Toegegeven: Han de Groot, de internetondernemer die met AI Gigafactory.NL in de race is om in Nederland met Europese steun een AI-gigafactory van de grond te trekken, is niet de eerste die zijn oog heeft laten vallen op het duingebied waar nu nog de schoorstenen van Tata Steel roken.
Het lijkt de komende tijd erop of eronder voor de staalproducent, die minder CO2 zal moeten uitstoten om zijn toekomst in Nederland zeker te stellen. Ook al is het voor velen ondenkbaar dat de hoogovens op het gigantische fabrieksterrein ooit zullen doven, er wordt al nagedacht over een alternatieve invulling van het gebied.
Dit voorjaar kwamen investeerders en bouwbedrijven met plannen voor tienduizenden woningen in de duinen. Een complete stad zou een mooiere bestemming zijn voor het terrein dan de vervuilende en verouderde industrie van vandaag.
Maar is het zo verstandig om bedrijvigheid die (in betere tijden) veel economische waarde toevoegt aan de Nederlandse economie te vervangen door woningen? Niet volgens De Groot. Hij ziet liever dat de staalproductie, mocht die elders in Europa een betere plek vinden, verruild wordt voor een industrie die ook in de toekomst uitstekend past in Nederland.
Zijn voorstel: plaats een groot datacenter voor AI en cloud computing op de locatie van Tata Steel, compleet met een bedrijfscampus die AI-bedrijvigheid aantrekt. ‘Het wordt tijd dat we IJmuiden transformeren tot AImuiden.’ En ook als de vergroening van Tata doorgaat, zou daar ruimte ontstaan voor zijn plan.
De beste locatie van Europa
Het is meer dan een idee op een bierviltje, als je De Groot zijn betoog laat houden. Vanaf de vroege dagen van het internet maakte hij naam met online marktonderzoeksbureau Metrixlab en de laatste jaren is hij actief met de ontwikkeling van datacenters. En inderdaad, die draaien tegenwoordig vaak om AI, de kunstmatige intelligentie waarvoor gigantisch veel rekenkracht nodig is, met een vraag die exponentieel zal blijven groeien.
Zijn meest ambitieuze project is AI Gigafactory.NL, een datacenter dat Nederland de AI-infrastructuur moet geven waarmee het een belangrijke rol kan blijven spelen in de digitale industrie
Rotterdam geldt daarvoor als meest haalbare optie, ook omdat daar de stroom van wind op zee aan wal komt. Maar het Tata-terrein ligt naast Amsterdam, Europa’s grootste internetknooppunt na Frankfurt.
De Groot doet in feite de toeristensector na, waar Zandvoort ‘Amsterdam Beach’ heet en het Muiderslot ‘Amsterdam Castle’. IJmuiden ligt op een steenworp van de hoofdstad, waar toch al krioelt van de techstartups en -grownups.
De ondernemer trekt een historische parallel: ‘Eind jaren negentig hebben we in Amsterdam de internetinfrastructuur als eerste in Europa gebouwd, een lijntje naar CERN in Zwitserland. Niemand realiseerde zich toen wat voor een krachtig digitaal ecosysteem dat zou opleveren. Nu zijn we 25 jaar later de digitale poort van Europa, dat voordeel moeten we benutten.’
‘Terwijl: IJmuiden heeft alles wat je nodig hebt voor AI-infrastructuur: de groene stroom van wind op zee waar Tata voor zijn toekomst deels op inzet, de beste dataverbindingen van Europa, en het ligt slechts 25 kilometer van Amsterdam en Schiphol. Ik hoop dat we over 25 jaar weer net zo kunnen terugkijken op onze positie als AI-techhoofdstad van Europa.’
Miljarden voor de schatkist
Tata Steel draait op dit moment verlies. Het kondigde onlangs aan 1400 banen te moeten schrappen om gezond te blijven en is in onderhandeling met Den Haag over zijn noodzakelijke vergroeningsplan, waaraan de staat mogelijk miljarden zou moeten bijdragen. ‘Als de overheid deze miljardensteun koppelt aan de voorwaarde dat Tata zijn terrein openstelt voor de bouw van een AI-centrum met bedrijfscampus, slaat de staat twee vliegen in één klap: de transitie van oude naar nieuwe industrie, én de versterking van een groen, gezond en toekomstbestendig ecosysteem met groeipotentie.’
De Groot gaat uit van een investering van ongeveer 10 miljard euro voor het gebouw van de gigantische AI-fabriek met een capaciteit van 1 Gigawatt aan rekenkracht. Die vullen met de peperdure AI-chips zal nog eens 20 miljard vergen.
Afhankelijk van het businessmodel genereert zo’n faciliteit een omzet van 4 tot 19 miljard euro per jaar met de AI-diensten. Daar wordt winst op gemaakt, waarover vennootschapsbelasting en btw wordt afgedragen. Over de enorme stroomrekening wordt dan ook nog een energieheffing afgedragen.
‘De overheid wil nu 2 tot 2,5 miljard subsidie geven aan de grootste vervuiler van Nederland die geen belasting afdraagt. Ons plan kan jaarlijks meer dan een miljard opleveren voor de schatkist. En pas op: als je eenmaal als overheid een partij steunt met subsidies, moet je de tweede keer ook meegaan om de eerste investering niet teniet te doen. Historisch gezien heeft Nederland wat dat betreft geen goede ervaringen met de economische reddingsacties van Fokker en RSV.’
Voeg ten minste nieuwe digitale industrie toe met klanten en private investeerders, dat beperkt het risico, oppert De Groot.
Werkgelegenheid: van staal naar silicium
Het werkgelegenheidsargument, vaak het belangrijkste bezwaar tegen sluiting van Tata Steel, ziet De Groot niet als onoverkomelijk obstakel. ‘Voor de bouw van een gigawatt AI- en cloud-datacenter zijn ongeveer 1.500 fte gedurende drie tot vijf jaar aan het werk. Daarna zorgt het voor honderden vaste banen op locatie én duizenden in het bredere AI- en techecosysteem van toeleveranciers en dienstverleners.’
Daaraan draagt ook een bedrijfscampus bij rond het datacenter. De gedachte is, dat de AI-fabriek een aanzuigende werking krijgt op bedrijven uit binnen- en buitenland die van AI hun corebusiness maken. ‘Bij elkaar opgeteld – bouwbanen, datacenterbanen, toeleveranciers plus bedrijfscampusbanen – is dat goed vergelijkbaar met de staalbanen. Met een belangrijk verschil: die staalbanen worden er elk jaar minder.’
Ruimtebeslag: een fractie van staal
Een belangrijk voordeel van De Groots AI- en clouddatacenter ten opzichte van het staalcomplex is het relatief beperkte ruimtebeslag. ‘Het AI- en clouddatacenter heeft slechts enkele tientallen, laten we zeggen maximaal 100 hectare nodig. Inclusief een flinke campus eromheen zal het uitkomen op 2 à 300 hectare. Een fractie van de 700 hectare die Tata Steel in beslag neemt.’
Dit opent mogelijkheden voor een combinatie van functies. ‘Het ligt voor de hand dat een vergroend Tata ook minder ruimtebeslag zal vergen. Ruimtelijk zou het kunnen, al is de vraag of het uitkomt qua stroomverbruik – beide opties verbruiken fors stroom.’
Europese concurrentie
De plannen van De Groot zijn onderdeel van een groter Europees programma. Dit voorjaar vroeg de Europese Commissie marktpartijen om plannen in te dienen voor Europese AI-gigafactory’s, die ze wil steunen met subsidie. AI Gigafactory.NL heeft – net als 70 andere Europese partijen – zijn interesse kenbaar gemaakt met een plan op hoofdlijnen.
De volgende deadline is 31 december, wanneer definitieve plannen met bidbook, financiële onderbouwing, locatie en (duurzame) stroomvoorziening moeten worden ingediend. Er is dus werk aan de winkel, of de faciliteit nu in Rotterdam, IJmuiden of Groningen komt. ‘Het is onverstandig om op één paard te wedden. Ook in Rotterdam zullen we in korte tijd de Haven moeten overtuigen van onze plannen, de lokale overheid, de provincie en de rijksoverheid.’
Lees ook: Een AI-fabriek in Groningen en een AI Gigafactory in Rotterdam: heeft Nederland die wel nodig?
Volgens De Groot zou Nederland de Tata-subsidie waarover nu wordt gesproken met de Indiase staalproducent net zo goed kunnen inzetten voor zijn AI-gigafactory. ‘Voor ons plan is volop belangstelling van internationale financiële partijen, dus we krijgen de businesscase rondgerekend zonder Nederlandse subsidies. Al wordt onze concurrentiepositie bij de Europese Commissie natuurlijk wel steviger als Den Haag besluit een klein deel van de pakweg 2,5 miljard voor Tata te investeren in ons project.’
Tata-deal en verkiezingen
Tata-topman Thachat Viswanath Narendran zei eind juli dat zijn Nederlandse dochter dicht bij een akkoord met het demissionaire kabinet is over de miljarden voor de verduurzaming. Of die deal met de verkiezingen in aantocht ook helemaal wordt afgehamerd is nog lang niet zeker, denkt De Groot.
‘Mijn doel is om alle beleidsmakers die bij dit dossier betrokken zijn, te laten weten dat er een toekomstbestendige optie bestaat naast Tata Steel. Een woonwijk in de duinen is eenmalig, de digitale industrie is een motortje dat in de toekomst zal blijven draaien en waarde toevoegen aan de schatkist en de Nederlandse economie.’
