Het meest opvallende onderdeel van Peter Wenninks routekaart voor Nederland? Dat is de compleet uitgewerkte investeringsagenda die erbij wordt geleverd. Het ‘boekje’, zoals hij het bij de presentatie noemt, bevat ruim vijftig projectvoorstellen die ons land in tien jaar moeten transformeren, en waarvoor 126 miljard euro nodig is.
Geld dat in principe al klaar ligt, maar pas kan gaan rollen als aan een aantal belangrijke randvoorwaarden is voldaan.
Startups en scaleups spelen volgens de voormalig ASML-topman een cruciale rol in die plannen – mits ze meer ruimte en steun krijgen om door te groeien, wat nu slechts voor 21,5 procent van alle startups het geval is. Daarmee steekt ons land maar magertjes af bij landen als Duitsland (40,6 procent) en de VS (54,1 procent).
Lees ook: ‘Fat, dumb and happy’ Nederland kán nog vooroplopen, blijkt uit Wenninks masterplan
Een gemiste kans, omdat de economische waarde juist in de latere groeifases wordt gecreëerd en ons land zoveel moois in huis heeft om op door te pakken. Naast universiteiten en financiële instellingen, overheden en multinationals is een groot aantal startups en scaleups bij de projectvoorstellen aangehaakt.
Daarmee biedt het ‘boekje’ ook een prachtig overzicht van onze nationale kampioenen. Dit zijn zeven bedrijven die de BV Nederland volgens het rapport Wennink echt verder kunnen helpen.
Thorizon: 800 miljoen voor modulaire gesmolten zoutreactor
Sander de Groot (oprichter en cto) en Kiki Lauwers (ceo, foto) werken met Thorizon aan een kleinschalige gesmolten zoutreactor (small modular reactor of SMR), die kernafval als brandstof gebruikt. Die kan 100 megawatt aan energie leveren – genoeg om 250.000 huishoudens van stroom te voorzien.
De technologie zet volgens het rapport een ‘nieuwe standaard voor kernenergie’: ‘Betaalbaar, intrinsiek veilig en CO2-vrij, terwijl het afvalprobleem actief vermindert.’ Voor de ontwikkeling en bouw is tot 2034 800 miljoen nodig.
De MT/Sprout Challenger van 2024 kreeg drie jaar geleden de spotlights op zich gericht dankzij een fundingronde van 12,5 miljoen euro van private investeerders. Maar De Groot werkte met Thorizon, een spin-off van de Nuclear Research and Consultancy Group (NRG), toen al jarenlang onder de radar aan zijn nieuwe type kernreactor.
Lees ook: Staat Nederland straks vol kleine kerncentrales? 7 vragen over VDL, Thorizon en de SMR-revolutie
In Europa worden steeds meer SMR’s gebouwd, zegt Lauwers tegen Change Inc. ‘Er is zelfs een speciale Europese alliantie opgericht, waar inmiddels meer dan 300 bedrijven en instanties bij zijn aangesloten.’ De gesmolten zoutreactor van Thorizon is binnen die alliantie aangemerkt als een van de negen projecten met prioriteit én geselecteerd binnen het nucleaire innovatieprogramma van de Franse overheid, France 2030. Sinds 2024 is er ook een kantoor in Lyon.
Exergy Storage: 100 miljoen voor zoutbatterij met Nobian
De Nederlandse startup Exergy Storage sleutelt samen met zoutproducent Nobian aan een nieuw en energie-efficiënter productieproces voor de belangrijkste component van natriumbatterijen. Namelijk natrium-tetrachloroaluminaat (NaAlCl4), of korter, STCA.
Tot 2031 is een investering van 100 miljoen euro nodig. Niet alleen voor het opzetten van een demonstratie- en productiefabriek voor STCA, ook voor het opbouwen van een nieuwe batterijwaardeketen.
Het project moet de strategische autonomie van Nederland versterken, aldus Wennink. Nederland is sterk afhankelijk van Chinese lithiumraffinage, terwijl de belangrijkste bouwsteen voor natriumbatterijen – zout – hier wel overvloedig voorradig is. Nobian kan zijn eigen grondstoffen gebruiken voor de productie.
Lees ook: China’s greep op kritieke grondstoffen bedreigt de wereldwijde energiezekerheid
De twee bedrijven hebben al een subsidieproject lopen met de Universiteit van Twente en het Institute for Sustainable Process Technology (ISPT), en zijn aangehaakt bij het Circular Batteries-project van het Nationaal Groeifonds.
LeydenJar: 350 miljoen voor silicium-anodefolie
Met het GigaNode-project werkt batterijstartup LeydenJar aan een fabriek voor silicium-anodefolie. Deze folie zorgt ervoor dat batterijen tot twee keer zoveel energie kunnen bevatten en sneller opladen. Ook wordt bij de productie 85 procent minder CO2 uitgestoten dan bij traditionele grafietanodes. ‘Een cruciale component voor de volgende generatie batterijen’, aldus Wennink.
De fabriek moet in 2030 de deuren openen en bijdragen aan de ‘strategische autonomie en relevantie’ op het gebied van unieke batterijtechnologie. ‘Het versterkt de Europese concurrentiekracht en creëert een hoogwaardig technologisch ecosysteem rondom batterijen, inclusief bijbehorend toekomstig verdienvermogen.’
Lees ook: Met LeydenJar jaagt Nederland op een sleutelrol in de Europese batterij-industrie
Nog een voordeel: China controleert ruim 90 procent van de wereldwijde grafietketen. Chinees grafiet vervangen door lokaal geproduceerd silicium, een van de doelstellingen van de Critical Raw Materials Act, versterkt de Europese onafhankelijkheid ook.
LeydenJar, LionVolt, E-magy en Tulip Tech: 200 miljoen voor 1 GWh-fabriek
Project BatCelFab – een afkorting voor batterijcelfabriek, nemen we aan – zoekt 200 miljoen voor de bouw van een 1 GWh-fabriek voor high-density, high-performance batterijcellen, en die tussen 2027 en 2031 moet worden gebouwd. Componenten voor batterijen met een hogere energie- en vermogensdichtheid dus, die nodig zijn voor drones en andere defensie-apparatuur, en maritieme en medische toepassingen.
Het Battery Competence Cluster NL en VDL doen mee, en naast LeydenJar zijn ook de Nederlandse batterijstartups (en MT/Sprout Challengers) LionVolt (foto), E-magy en Tulip Tech aan boord. LionVolt werkt aan 3D-lithium-metaalanodes voor krachtigere en kleinere batterijen. Het bedrijf produceert al accucellen voor klanten in de luchtvaart, in consumentenelektronica en drones.
Lees ook: Nederlandse batterij-startups kunnen wereldtop worden
E-magy werkt net als LeydenJar aan een silicium-anodemateriaal, dat batterijen een 40 procent hogere energiedichtheid geeft en zorgt dat ze drie keer zo snel opladen. De Bossche startup Tulip Tech ontwikkelt en levert op maat gemaakte batterijpakketten voor drones en heeft zich bij het project aangesloten als launching customer.
Ook hier geldt, zegt Wennink: het feit dat deze innovatieve batterijstartups samen aan een nieuwe fabriek werken, versterkt de positie van Nederland als batterijspecialist. ‘Met name door de creatie van cruciale control points in de keten.’
Leyden Labs: 1,2 miljard voor preventieve aanpak van infectieziekten
Startup Leyden Labs, vorige maand nog in de race voor Challenger van het jaar, staat centraal in een project dat draait om de preventieve aanpak van infectieziekten. De startup werkt met ‘pandemic urgency’ aan een antivirale neusspray, die virussen neutraliseert op het moment dat ze via de neus binnenkomen. Cfo Marieke van der Lans: ‘Want vaccins zijn niet de enige manier om infecties te voorkomen.’
Het bedrijf heeft inmiddels meer dan 250 miljoen euro opgehaald van grote investeerders als GV (voorheen Google Ventures), SoftBank en de life science-tak van Temasek. Recent stapten ook de Europese Investeringsbank, EIC Fund en Invest-NL in. Voor het Flagship Infectieziekten-project is tussen 2026 en 2030 nog eens 1,2 miljard euro nodig, zo rekent het rapport voor.
Lees ook: Biotech-darling Leyden Labs over zijn Europese ronde: ‘We zijn en blijven een Nederlands bedrijf’
Daarmee kan Leyden Labs uitgroeien tot ‘wereldleider’ in intranasale bescherming tegen infectieziekten. Dat is ook goed voor Europa; het voorkomt afhankelijkheid van innovaties en IP elders. De startup heeft hechte banden met het Nederlandse en Europese ecosysteem van bedrijven, overheden, academische ziekenhuizen en nu dus ook fondsen.
