezinssamenstelling en alle voorkeuren van de reiziger stelt het een reis samen. Maar aan de achterkant vindt de werkelijke magie plaats. Daar is Travel IP gekoppeld aan de boekingssystemen van accommodaties (‘beddenbanken’) en vervoerders om tegen de beste prijzen desgewenst realtime in te kopen.

Miljoenen prijscombinaties

‘Dit is eigenlijk een big-data-klus’, zegt oprichter Peter Langhout (29). ‘Voor elke vertrekdatum heb je tot 25 mogelijke reisduren, twaalf vertrekluchthavens, en daarbovenop nog eens verschillende hotelkamers, verzorgingstypen en vluchttijden. Het resultaat zijn miljoenen prijscombinaties die elke nacht opnieuw worden doorgerekend.’

Langhout wil met zijn startup het leven van andere bedrijven in de reismarkt makkelijker maken. De software zorgt dat alle pakketten en hotels met de juiste foto’s en teksten online worden gepresenteerd tegen de juiste prijzen. Het platform neemt ook de online marketing over, inclusief de campagnes waarmee de omzet tegen de best mogelijke marges wordt binnengehaald.

Travel IP als reisfabriek

Hij laat op zijn scherm zien hoe die reisfabriek aan de achterkant draait: de reisbeschrijving met foto’s die door AI wordt samengesteld en na een check door de ‘human in the loop’ live kan worden gezet. Omdat Travel IP met tientallen verschillende leveranciers samenwerkt, krijgt het bedrijf dagelijks duizenden foto’s en beschrijvingen binnen van dezelfde accommodaties, vaak via verschillende kanalen en in wisselende kwaliteit. AI wordt ingezet om die content op te schonen: dubbele foto’s herkennen, teksten herschrijven, de juiste volgorde bepalen.

Het systeem stroopt het internet af op zoek naar wat de rest van de markt doet, test continu verschillende prijzen en dus marges per bestemming en accommodatie en kijkt naar het effect op de conversie. De marge kan op basis van marktdata en prijzen bij concurrenten soms worden opgeschroefd zonder dat het volume instort, stelt Langhout. AI stuurt ook de marketingbudgetten: zodra inkoopprijzen op een bestemming te hoog worden en de marges minder aantrekkelijk, wordt de advertentie-inzet automatisch teruggeschroefd.

Pakketreis met een druk op de knop

Of het AI-systeem al uit de bocht is gevlogen met stuntprijzen of dure campagnes? Niet echt, zegt Langhout. ‘Je moet natuurlijk wel overal regels en veiligheidsmarges inbouwen. Als je AI tegen AI laat concurreren op prijs, verkoop je pakketreizen voor drie cent en houdt niemand er nog geld aan over.’

Waar gevestigde touroperators als Corendon en TUI doorgaans voorraad inkopen — kamers blokken, commitments aangaan bij hotels en vliegmaatschappijen— werkt Travel IP volledig ‘just in time’. Het bedrijf koppelt rechtstreeks aan de systemen van luchtvaartmaatschappijen, ‘beddenbanken’, verzekeraars en betaalproviders en koopt pas in op het moment dat een klant daadwerkelijk boekt.

‘Zodra een klant op de knop drukt, gaan al die processen aan de achterkant aan het werk en wordt de vakantie geboekt’, legt Langhout uit. ‘Dat is eigenlijk data schuiven en de content op de juiste manier tonen aan onze klanten.’

Onder de motorkap van de reisbranche

Dit is duidelijk state of the art, in een wereld waar nog steeds veel met Excel-sheets wordt gewerkt, maar geen toekomstmuziek: het systeem heeft zichzelf de afgelopen periode al bewezen. Onder het eigen label Reisknaller, pontificaal op de buitengevel van Langhouts kantoor in het centrum van Alphen aan den Rijn, worden de pakketten al verkocht via het nieuwe platform.

De Nederlandse pakketreismarkt is goed voor ruim 5,3 miljard euro aan jaarlijkse bestedingen, verspreid over bijna 3,5 miljoen vakanties. Achter de talloze merken en websites die consumenten zien, leunt de branche op een beperkt aantal backoffice- en reserveringssystemen, die volgens Langhout vaak al jaren niet meer fundamenteel zijn vernieuwd. ‘De reisbranche heeft de etalage vernieuwd, maar onder de motorkap is veel hetzelfde gebleven.’

Ruzie rond bekende naam Peter Langhout

Even terug in de geschiedenis. De naam Peter Langhout zal vooral 40-plussers enorm vertrouwd in de oren klinken. Peter Langhout Reizen was lang een vaste waarde in de Nederlandse reismarkt. Het bedrijf, opgericht door Langhouts vader, groeide vooral met busreizen uit tot een touroperator met tientallen miljoenen euro’s omzet. Na een slechte periode verkocht Langhout senior zijn bedrijf in 2006 aan investeerders om het voor een faillissement te behoeden.

Ooit een vaste waarde in de reisbranche: de bussen van Peter Langhout.

Langhout en de nieuwe eigenaren kregen een jaar later ruzie en een langdurige juridische strijd over onder meer het gebruik van de naam Peter Langhout volgde. Lang verhaal kort: Peter Langhout Reizen ging in 2019 failliet, nog eens 5 jaar later werd dat faillissement afgerond en inmiddels heeft Langhout via ‘een kennis’ de naamrechten definitief terug in handen gekregen.

Financiële onzekerheid en stress

‘Mijn vader heeft al die rechtszaken gewonnen’, zegt Langhout junior nu, ‘maar het betekende ook achttien jaar leven met financiële onzekerheid en veel stress.’ Hij was negen jaar oud toen het conflict begon en groeide op met een vader die, zoals hij het noemt, ‘met zijn hoofd onder het maaiveld’ bleef. ‘Ik heb dat heel bewust meegemaakt. Ik ging naar school terwijl mijn vader op de voorpagina van de Telegraaf stond.’

Die jaren hebben Langhout junior gevormd als ondernemer. Na de middelbare school ging hij direct aan het werk, zorgen dat er brood op de plank kwam. Dat was de tijd dat hij zichzelf bekwaamde in websites bouwen en in online marketing.

Samen ondernemen met senior

Dat hij samen met zijn vader weer de online reiswereld zou opzoeken, stond wel bijna vast. ‘Hij was in 1995 de eerste van Nederland die reizen via internet verkocht. Dat idee van de reisfabriek, de IT die alles regelt voor reisbedrijven, daar liep hij toen al mee rond, maar de technologie was er lang nog niet klaar voor.’

Natuurlijk was de druk voelbaar voor het gezin, zegt zoon Peter, maar het was gelukkig niet zo dat zijn vader verbitterd op de bank bleef zitten. ‘Nee, het heeft ons juist dicht bij elkaar gebracht, omdat we samen gingen ondernemen.’

Reisknaller als gezicht van Travel IP

De eerste stappen terug naar de online reiswereld verliepen volgens Langhout ‘houtje-touwtje’. Met een klein startkapitaaltje en een developer die destijds in China woonde, werd een eerste platform gebouwd. Toen die samenwerking strandde, vond Langhout een ontwikkelteam in Servië, waarmee hij nog altijd werkt en dat het huidige systeem neerzette.

Het platform kreeg een eerste consumentengezicht in Reisknaller, een pakketreislabel dat vier jaar geleden van start ging — net voor corona, wat volgens Langhout ‘een drama’ was voor de timing. Toch groeide het label door: inmiddels hebben ruim 7.000 klanten via Reisknaller een vakantie geboekt. Belangrijker dan de omzet is wat het label opleverde aan kennis en data.

SaaS-dienst voor Europese touroperators

Travel IP is nu klaar om de zakelijke markt op te gaan, zegt Langhout. De SaaS-dienst zal in licentie worden geleverd aan touroperators in Europa, die hun verouderde, gefragmenteerde systemen willen vervangen. Andere touroperators en zelfstandige reisagenten kunnen op de techniek van Travel IP een eigen website en boekingssysteem optuigen, en betalen daarvoor een vergoeding over hun omzet.

Het platform Travel IP: ‘We hebben met Reisknaller al laten zien dat het werkt.’

In principe zou elke ondernemer hier in één klap een nieuw label voor pakketreizen mee uit de grond kunnen stampen, maar dat is naïef gedacht, waarschuwt Langhout. Aansluiting bij organisaties als de SGR, de Stichting Garantiefonds Reisgelden, is wel echt een vereiste om consumenten voor je te winnen.

Vers kapitaal en overnames

Hij richt zich dus op bestaande reisbedrijven, van groot tot klein. Zitten de grote spelers als TUI, Corendon en Sunweb wel te wachten op software die aan de achterkant meeconcurreert op de verkoop van bedden en stoelen? Ze zouden hun systemen kunnen dichtzetten voor Langhout. ‘Nee, in de reiswereld is iedereen er wel aan gewend om met elkaar samen te werken.’

Binnenkort wil Langhout vers kapitaal ophalen om de groei van Travel IP te financieren. Naast software-licenties wil het bedrijf vanaf 2028 ook overnames doen van bestaande consumentenmerken in het buitenland, om daar de eigen techniek onder te leggen.

Peter Langhout Reizen keert terug

En dan is er nog iets wat de cirkel helemaal rond kan maken. Eind dit jaar wil Langhout met een tweede consumentenlabel de markt in. Exact: Peter Langhout Reizen. Onderzoek liet zien dat de naam Peter Langhout bij Nederlanders boven de veertig nog altijd een merkbekendheid van 95 procent heeft. Reden genoeg om het label een nieuw leven te geven boven op de Travel IP-techniek.

Dagelijks de nieuwsbrief van Startups & Scaleups ontvangen?



Door je in te schrijven ga je akkoord met de algemene en privacyvoorwaarden.

Dagelijks de nieuwsbrief van Startups & Scaleups ontvangen?



Door je in te schrijven ga je akkoord met de algemene en privacyvoorwaarden.

‘Peter Langhout bestaat straks om Travel IP te bewijzen, te testen en te valideren. We hebben met Reisknaller al laten zien dat het werkt, maar je wilt ook laten zien dat je volumes kunt draaien op deze techniek.’ Pas tegen de jaarwisseling, als het boekingsseizoen voor zomervakanties goed op gang komt, wil Langhout het label breed gaan uitrollen, inclusief televisiereclame.

Fans van Peter Langhout Reizen moeten nog even geduld hebben.

Langhout senior, die afgelopen maand 67 werd, is geen aandeelhouder meer van Travel IP en bemoeit zich niet met de dagelijkse uitvoering. Wel hebben vader en zoon dagelijks contact. ‘Dat gaat niet alleen over business’, zegt Langhout junior. ‘We zijn elkaars beste vrienden. Na alles wat we hebben meegemaakt, heeft hij ons altijd gestimuleerd om door te gaan, ook toen hij zelf weinig kon doen. Dat heeft ons gebracht waar we nu staan, als familie en als bedrijf.’

Deze startup uit de VS zoekt $350 miljoen om het hart van ASML’s chipmachine te vervangen

ASML bouwt de enige machines ter wereld waarmee de meest geavanceerde chips worden gemaakt. Een Amerikaanse startup denkt een cruciaal onderdeel te kunnen verbeteren. Is dat een bedreiging of juist een kans voor de grootmacht uit Veldhoven? 4 vragen.

ASML
ASML's chipmachines gebruiken EUV-licht om microscopisch kleine ontwerpen op wafers te printen. Foto: ASML

1. Wat is er volgens xLight mis met de lichtbron die ASML gebruikt?

xLight-oprichter Nicholas Kelez ontwikkelt een alternatief voor een onmisbaar onderdeel in de machines van ASML: de lichtbron. Voor zijn meest geavanceerde machines gebruikt de chipmachinefabrikant extreem ultraviolet licht (EUV). Dat wordt gegenereerd via een proces dat laser-produced plasma wordt genoemd.

Dat gaat zo. In een vacuümkamer worden aan een stuk door minuscule druppeltjes tin afgeschoten, 50.000 keer per seconde. Die druppeltjes worden met lasers platgeslagen en tot ontploffing gebracht. Bij deze ‘mini-supernova’s’ worden fotonen uitgezonden met een golflengte van 13,5 nanometer (een miljoenste van een millimeter), het EUV-licht.

Dat licht wordt via een serie spiegels het lithografiesysteem in gestuurd, waar het wordt gebruikt om patronen op een chip te ‘printen’.

Klinkt ingewikkeld? Dat is het ook. Het kostte ASML meer dan vijftien jaar voordat het systeem betrouwbaar genoeg was voor commerciële chipproductie. Het is de enige partij ter wereld die deze EUV-lithografiemachines kan maken, die op hun beurt weer essentieel zijn voor de productie van de meest geavanceerde (AI-)chips.

Lees ook: Recordfunding van 330 miljoen: is Nearfield Instruments straks even onmisbaar als ASML?

xLight-oprichter Kelez is ervan overtuigd dat de lichttechnologie die ASML gebruikt tegen grenzen aanloopt. Hoe kleiner de patronen, hoe meer transistors – de kleinste bouwstenen – er op een vierkante centimeter kunnen worden gedrukt. En hoe meer transistors, hoe krachtiger en efficiënter de chip wordt. Dat is belangrijk voor het zware rekenwerk dat nodig is voor AI-modellen. ASML heeft er dus baat bij om ‘fijnere lijntjes’ te tekenen.

Dat kan door het EUV-licht met grotere spiegels scherper te ‘focussen’, waarop ASML nu inzet. Volgens Kelez komt er bij die methode een moment dat de grens bereikt is, omdat de spiegels dan te groot en te zwaar worden, en de machines zodoende te duur. Hij denkt dat het effectiever is om de golflengte van het EUV-licht zelf te verkorten, en dat die kan worden teruggebracht tot 2 nanometer.

2. Oké, en waaraan sleutelt xLight dan precies in Silicon Valley?

Aan een externe ‘lichtfabriek’. In plaats van in de machine wil de startup het EUV-licht daarbuiten opwekken. Dat doet xLight met een vrije elektronenlaser (Free Electron Laser of FEL). Het gaat om een deeltjesversneller waarbij elektronen in bundels worden versneld tot dichtbij de lichtsnelheid en vervolgens door een reeks magneten gestuurd. Daardoor gaan ze slingeren en creëren ze EUV-licht.

Door de ruimte tussen de magneten aan te passen kan de golflengte van dat licht worden ‘ingesteld’. Het systeem moet zo’n 100 bij 50 meter groot worden en kan bijvoorbeeld naast een chipfabriek worden geïnstalleerd. De laser kan zoveel EUV-licht opwekken dat deze volgens xLight zo’n zestien tot twintig lithografiemachines tegelijk van licht kan voorzien. Light as a service, aldus Kelez.

99 procent van de energie die daarvoor nodig is kan worden teruggewonnen, zegt de oprichter tegen The Economist. Terwijl er volgens correspondent Shailesh Chitnis in de machines van ASML bij elke spiegelreflectie juist zo’n 30 procent verloren gaat. ‘Tegen de tijd dat de fotonen de wafer bereiken, is er minder dan 2 procent van de oorspronkelijke energie over.’

Een EUV-lithografiemachine van ASML. xLight werkt aan een alternatieve lichtbron. Foto: ASML

3. Klinkt allemaal heel mooi, maar hoever is xLight daarmee?

De deeltjesversneller van xLight bestaat alleen nog op papier. De technologie werkt in het lab, maar moet nog op grote schaal worden bewezen. De startup bouwt nu een eerste prototype, in het Albany Nanotech-complex in de staat New York. Die moet in 2028 klaar zijn.

Het bedrijf zou volgens techsite The Information al (niet-bindende) overeenkomsten voor 4,2 miljard dollar aan projectfinanciering hebben gesloten, bedoeld voor de bouw van de eerste zeven installaties. Waar die moeten komen, en wanneer, is niet bekend.

Ook voor het prototype is geld nodig. De Amerikaanse overheid stak eind vorig jaar 150 miljoen dollar in de startup via de Chips and Science Act, een subsidieprogramma van ruim 50 miljard dollar om de binnenlandse chipproductie in de VS te versterken.

Veelzeggend is dat voormalig Intel-ceo Pat Gelsinger bestuursvoorzitter bij xLight is. Intel was ooit leidend op de wereldwijde chipmarkt, maar raakte die dominante positie kwijt aan spelers als TSMC, Samsung en Nvidia.

Lees ook: Waarom de nieuwe ceo de droom van een leidend Intel alvast kan opbergen

In ruil voor die zak geld kreeg het Witte Huis volgens The Wall Street Journal een onbekend belang in xLight, waarmee de overheid waarschijnlijk de grootste aandeelhouder is geworden. Daarnaast zouden er volgens The Information gesprekken lopen om nog eens 350 miljoen dollar aan privaat kapitaal op te halen, met Boardman Bay Capital en Bain Capital in de lead.

4. Moet ASML zich zorgen maken?

Ja en nee. xLight doet volgens techsite The Next Web een poging om het ‘monopolie’ van ASML te doorbreken. Maar in plaats van uitdager stelt de startup zich juist als partner op. De twee bedrijven werken zelfs samen om de technologie te demonstreren. Het plan is om de elektronenlaser te integreren in de machines van ASML; xLight zou de tech volgens The Information aan de Veldhovense grootmacht willen verkopen.

Dan moet de startup eerst aantonen dat de technologie werkt, zegt ceo Christophe Fouquet tegen TechCrunch. Volgens de ASML-topman kan de eigen lichttechnologie bovendien nog ‘jarenlang’ verder worden ontwikkeld. ‘We weten hoe we die kunnen opschalen. Waar xLight aan werkt, is een nieuwe lichtbron die nog gebouwd en bewezen moet worden. De enige vraag is of die uiteindelijk betere prestaties levert of goedkoper is dan onze huidige oplossing. Ik denk dat daar het laatste woord nog niet over is gezegd.’

Waarom ASML dan met de startup samenwerkt? ‘We vinden dat we daarin een verantwoordelijkheid hebben.’

Als ASML zich al zorgen moet maken om uitdagers uit Silicon Valley, dan volgens NRC eerder over Substrate. Ook deze Amerikaanse startup werkt aan een alternatieve lichtbron, met röntgenstralen. Daar blijft het niet bij; het bedrijf wil ook eigen lithografiemachines en chipfabrieken bouwen, en claimt dat die voor 2028 operationeel zijn.

Dagelijks de nieuwsbrief van Startups & Scaleups ontvangen?



Door je in te schrijven ga je akkoord met de algemene en privacyvoorwaarden.

Dagelijks de nieuwsbrief van Startups & Scaleups ontvangen?



Door je in te schrijven ga je akkoord met de algemene en privacyvoorwaarden.

Dagelijks de nieuwsbrief van Startups & Scaleups ontvangen?



Door je in te schrijven ga je akkoord met de algemene en privacyvoorwaarden.

PayPal-oprichter Peter Thiel gelooft erin; die stak al 100 miljoen dollar in de startup. Maar Fouquet moet het nog zien. ‘Ik heb al veel ambitieuze claims voorbij zien komen’, zegt hij tegen TechCrunch. ‘Wij beschikten dertig jaar geleden al over ons eerste EUV-beeld. Vervolgens kostte het twintig jaar intensief ontwikkelingswerk om daar een systeem van te maken dat geschikt was voor chipproductie.’

Lees ook: Waarom ASML 3.000 managers wipt: ‘Hoe meer bureaucratie, hoe minder innovatie’

Nieuwkomers op het spoor – hoe GoVolta en Heurotrain hun Europese treindroom financieren

In samenwerking met Eyevestor - Twee ambitieuze bedrijven uit Nederland dagen de gevestigde orde op het spoor uit. Zij beloven meer keuze en fors lagere prijzen. GoVolta rijdt al, Heurotrain mikt op 2030 voor de eerste rit met eigen hogesnelheidstreinen. Hun ambities zijn groot, hun kapitaalbehoeften nog groter. Via Eyevestor halen ze niet alleen geld op, maar bouwen ze ook een groep ambassadeurs.

De treinen van GoVolta rijden nu van Nederland naar verschillende steden in Duitsland en weer terug.

De EasyJet van het spoor. GoVolta-oprichter Maarten Bastian hoort die vergelijking niet voor het eerst en hij kan er wel mee leven. Niet alleen door de lage prijzen die zijn bedrijf biedt, maar vooral vanwege de internationale ambitie. ‘EasyJet staat voor betaalbaar reizen, maar ook voor een Europees netwerk dat niet aan één land gebonden is. Op het spoor zie je nu nog heel sterk nationale maatschappijen. Er zijn maar weinig partijen zoals wij, die echt internationaal denken.’

Goedkoop van Amsterdam naar Parijs

Bastian en zijn compagnon Hessel Winkelman zijn geen nieuwkomers in deze markt. Het duo begon zo’n 15 jaar geleden als touroperator voor stedentrips. Hun bedrijf verkocht die pakketten via partijen als Hema, Albert Heijn, Kruidvat en Groupon. Na corona verschoof hun aandacht naar duurzame alternatieven voor vliegen. Dat leidde in 2021 tot GreenCityTrip, een nachttreinconcept waarmee ze vanuit Amsterdam naar steden als Praag, Wenen, Venetië, Milaan en Göteborg reden. En nu is er dus GoVolta, waarmee ze internationale treinreizen toegankelijker willen maken. Sinds maart rijdt het bedrijf dagelijks vanuit Amsterdam naar Duitsland en in december komt daar een verbinding naar Parijs bij.

En wat bijzonder is: de ticketprijzen liggen gemiddeld 50 tot 70 procent lager dan bij de andere aanbieders. ‘Wij kunnen veel goedkoper rijden, omdat we met treinen rijden waar tot 820 passagiers in passen’, aldus Bastian. GoVolta gebruikt opgeknapte Belgische rijtuigen die veel goedkoper zijn dan nieuwe treinstellen. Dat drukt de kapitaallasten aanzienlijk.

De vraag naar treinreizen groeit, veel internationale verbindingen zijn duur en op routes als Amsterdam-Parijs en Amsterdam-Berlijn is nauwelijks concurrentie. Voldoende potentie voor een prijsvechter als GoVolta, zou je zeggen. Een van dé grote uitdagingen voor het nog jonge bedrijf is het vergaren van kapitaal. ‘Weinig grote investeerders hebben ervaring met een spoorwegmaatschappij en happen daardoor niet meteen toe. Banken hebben graag een benchmark, een vergelijkbare onderneming waaraan ze risico’s kunnen afmeten. Die bestaat voor dit domein niet. Wij kregen van diverse financiële instellingen te horen dat ze niet de expertise in huis hebben om dit te beoordelen’, aldus Bastian. Het gevolg? GoVolta moest op zoek naar alternatieven. Maar daarover straks meer…

Tien hogesnelheidstreinen op het bestelbonnetje

Waar GoVolta klein is begonnen, met één verbinding tussen Nederland en Duitsland, mikt Heurotrain direct op een andere gewichtsklasse. Het bedrijf wil tien nieuwe hogesnelheidstreinen aanschaffen die vanaf 2030 ieder uur tussen Amsterdam en Parijs gaan rijden. Daarmee moet Eurostar voor het eerst serieuze concurrentie krijgen op de route. Volgens directeur Gerrit Spijksma ontstond het idee toen de oprichters Maarten en Roemer van den Biggelaar in Italië zagen hoe concurrentie tussen spoorbedrijven daar leidde tot lagere prijzen en meer capaciteit. ‘Zij ergeren zich al jaren aan de hoge prijzen van Eurostar. In Italië zagen ze dat concurrentie tussen hogesnelheidstreinen prima werkt. Toen ontstond de vraag: waarom kan dat niet tussen Amsterdam en Parijs?’

De markt is dan ook rijp voor een nieuwe speler, stelt Spijksma vastberaden. De Eurostar-treinen zitten vaak vol en de vraag naar internationaal treinverkeer groeit nog steeds. Dat er een andere partij gaat rijden, is wat hem betreft een no-brainer. En Heurotrain denkt daarvoor de juiste papieren te hebben. ‘Wij hebben inmiddels een netwerk, toegang tot de juiste partijen en kennis van de markt die andere nieuwkomers nog niet hebben’, aldus de directeur.

Financieren van spoorambities

Het plan van Heurotrain is ambitieus. En duur. Een nieuwe hogesnelheidstrein kost al gauw tussen de 45 en 50 miljoen euro. Heurotrain wil er straks met tien gaan rijden. Kosten? Een half miljard euro. ‘De treinen moeten we in één keer bestellen, dus dat geld moet ook in één keer beschikbaar zijn.’ Volgens Spijksma heeft Heurotrain inmiddels toezeggingen voor ongeveer de helft van het benodigde vermogen. De rest moet de komende tijd worden opgehaald.

Bij GoVolta hebben de founders uiteindelijk zelf kapitaal ingelegd, samen met een onderhoudspartner. Zo’n 5,8 miljoen euro, geld dat komt uit de eerdere bedrijven die Bastian en Hessel Winkelman hebben opgezet. Sinds maart rijdt het bedrijf dus dagelijks vanuit Amsterdam naar Duitsland. Met succes, want de bezettingsgraad is de 70% inmiddels gepasseerd. In 2027 al wordt de route cashflowpositief, is de verwachting. Tegen het einde van dit jaar gaan ook de eerste treinen naar Parijs rijden. Daarvoor is het bedrijf nu met Eyevestor in zee gegaan. Via het platform wordt een obligatielening uitgegeven, met als doel om 1,5 miljoen euro op te halen. Dat geld is nodig voor de uitbreiding naar Parijs en de toevoeging van een restauratierijtuig. Volgens Bastian was het succes van de eerste operationele trein daarbij cruciaal. ‘Het belangrijkste bewijs was dat er op 19 maart van dit jaar daadwerkelijk een trein op Amsterdam Centraal stond met ruim zeshonderd passagiers erin. Toen zagen mensen dat we dit echt konden. Dat vertrouwen is belangrijk, het zorgt ervoor mensen in onze ambitie gaan geloven.’

De kracht van communityfinanciering

European Sleeper haalde via Eyevestor maar liefst 8 miljoen euro op, met zowel aandelen als obligaties. Er deden ruim 7.000 investeerders mee, van wie er een aantal ook weer uitgestapt zijn. Dit succesvolle voorbeeld laat bovendien zien dat crowdfunding veel meer kan zijn dan alleen geld ophalen. De Nederlands-Belgische nachttreinmaatschappij bouwde zo namelijk tegelijkertijd een community van duizenden investeerders op. Die blijken niet alleen financier, maar zijn vaak ook klant, ambassadeur en enthousiaste promotor van het merk. Inmiddels heeft European Sleeper duizenden aandeelhouders en obligatiehouders.

Crowdfunding blijkt meer dan financieringsinstrument

Ook Heurotrain is inmiddels aan het crowdfunden. Het bedrijf wil op die manier 6 ton ophalen. Dat geld wordt niet gebruikt om treinen te kopen, maar om de voorbereidingsfase te financieren. ‘Wij gebruiken dit kapitaal om de running costs te dekken, totdat we de grote financiering rond hebben en daadwerkelijk treinen kunnen gaan bestellen. Denk bijvoorbeeld aan vergunningstrajecten, spooradviseurs, juridische ondersteuning en gesprekken met spoorbeheerders in Nederland, België en Frankrijk’, aldus Spijksma. Hij geeft aan dat crowdfunding voor Heurotrain meer is dan enkel een financieringsinstrument. Bastian van GoVolta beaamt dat. En dat is best opvallend, want aanvankelijk was hij best sceptisch over deze manier van kapitaal vergaren.

Lees ook: Miljoenencampagnes van Cortazu en Labfresh bewijzen dat fans je beste investeerders zijn.

Dagelijks de nieuwsbrief van Startups & Scaleups ontvangen?



Door je in te schrijven ga je akkoord met de algemene en privacyvoorwaarden.

Dagelijks de nieuwsbrief van Startups & Scaleups ontvangen?



Door je in te schrijven ga je akkoord met de algemene en privacyvoorwaarden.

Dagelijks de nieuwsbrief van Startups & Scaleups ontvangen?



Door je in te schrijven ga je akkoord met de algemene en privacyvoorwaarden.

Dagelijks de nieuwsbrief van Startups & Scaleups ontvangen?



Door je in te schrijven ga je akkoord met de algemene en privacyvoorwaarden.

‘Het voelde in het begin een beetje alsof je met de pet rondgaat. Maar dat beeld veranderde gelukkig snel. We merken juist dat mensen het leuk vinden om betrokken te zijn. Ze sturen ideeën in en denken mee. Het wordt bijna een community.’ Ook Spijksma ziet dat effect. Volgens hem trekt zijn campagne niet alleen mensen aan die rendement zoeken, maar ook treinliefhebbers die graag meer internationale verbindingen zien ontstaan. ‘Niet iedereen is in staat om grote bedragen te investeren in dit soort nieuwe initiatieven. Dankzij Eyevestor kunnen nu ook mensen met kleinere bedragen meedoen.’

Meer dan financiering

Voor zowel GoVolta als Heurotrain speelt Eyevestor daarmee een bredere rol dan alleen die van financieringsplatform. Op deze manier halen de bedrijven namelijk niet alleen kapitaal op, in de vorm van aandelen of (converteerbare) leningen. Ze beheren op deze manier ook hun investeerders en bouwen aan een betrokken community van ambassadeurs en frequente reizigers. Daardoor ontstaat een combinatie van financiële slagkracht én een groep supporters die meedenkt, het initiatief uitdraagt en mogelijk zelf klant wordt. Zo winnen GoVolta en Heurotrain draagvlak voor een ambitie die nog jaren van uitvoering vraagt. Steeds meer particuliere investeerders geloven dan ook in de kansen van deze spooruitdagers. Zij blijken bereid om alvast een kaartje voor de toekomst te kopen.

Deze startup uit de VS zoekt $350 miljoen om het hart van ASML’s chipmachine te vervangen

ASML bouwt de enige machines ter wereld waarmee de meest geavanceerde chips worden gemaakt. Een Amerikaanse startup denkt een cruciaal onderdeel te kunnen verbeteren. Is dat een bedreiging of juist een kans voor de grootmacht uit Veldhoven? 4 vragen.

ASML
ASML's chipmachines gebruiken EUV-licht om microscopisch kleine ontwerpen op wafers te printen. Foto: ASML

1. Wat is er volgens xLight mis met de lichtbron die ASML gebruikt?

xLight-oprichter Nicholas Kelez ontwikkelt een alternatief voor een onmisbaar onderdeel in de machines van ASML: de lichtbron. Voor zijn meest geavanceerde machines gebruikt de chipmachinefabrikant extreem ultraviolet licht (EUV). Dat wordt gegenereerd via een proces dat laser-produced plasma wordt genoemd.

Dat gaat zo. In een vacuümkamer worden aan een stuk door minuscule druppeltjes tin afgeschoten, 50.000 keer per seconde. Die druppeltjes worden met lasers platgeslagen en tot ontploffing gebracht. Bij deze ‘mini-supernova’s’ worden fotonen uitgezonden met een golflengte van 13,5 nanometer (een miljoenste van een millimeter), het EUV-licht.

Dat licht wordt via een serie spiegels het lithografiesysteem in gestuurd, waar het wordt gebruikt om patronen op een chip te ‘printen’.

Klinkt ingewikkeld? Dat is het ook. Het kostte ASML meer dan vijftien jaar voordat het systeem betrouwbaar genoeg was voor commerciële chipproductie. Het is de enige partij ter wereld die deze EUV-lithografiemachines kan maken, die op hun beurt weer essentieel zijn voor de productie van de meest geavanceerde (AI-)chips.

Lees ook: Recordfunding van 330 miljoen: is Nearfield Instruments straks even onmisbaar als ASML?

xLight-oprichter Kelez is ervan overtuigd dat de lichttechnologie die ASML gebruikt tegen grenzen aanloopt. Hoe kleiner de patronen, hoe meer transistors – de kleinste bouwstenen – er op een vierkante centimeter kunnen worden gedrukt. En hoe meer transistors, hoe krachtiger en efficiënter de chip wordt. Dat is belangrijk voor het zware rekenwerk dat nodig is voor AI-modellen. ASML heeft er dus baat bij om ‘fijnere lijntjes’ te tekenen.

Dat kan door het EUV-licht met grotere spiegels scherper te ‘focussen’, waarop ASML nu inzet. Volgens Kelez komt er bij die methode een moment dat de grens bereikt is, omdat de spiegels dan te groot en te zwaar worden, en de machines zodoende te duur. Hij denkt dat het effectiever is om de golflengte van het EUV-licht zelf te verkorten, en dat die kan worden teruggebracht tot 2 nanometer.

2. Oké, en waaraan sleutelt xLight dan precies in Silicon Valley?

Aan een externe ‘lichtfabriek’. In plaats van in de machine wil de startup het EUV-licht daarbuiten opwekken. Dat doet xLight met een vrije elektronenlaser (Free Electron Laser of FEL). Het gaat om een deeltjesversneller waarbij elektronen in bundels worden versneld tot dichtbij de lichtsnelheid en vervolgens door een reeks magneten gestuurd. Daardoor gaan ze slingeren en creëren ze EUV-licht.

Door de ruimte tussen de magneten aan te passen kan de golflengte van dat licht worden ‘ingesteld’. Het systeem moet zo’n 100 bij 50 meter groot worden en kan bijvoorbeeld naast een chipfabriek worden geïnstalleerd. De laser kan zoveel EUV-licht opwekken dat deze volgens xLight zo’n zestien tot twintig lithografiemachines tegelijk van licht kan voorzien. Light as a service, aldus Kelez.

99 procent van de energie die daarvoor nodig is kan worden teruggewonnen, zegt de oprichter tegen The Economist. Terwijl er volgens correspondent Shailesh Chitnis in de machines van ASML bij elke spiegelreflectie juist zo’n 30 procent verloren gaat. ‘Tegen de tijd dat de fotonen de wafer bereiken, is er minder dan 2 procent van de oorspronkelijke energie over.’

Een EUV-lithografiemachine van ASML. xLight werkt aan een alternatieve lichtbron. Foto: ASML

3. Klinkt allemaal heel mooi, maar hoever is xLight daarmee?

De deeltjesversneller van xLight bestaat alleen nog op papier. De technologie werkt in het lab, maar moet nog op grote schaal worden bewezen. De startup bouwt nu een eerste prototype, in het Albany Nanotech-complex in de staat New York. Die moet in 2028 klaar zijn.

Het bedrijf zou volgens techsite The Information al (niet-bindende) overeenkomsten voor 4,2 miljard dollar aan projectfinanciering hebben gesloten, bedoeld voor de bouw van de eerste zeven installaties. Waar die moeten komen, en wanneer, is niet bekend.

Ook voor het prototype is geld nodig. De Amerikaanse overheid stak eind vorig jaar 150 miljoen dollar in de startup via de Chips and Science Act, een subsidieprogramma van ruim 50 miljard dollar om de binnenlandse chipproductie in de VS te versterken.

Veelzeggend is dat voormalig Intel-ceo Pat Gelsinger bestuursvoorzitter bij xLight is. Intel was ooit leidend op de wereldwijde chipmarkt, maar raakte die dominante positie kwijt aan spelers als TSMC, Samsung en Nvidia.

Lees ook: Waarom de nieuwe ceo de droom van een leidend Intel alvast kan opbergen

In ruil voor die zak geld kreeg het Witte Huis volgens The Wall Street Journal een onbekend belang in xLight, waarmee de overheid waarschijnlijk de grootste aandeelhouder is geworden. Daarnaast zouden er volgens The Information gesprekken lopen om nog eens 350 miljoen dollar aan privaat kapitaal op te halen, met Boardman Bay Capital en Bain Capital in de lead.

4. Moet ASML zich zorgen maken?

Ja en nee. xLight doet volgens techsite The Next Web een poging om het ‘monopolie’ van ASML te doorbreken. Maar in plaats van uitdager stelt de startup zich juist als partner op. De twee bedrijven werken zelfs samen om de technologie te demonstreren. Het plan is om de elektronenlaser te integreren in de machines van ASML; xLight zou de tech volgens The Information aan de Veldhovense grootmacht willen verkopen.

Dan moet de startup eerst aantonen dat de technologie werkt, zegt ceo Christophe Fouquet tegen TechCrunch. Volgens de ASML-topman kan de eigen lichttechnologie bovendien nog ‘jarenlang’ verder worden ontwikkeld. ‘We weten hoe we die kunnen opschalen. Waar xLight aan werkt, is een nieuwe lichtbron die nog gebouwd en bewezen moet worden. De enige vraag is of die uiteindelijk betere prestaties levert of goedkoper is dan onze huidige oplossing. Ik denk dat daar het laatste woord nog niet over is gezegd.’

Waarom ASML dan met de startup samenwerkt? ‘We vinden dat we daarin een verantwoordelijkheid hebben.’

Als ASML zich al zorgen moet maken om uitdagers uit Silicon Valley, dan volgens NRC eerder over Substrate. Ook deze Amerikaanse startup werkt aan een alternatieve lichtbron, met röntgenstralen. Daar blijft het niet bij; het bedrijf wil ook eigen lithografiemachines en chipfabrieken bouwen, en claimt dat die voor 2028 operationeel zijn.

Dagelijks de nieuwsbrief van Startups & Scaleups ontvangen?



Door je in te schrijven ga je akkoord met de algemene en privacyvoorwaarden.

Dagelijks de nieuwsbrief van Startups & Scaleups ontvangen?



Door je in te schrijven ga je akkoord met de algemene en privacyvoorwaarden.

Dagelijks de nieuwsbrief van Startups & Scaleups ontvangen?



Door je in te schrijven ga je akkoord met de algemene en privacyvoorwaarden.

Dagelijks de nieuwsbrief van Startups & Scaleups ontvangen?



Door je in te schrijven ga je akkoord met de algemene en privacyvoorwaarden.

Dagelijks de nieuwsbrief van Startups & Scaleups ontvangen?



Door je in te schrijven ga je akkoord met de algemene en privacyvoorwaarden.

PayPal-oprichter Peter Thiel gelooft erin; die stak al 100 miljoen dollar in de startup. Maar Fouquet moet het nog zien. ‘Ik heb al veel ambitieuze claims voorbij zien komen’, zegt hij tegen TechCrunch. ‘Wij beschikten dertig jaar geleden al over ons eerste EUV-beeld. Vervolgens kostte het twintig jaar intensief ontwikkelingswerk om daar een systeem van te maken dat geschikt was voor chipproductie.’

Lees ook: Waarom ASML 3.000 managers wipt: ‘Hoe meer bureaucratie, hoe minder innovatie’