Groeibedrijven trekken naar de Randstad, in het bijzonder naar Amsterdam. 78 van de 250 snelstgroeiende bedrijven van Nederland zetelen in onze hoofdstad: één op de drie. Dat blijkt uit het Top 250 Insights Report van het Erasmus Centre for Entrepreneurship (ECE).
Het is de tiende keer dat de ECE de 250 snelstgroeiende bedrijven van Nederland in kaart brengt – overigens op alfabetische volgorde, de lijst is geen ranking. Het gaat om bedrijven met hun hoofdkantoor in Nederland, die de afgelopen drie jaar gemiddeld een jaarlijkse groei van 20 procent lieten zien in omzet en/of het aantal medewerkers.
‘Historische’ verschuiving
Hoewel de dominantie van Amsterdam geen verrassende uitkomst lijkt, markeert die volgens de onderzoekers wel degelijk een ‘historische’ verschuiving ten opzichte van 2017, het jaar van de eerste meting. Toen waren de groeibedrijven redelijk evenredig verspreid over Nederland en golden regionale kernen als ‘vitale subclusters’.
Tien jaar later zijn die clusters grotendeels leeggelopen. Zo is Zwolle van acht naar drie groeibedrijven gegaan, en Veenendaal van zeven naar twee. Alkmaar moet het grootste verlies incasseren. Waar de stad op het hoogtepunt elf groeibedrijven huisvestte, is dat er nu nog maar één.
Lees ook: ‘Koppel de AI van Amsterdam aan de hightech van Eindhoven en je hebt een Europese techmacht’
De snelgroeiers zijn steeds vaker te vinden in de grote steden. In Amsterdam dus, dat met 78 bedrijven nu in zijn eentje meer groeibedrijven heeft dan alle top vijf-steden tien jaar geleden samen (66 stuks).
Samen bieden zij nu onderdak aan 138 bedrijven, een verdubbeling. Na Amsterdam telt Rotterdam de meeste groeiers met 21 bedrijven (8,4 procent), gevolgd door Utrecht (19 bedrijven, 7,6 procent), Eindhoven (10 bedrijven, 4 procent) en Delft (10 bedrijven, 4 procent).
Ruimte in de regio
De groeibedrijven van tien jaar geleden hadden ruimte nodig. Plek voor fabrieken, of voor magazijnen. Action is een goed voorbeeld. De koopjesketen heeft inmiddels meer dan 3.300 winkels en negentien dc’s in Europa, maar de basis voor dat succes ligt in de regio: bij het hoofdkantoor en distributiecentrum in het West-Friese Zwaagdijk.
Action staat dit jaar voor de vijfde keer in de lijst. Ook Picnic, Skins en Wibra zijn van de partij. Ze vormen een uitzondering, want de retail is niet meer de groeimotor die het ooit was. Op het hoogtepunt (2018/2019) was een op de vijf groeibedrijven (19 procent) een retailer, maar dat is teruggevallen tot een op de twintig (5,2 procent).
Nu e-commerce volwassen is geworden, signaleert het rapport, is de focus verschoven naar consolidatie en efficiëntie.
Digitaal schaalbaar
Waar zitten dan de meeste groeiers? Bij de tech- en softwarebedrijven (31 procent). Hun producten en diensten hebben als groot voordeel dat ze digitaal schaalbaar zijn, wat betekent dat ze kunnen groeien zonder dat de kosten evenredig meestijgen.
Adyen, dat al negen keer de top 250 haalde, is volgens de onderzoekers het ultieme voorbeeld. ‘Eén enkel betalingsplatform dat met slechts minimale aanpassingen in verschillende markten en voor verschillende soorten klanten kan worden ingezet.’
Lees ook: ‘Knetterharde werker’ Matthijs Welle haalt met Mews opnieuw honderden miljoenen op
Die bedrijven voelen zich thuis in onze hoofdstad. Hotelsoftwareleverancier Mews zetelt hier, net als reis-app Polarsteps, wervingsplatform TestGorilla, betalingsverwerker Silverflow en cryptobeurs Bitvavo. En Adyen natuurlijk, hoewel het fintechbedrijf de lijst dit jaar niet haalde.
In plaats van vierkante meters zijn deze bedrijven vooral op zoek naar talent en investeerders. Dat effect versterkt zichzelf, want hoe meer talent en kapitaal zich in Amsterdam concentreren, hoe groter de aantrekkingskracht op nieuwe groeibedrijven wordt.
Geavanceerde maakindustrie in de lift
Mogelijk is het wel een tijdelijk effect, want de volgende groeigolf dient zich alweer aan. Na jaren waarin software domineerde, neemt het aantal snelgroeiende bedrijven in de geavanceerde maakindustrie (o.a. chiptechnologie en quantum), energie en agri & food nu fors toe. Die bedrijven hebben, als ze het punt van commerciële opschaling eenmaal hebben bereikt, juist wél ruimte nodig.
Vooral het aandeel industriële technologiebedrijven groeit hard. Met 36 bedrijven vertegenwoordigen ze nu 14 procent van alle snelle groeiers, tegen 2 procent in 2017 (+800 procent).
Daarvoor hoef je alleen maar naar de fundingknallers van het afgelopen halfjaar te kijken. Met chiptester Nearfield Instruments kregen we er na een ronde van 330 miljoen euro een unicorn bij, Axelera AI scoorde 250 miljoen dollar voor AI-chips en Quantware 152 miljoen euro voor quantumchips.
Deze bedrijven opereren volgens de onderzoekers op het punt waar ondernemerschap en de grote maatschappelijke vraagstukken van deze tijd elkaar tegenkomen. Neem de Europese wens om technologisch minder afhankelijk van de VS en China te worden – waarbij de scaleups ook profiteren van beleid dat is opgetuigd om die ambities te verwezenlijken, zoals de European Chips Act.
Lees ook: Recordfunding van 330 miljoen: is Nearfield Instruments straks even onmisbaar als ASML?
Schone energie, duurzamer voedselsysteem
Verder wil Europa meer schone energie en een duurzamer voedselsysteem. Ook dat is terug te zien in de resultaten; het aantal snelle groeiers actief in de energie- en agrisector is substantieel gestegen, met respectievelijk 500 en 200 procent.
Bij de energietoppers vinden we snellaadbedrijf Fastned, ijzerbrandstoffabrikant Rift, zonnepaneel-optimalisator Taylor, duurzame vliegtuigbrandstoffenleverancier SkyNRG en Carbyon, dat CO2 afvangt uit de atmosfeer. Onder de groeibedrijven in agri en food zijn Agurotech, dat sensoren ontwikkelt voor de landbouw, FieldBee en Bbleap, beiden actief in technologie voor precisielandbouw, en algenkweker Phycom.
Worden onze groeibedrijven daarmee ook automatisch duurzamer? Dat geldt helaas vooral voor bedrijven waarbij die groei expliciet gekoppeld is aan groene transities, zoals de energie- of eiwittransitie.
Bedrijven praten vooral over duurzaamheid, blijkt uit het onderzoek. Ruim de helft (55 procent) van de organisaties in de lijst heeft een ESG-pagina of communiceert over duurzaamheidsdoelen, maar harde bewijzen dat er ook aan die doelen gewerkt wordt, ontbreken.
Van de 250 groeibedrijven hebben er slechts vijftien een impactrapport gepubliceerd en zijn er dertien een B Corp. Volgens de onderzoekers is er sprake van ‘breedte zonder diepte’. ‘Een diepe institutionele inbedding van duurzaamheid blijft zeldzaam.’
