Max Welling speurt met CuspAI naar nieuwe duurzame materialen
Maar weinig oprichters van Europese startups worden direct zo royaal gefinancierd als CuspAI, opgericht door de Nederlandse AI-expert Max Welling en de Britse chemicus Chad Edwards. Het bedrijf ging in 2024 van start met 30 miljoen dollar. In september vorig jaar kwam daar nog eens 100 miljoen dollar bovenop. Dat is niet onopgemerkt gebleven: Sifted riep het bedrijf uit tot meest veelbelovende Europese AI-startup van 2025.
Welling is ook niet zomaar een ondernemer. Naast cto van CuspAI is hij hoogleraar machine learning aan de Universiteit van Amsterdam en medeoprichter van het Amsterdam Machine Learning Lab (AMLab) aan diezelfde universiteit. Zijn cv leest als een who’s who in AI. Aan de universiteit van Toronto werkte hij samen met computerwetenschapper Geoffrey Hinton (ex-Google), die met zijn onderzoek naar neurale netwerken de basis legde voor de huidige AI-revolutie. Hinton zit nu in de raad van advies van CuspAI. Net als een andere AI-grootheid: Yann LeCun, tot eind 2025 chief AI scientist bij Meta.
CuspAI is niet het eerste bedrijf van Welling. Hij is ook medeoprichter van Scyfer, een spin-off van de Universiteit van Amsterdam in deep learning. De startup werd in 2017 ingelijfd door Qualcomm. Nu zet hij zijn kennis in om een bijdrage te leveren aan een oplossing voor het grootste probleem van onze tijd: klimaatverandering. De moleculaire AI-zoekmachine van CuspAI versnelt de zoektocht naar nieuwe materialen voor onder meer betere batterijen, duurzamere vliegtuigbrandstoffen en CO2-binding.
De hoogleraar toont zich ook op andere vlakken maatschappelijk betrokken. Hij is actief bij het European Lab for Learning & Intelligent Systems, opgericht om Europa in de AI-race te houden. Ook schreef hij mee aan het in november 2025 verschenen Nationaal AI Deltaplan.
Lees ook: Max Welling (CuspAI): ‘Ik voel de verantwoordelijkheid om Europa op de kaart te houden’
Durk Kingma is ‘onze man’ bij OpenAI, Google en Anthropic
Buiten de wereld van machine learning en generatieve AI zegt de naam Durk Kingma weinigen iets, maar de Nederlandse AI-wetenschapper heeft papers op zijn naam staan die tot de meest geciteerde ter wereld behoren. De informaticus promoveerde cum laude bij Max Welling, met een proefschrift dat bulkte van de nieuwe inzichten in machine learning en deep learning.
Zijn Variational Autoencoder (VAE), een manier om het ‘leren’ van computers – machine learning – beter op te schalen zodat een AI-systeem met minder data kan worden getraind om nieuwe plaatjes, tekst of video te genereren, draait nog steeds onder de kap van veel software.
Kingma deed tijdens zijn studie onderzoek in New York bij Yann LeCun en zat in 2015 bij het founding team van ChatGPT-maker OpenAI. Hij vertrok al in 2018 bij OpenAI en werkte voor Google jarenlang in Californië. Sinds de herfst van 2024 werkt hij – net als meer ex-collega’s – bij Anthropic, het bedrijf achter chatbot Claude.
Anthropics-ceo en medeoprichter Dario Amodei vertrok zelf als hoofd research bij OpenAI om in 2021 zijn nieuwe startup te beginnen. Hij is op een missie die Kingma heel wezenlijk vindt: zorgen voor veilige AI die de hele mensheid ten goede komt. Daarvoor vliegt de Nederlandse AI-onderzoeker nu dus regelmatig vanuit Nederland heen en weer naar Londen.
Lees ook: Durk Kingma, de Nederlandse co-founder van OpenAI, is wereldberoemd (binnen de AI-wereld)
Jelle Prins (Cradle) pleit voor een nationaal AI-deltaplan
Naast CuspAI haalde het Nederlands/Zwitserse Cradle het AI-jaarlijstje van Sifted. De scaleup van oprichters Jelle Prins, Stef van Grieken, Elise de Reus, Harmen van Rossum en Eli Bixby prijkt op de vijfde plaats. Ze haalden al meer dan 100 miljoen dollar binnen voor hun AI-platform, waarmee R&D-afdelingen van bedrijven als Novo Nordisk en Johnson & Johnson het ontwerp van nieuwe eiwitten kunnen versnellen. Die vormen de basis van medicijnen, maar ook van vleesvervangers en biochemicaliën.
Daarmee kan het AI-platform van Cradle volgens zijn oprichters in potentie ook een bijdrage leveren aan het bestrijden van klimaatverandering en milieuvervuiling. Doordat het bijvoorbeeld de productie van kweekvlees efficiënter kan maken, of duurzamere (verpakkings-)materialen kan ‘ontwerpen’.
De oprichters kijken verder dan het eigen lab. Vooral Prins was het afgelopen jaar veel in de media met zijn pleidooi voor een Nationaal AI Deltaplan. Dat werd opgepikt door EZ, die de opdracht gaf voor wat uiteindelijk een strategisch document werd met 52 aanbevelingen om Nederland voor te bereiden op de AI-revolutie.
Het plan pleit onder meer voor investeringen in rekenkracht, AI-geletterdheid en een beter ondernemersklimaat. En nee, zegt mede-initiatiefnemer Prins tegen MT/Sprout, dat is geen industrie-lobby. ‘AI wordt de basis van alles wat onze samenleving draaiende houdt. En voor cruciale systemen willen we écht niet afhankelijk zijn van Amerika of China.’
Lees ook: Eiwit-hacker Cradle haalt 73 miljoen op: ‘We opereren aan het front van AI én biologie’
Willem Jonker is de drijvende kracht achter de eerste Nederlandse AI-fabriek…
Eind 2025 regende het ineens AI-plannen. Naast Techleap, Invest-NL en de initiatiefnemers van het Nationaal AI Deltaplan liet de AI Coalitie 4 NL (kortweg AIC4NL) van zich horen. De stichting, een initiatief van grote bedrijven, EZ, TNO en VNO-NCW om de ontwikkeling en toepassing van kunstmatige intelligentie in ons land te versnellen, roept overheid en bedrijfsleven op om de komende vijf jaar minimaal 5 miljard euro te investeren.
Voorzitter Willem Jonker is al jaren bezig met het versterken van het Nederlandse AI-ecosysteem. Eerst via het Groeifondsprogramma AiNed, nu als boegbeeld van AIC4NL. Een van zijn stokpaardjes is een eigen AI-infrastructuur, met eigen rekenkracht. Hij is een van de drijvende krachten achter de AI-fabriek in Groningen, die in 2027 op volle kracht moet draaien. Met een consortium wist hij er 200 miljoen euro voor los te peuteren: 70 miljoen uit Brussel, 70 miljoen van het kabinet en 60 miljoen uit het Groningse herstelprogramma Nij Begun.
De voormalig vicepresident research van Philips ziet momentum voor een ‘fundamenteel andere benadering’ van big tech, zei hij eerder in het FD. ‘Er is een beweging naar wat we clean tech in AI zouden kunnen noemen: technologie die privacy respecteert, transparant is en waar Europese waarden in verankerd zijn. We kunnen de spelregels veranderen en een nieuwe markt creëren waarin de huidige marktleiders niet automatisch dominant zijn.’
Lees ook: Een AI-fabriek in Groningen en een AI Gigafactory in Rotterdam: heeft Nederland die wel nodig?
… en Han de Groot geeft Nederland zelfs een AI Gigafactory
Als ondernemer had hij al succes tijdens de vorige technologische wereldhype, die van ‘het internet’. Zijn online marktonderzoeksbureau Metrixlab werd een stevig succes, en nadat hij zijn bedrijf had verkocht bleef Han de Groot actief in de online wereld – dit keer in de infrastructuur. Zijn bedrijf ontwerpt en bouwt datacenters. Sinds de opkomst van AI verrijzen die in steeds hoger tempo en De Groot heeft als missie om Nederland een eigen AI Gigafactory te geven. Voor de goede orde: die is 10 tot 20 keer zo groot als de Groningse AI-fabriek (NLAIF) waar al aan wordt gebouwd.
Met AI Gigafactory.NL dingt hij mee naar Europese subsidie voor een gigantische AI-fabriek die miljarden gaat kosten als alle Nvidia-chips er draaien. ‘In een wereld waar AI op veel domeinen wordt toegepast – van nationale veiligheid tot zorg, onderwijs en overheidsdiensten – kunnen we niet alles op niet-Europese infrastructuur laten draaien’, waarschuwde hij eerder tegen MT/Sprout. Waar de Gigafactory moet komen? Liefst op een plek met toegang tot voldoende schone stroom. Aan de kust dus. De Groot kijkt naar Rotterdam, maar legt ook graag uit dat het terrein van Tata Steel ook supergeschikt is, mocht de overheid de handen aftrekken van de staalproducent.
Lees ook: Han de Groot bouwt een AI Gigafactory in Rotterdam van 5 miljard
Pim de Witte bouwt een model voor de fysieke wereld
Voor de toekomst van Nederland moeten we ons niet teveel blindstaren op de zogeheten large language models, de taalmodellen die OpenAI, Google en ook Alibaba ontwikkelden. Sinds ChatGPT voor het grote publiek beschikbaar kwam, gaat het over weinig anders, maar AI is veel meer dan een LLM. Daar liggen kansen voor Nederland, is onder meer te lezen in de strategische deep dive die Invest-NL onlangs uitbracht over kunstmatige intelligentie.
Het nieuwe bedrijf van gameondernemer Pim de Witte is daarvan een spectaculair en veelbelovend voorbeeld. De afgelopen jaren sloeg De Witte de videogamebeelden op die gebruikers van zijn platform Medal.tv met elkaar konden delen. Die schat aan data vormt nu de basis voor General Intelligence, een bedrijf dat een AI-model traint met de ruimtelijke gegevens van al die scènes.
Zo’n world model kan een drone of robots de ‘echte’ wereld om zich heen laten begrijpen, iets wat met een taalmodel onmogelijk is. Anders gezegd: die taalmodellen zijn leuk voor alles wat je achter een beeldscherm kunt regelen, de world models sturen AI het veld in. Niet onbelangrijk: ook al doet De Witte al jaren vanuit New York zijn zaken op de Amerikaanse markt, elke snipper data heeft hij in Nederland opgeslagen.
Saskia Lensink werkt aan het Nederlandse antwoord op ChatGPT
Het Nederlandse alternatief voor ChatGPT en andere grote taalmodellen van big tech is GPT-NL. Saskia Lensink, consultant en business developer bij TNO, is de drijvende kracht achter dit eerste Nederlandse taalmodel. Ze is de productmanager van dit project in samenwerking met SURF en het Nederlands Forensisch Instituut.
Lensink, van oorsprong linguïst, vindt dat big tech niet transparant genoeg is over de werking van hun taalmodellen, laat staan over wat er met de data gebeurt. Het zijn en blijven ‘zwarte dozen’ die functioneren op basis van vooral commerciële belangen.
Het Nederlandse project laat zien dat het wel degelijk mogelijk is om geavanceerde AI te ontwikkelen zonder wetten te overtreden of ethische grenzen te overschrijden. GPT-NL stelt dat het transparant, betrouwbaar, wederkerig, en soeverein is. Met kwalitatieve Nederlandse data die rechtmatig is verkregen van onder meer de uitgevers van nieuwsmedia.
GPT-NL moet de nieuwe standaard worden, het begin van een infrastructuur waarop anderen kunnen bouwen, zonder hun data uit handen te geven. ‘We willen niet dat al onze data en kennis zomaar de grote plas over verdwijnt.’
Deze maand zou de eerste versie moeten verschijnen. Het model wordt in eerste instantie opengesteld voor bedrijven en overheden, maar heeft geen consumentenversie.
Esther van Egerschot: wereldnaam in AI-governance en – ethiek
Esther van Egerschot is een wereldwijd erkende expert op het gebied van AI-governance en -ethiek. Ze is zelfs opgenomen in de lijst met 100 Brilliant Women in AI Ethics 2025. Van Egerschot is actief als AI-expert voor UNESCO, waar ze onder meer bijdraagt aan de ontwikkeling van niet-discriminerende algoritmen.
Daarnaast is ze buitengewoon hoogleraar AI governance & ethics, adviseur en auditor. Met Marco Florijn heeft ze vorig jaar een boek geschreven speciaal gericht op toezichthouders die worstelen met AI. Om ze op een praktische manier te helpen met het onderscheid tussen hype en toegevoegde waarde.
‘Alleen al de geopolitieke veranderingen van het afgelopen jaar maken ernstig duidelijk dat je als toezichthouder moeilijke vragen moet stellen aan je directie’, zegt ze in een interview met MT/Sprout.
‘Organisaties begrijpen bijvoorbeeld niet dat datasoevereiniteit de komende jaren hun grootste achilleshiel zal worden. Met een complete afhankelijkheid, een vendor lock-in, van één of twee leveranciers die niet in Europa zitten.’
Axelera AI: de Europese uitdager van Nvidia
Wie bijblijft in de AI-race wordt behalve door software ook bepaald met hardware. En dat treft, want Europa’s antwoord op Nvidia komt uit Eindhoven. Chipontwikkelaar Axelera AI, opgericht in 2021, is goed op weg om een belangrijke speler te worden in een markt die nu nog door Amerikaanse techreuzen wordt gedomineerd.
Aan het roer van de Nederlandse scaleup staat de Italiaan Fabrizio Del Maffeo. Zijn doel: toonaangevend worden met een hardware- en softwareplatform voor het versnellen van computervisie en generatieve AI op edge-apparaten.
Hij claimt dat zijn chips tien keer energiezuiniger en vijf keer goedkoper zijn dan die van Nvidia. Maar zelf zegt hij tegen MT/Sprout dat hij nog maar aan het begin staat. ‘Voor Axelera is het nog steeds dag één, niet dag honderd, maar we laten wel zien dat het kan in Europa.’
De ceo en co-founder is in 2025 opgenomen in wereldwijde Top 25 AI Executives als een van gamechangers in AI. Daarin verkeert hij in het prestigieuze gezelschap van AI-godmother Fei-Fei Li, Vikram Chatterji (Galileo en Google), Alexandr Wang (Scale AI) en Daniela Amodei (Anthropic, en zus van oprichter Dario Amodei).
Del Maffeo heeft meer dan 200 miljoen euro opgehaald voor Axelera AI, met aandeelhouders zoals Innovation Industries, Invest-NL, de Europese Innovatieraad en Samsung. Voor het bedrijf werken inmiddels meer dan 200 medewerkers, verspreid over 18 landen.
Lees ook: Europa’s antwoord op Nvidia komt uit Eindhoven: ‘Met 5% marktaandeel al een miljardenbedrijf’
Meer over AI:
- De grootste AI-blunder? Denken dat Generatie Z de verliezer is
- Bij het opschalen van AI begint ook het gedoe op de werkvloer: ‘Denk na voor je springt’
- Strengere Europese AI-regels in aantocht: wat betekent dit voor jouw bedrijf?
- Van 300 naar 120 fte met AI – en HelloPrint groeit onverminderd door
