Maandag werd de megaronde van chipmachinemaker Nearfield Instruments officieel. De TNO-spin-off krijgt nog eens 380 miljoen dollar (omgerekend circa 330 miljoen euro). Niet alleen van bestaande Nederlandse aandeelhouders als Innovation Industries, Invest-NL en TNO Ventures, maar ook van staatsfondsen uit Singapore en Qatar, van de Amerikaanse reus Fidelity Investments en van Walden Catalyst Ventures, opgericht door kopstukken van Samsung en Intel.
In 2024 haalde Nearfield al 135 miljoen euro op, destijds al de grootste financieringsronde van een Nederlands deeptechbedrijf. Dat bevestigt het vermoeden dat al langer bestond: ceo en medeoprichter Hamed Sadeghian bouwt aan een wereldbedrijf. Hij startte Nearfield Instruments in 2016 vanuit TNO, samen met TNO-onderzoeker Roland van Vliet, en bouwt machines die chips controleren tijdens de productie, met een verfijning en op een schaal die met het blote oog niet te bevatten is.
Cruciale schakel in de chipproductie
Moderne chips – denk aan de krachtige AI-chips waar de hele wereld op zit te wachten – bevatten inmiddels meer dan honderd miljard transistoren, vaak verdeeld over meerdere gestapelde lagen. Eén foutje in dat productieproces maakt een hele chip of de bekende plak waaruit ze worden gezaagd, de wafer, onbruikbaar. In zo’n geval moet maanden werk worden afgeschreven.
De machines van Sadeghian meten het oppervlak van siliciumschijven met een hypergevoelig naaldpuntje dat werkt op basis van atomaire krachtvelden. Vergelijk het met een pick-up: zoals de naald de groeven van het vinyl aftast, scant de meetkop van Nearfield het oppervlak van de wafer, zonder die te beschadigen. Door meerdere meetkoppen tegelijk te gebruiken, is de techniek ook geschikt voor massaproductie in fabrieken die honderden schijven per uur verwerken.
AI drijft de vraag naar nieuwe meetmethoden
Die snelheid en precisie zijn exact wat de chipindustrie nu hard nodig heeft. Met de opmars van AI groeit de vraag naar steeds kleinere en complexere chipstructuren, vaak in 3D opgebouwd. Bestaande meetmethodes met elektronenbundels of camera’s lopen daarbij tegen hun grenzen aan.
Sadeghian verwoordt het zelf zo: de afgelopen decennia was lithografie bepalend om de output van chipfabrikanten te verhogen. Het verhaal van de telkens dunnere lijntjes waarin een chipontwerp op het silicium werd aangebracht, zodat steeds meer en betere chips konden worden geproduceerd. De komende jaren zijn het metrologie en inspectie die de output van chipfabrieken bepalen.
Op weg naar een tweede ASML?
Zeg je lithografie, dan weet je dat het over ASML gaat, de chipmachinemaker die verreweg de grootste ter wereld is en absoluut onmisbaar. Gaat Nearfield, in 2023 nog MT/Sprout Challenger, een vergelijkbare status achterna? Tegen het FD zegt Sadeghian maandag: ‘Dit is voor Nederland een kans om net zoals ASML dat heeft in lithografie een nieuwe dominante positie in de chipketen te ontwikkelen.’
Nearfield groeit hard, en investeerders staan in de rij. De geldronde van deze week was flink overtekend. Sadeghian liet weten dat hij zelfs twee keer zoveel geld had kunnen ophalen, maar hij koos voor een kleiner bedrag. ‘We willen efficiënt met kapitaal omgaan. We moeten scherp blijven.’ Hij wijst ook op de verwatering van bestaande aandeelhouders als reden om niet onnodig veel kapitaal binnen te halen.
Uitbreiding in Azië en de VS
De honderden miljoenen gaan vooral naar uitbreiding van de productiecapaciteit. Nearfield maakt dit jaar tientallen systemen die voor miljoenen euro’s per stuk worden verkocht. Volgend jaar moeten dat er twee keer zoveel worden. De klanten bevinden zich in dezelfde kringen als die van ASML. Nearfield werkt inmiddels samen met chipfabrikanten als Samsung, Intel en TSMC, die stuk voor stuk grootschalig willen opschalen met de productie van AI-chips.
Daarom komt er productiecapaciteit in Azië bij, dichter bij klanten als Samsung, waarschijnlijk in Singapore, terwijl ook in de VS wordt uitgebreid. Het verse geld gaat verder naar snellere technologische ontwikkeling en de opening van meerdere ‘Applications Centers of Excellence’, waar Nearfield samen met klanten aan toepassingen werkt.
Lees ook: Hamed Sadeghian verovert de notoir moeilijke chipmarkt: ‘Wij doen geen maatwerk’
Naast ASML op het koersenbord
Sadeghian, een Iraanse ingenieur die op zijn 25ste een goedlopend eigen bedrijf verkocht om in Nederland (cum laude) te gaan promoveren, stuurt aan op een beursgang voor zijn bedrijf. Ergens in 2027 of 2028, het zou de Nasdaq kunnen worden of de Amsterdamse AEX. Daar past Nearfield Instruments mooi op het koersbord naast andere klinkende halfgeleidernamen als Besi, ASM en ASML.
Maar een tweede ASML? Op weg naar een onmisbare schakel in de chipindustrie heeft het Rotterdamse bedrijf wel nog wat groei voor de boeg. Met 450 medewerkers, van wie 400 in Nederland, en die waardering van 1,4 miljard valt het nog in het niet bij het grote voorbeeld van iedereen die ambities koestert voor de Nederlandse deeptechindustrie.
Bovendien sluit Sadeghian een overname door een branchegenoot niet uit. Amerikaanse bedrijven zoals Applied Materials en KLA hebben al interesse getoond, en ook ASML volgt het bedrijf met belangstelling. Eric Meurice, voormalig topman van ASML, is commissaris bij Nearfield.
