De Europese auto-industrie is in crisis. Alleen Volkswagen kondigde deze week al aan 100.000 banen te schrappen, nadat al honderdduizenden banen verloren zijn gegaan in de Duitse automotive. Een deel van de oorzaak: het succes van Chinese concurrenten.
Hier en daar worden al flessen wijn gezet op welke automerken deze crisis zullen overleven. Want onderschat de Chinezen niet: de Europese solarindustrie is al eerder weggevaagd door Chinese concurrentie. Of liever gezegd: oneerlijke concurrentie, want de Chinese overheid investeert ruimhartig in de eigen industrie, wat spelers uit dat land een voordeel biedt ten opzichte van Europese bedrijven. Ook voelt de rest van de wereld goed dat de koers van de Chinese yuan kunstmatig laag wordt gehouden.
Scheve Chinese concurrentie
Die ‘scheve’ concurrentie was aanleiding voor een nieuw advies van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) aan het kabinet. De EU moet drastische maatregelen nemen om de oneerlijke concurrentie uit China te stoppen, aldus het donderdag verschenen rapport Strategisch handelen, beleid voor een geopolitieke economie.
Beleidsmakers bekijken het probleem te veel van product tot product, waarschuwen de auteurs, daardoor zijn ze steeds te laat als er weer een sector in de knel komt. Wat daarom nodig is: ‘onorthodox’ denken, maatregelen treffen die best ver gaan en ook pijn mogen doen – aan beide zijden, want China zal terugslaan.
Europa moet ook beter worden in het opschalen van technologische innovaties, daar moeten de ambities echt hoger. En vooral: ‘de wereld zoals we die kenden bestaat niet meer. Durf buiten bestaande kaders te denken.’
Lees ook: Xpeng-oprichter voorspelt bloedbad auto-industrie: ‘Helft van onze mensen focust volledig op R&D’
Oké dan. Het WRR-advies is gericht aan het kabinet, maar het leest vooral als een lobby-agenda waarmee Nederland naar Brussel zou moeten stappen, en ook naar Frankfurt, waar de Europese Centrale Bank ECB beleid zou moeten maken tegen de China Shock.
Wat zijn de meest onorthodoxe maatregelen uit het WRR-rapport?
1. Een brede importheffing op álle Chinese producten
Normaal gesproken heft de EU alleen tarieven op specifieke importproducten, en dan na jarenlang onderzoek. Dat leidt alleen maar tot too little too late-acties, vindt de WRR. Vooral de onderwaardering van de yuan met 12 procent tot 30 procent werkt als een disruptieve subsidie en schreeuwt om een bredere aanpak.
Een zeer vergaande maatregel is om hierop te reageren met een ‘brede’ importheffing. Die zal zeker leiden tot harde Chinese tegenreacties, maar de EU zal pijn moeten lijden als ze haar eigen industrie wil beschermen.
2. Omgekeerde bewijslast bij staatssteun
Ook dit gaat ver: de Chinese staatssteun is een hardnekkig probleem, maar Europa moet bij vermoedens van oneerlijke concurrentie zelf bewijzen dat een Chinees bedrijf op deze manier wordt bevoordeeld ten opzichte van Europese concurrenten.
Ook dit is een traag proces zonder gegarandeerd effect. Draai het dus om, suggereert de WRR. Een Chinees bedrijf mag dan de Europese markt pas op als het vooraf zelf bewijst dat het geen staatssteun krijgt.
3. Een belasting op Chinees kapitaal dat Europa binnenkomt
We roepen al jaren aan de borreltafel dat ‘de Chinezen komen’, maar ze waren er natuurlijk allang. Als het al niet met producten of bedrijven is, dan toch zeker met kapitaal, mede dankzij het gigantische handelsoverschot van het land. Het advies noemt wat dit betreft een radicale stap, waarin niet alleen goederen worden belast aan de grens, maar ook kapitaal. Iets waar Financial Times-columnist Martin Wolf voor pleit: een belasting op kapitaalinstroom. De meeste economen en adviseurs willen daar niet aan, omdat het strijdt met de WTO-regels voor vrijhandel.
Lees ook: Hoe de Europese auto-industrie steeds minder Europees wordt
4. Wederkerigheid (strategische symmetrie)
Deze aanbeveling is minder omstreden, en houdt in dat de EU het beleid dat China voert ten opzicht van Europa ‘spiegelt’, dus alle eisen en verboden die China oplegt aan onze bedrijven, moeten ook gelden voor Chinese bedrijven. In het verre verleden knepen we nog een oogje toe omdat China op weg leek naar ‘ons’ economische systeem, inmiddels is duidelijk dat het land de regels en principes van de liberale economische wereldorde negeert. Dat spiegelen kan ook positief uitpakken: waar China aardig is voor Europese bedrijven, is de EU dat ook voor Chinese spelers.
5. Een goedkopere euro
Zeg je symmetrie, dan moet dus ook de relatieve eurokoers omlaag als antwoord op de te zwakke yuan. Bijna ondoenlijk, lees je ook in het WRR-rapport. De politiek kan de ECB geen beleid voorschrijven, en het is nogal een radicale koerswijziging als de centrale bank de waarde van de euro actief gaat managen, in ruil voor de huidige vrij zwevende wisselkoers. Met bovendien een risico op valuta-oorlogen.
6. Breken met de WTO-regels
De WRR waarschuwt dat we niet te dogmatisch moeten blijven vasthouden aan de oude spelregels van de vrije wereldhandel, terwijl China die regels omzeilt. Wat er nog rest van de afspraken die wereldhandelsorganisatie WTO ooit maakte, kan dus op de schop.
De adviesraad haalt er zelfs een stokoud nationaal trauma bij: in de jaren dertig van de vorige eeuw hield Nederland vast aan de gouden standaard voor de gulden, terwijl andere landen die allang hadden verlaten. Het verdiepte de vooroorlogse crisis nog extra. ‘Deze analogie leert dat vasthouden aan bestaande internationale kaders onder drastisch nieuwe omstandigheden juist averechts kan werken, zeker wanneer andere landen deze kaders met voeten treden’, aldus het rapport.
Lees ook: Elektrische auto’s uit China zijn klaar om Europa te bestormen
