Mail uit Brussel: de Europese Commissie wil zijn plannen voor een AI Gigafactory in Rotterdam openbaar maken; of hij daarvoor toestemming geeft. ‘Nou, jullie hebben de primeur’, zegt Han de Groot, die zijn project AI Gigafactory.NL juist aan het toelichten is.
Op 20 juni verstuurde hij het papierwerk naar Brussel. De Europese Commissie inventariseert de interesse onder marktpartijen die gigantische datacenters willen bouwen, speciaal ingericht voor AI. Honderdduizenden grafische chips trainen daar de inmiddels van ChatGPT, Claude en andere AI-bots bekende modellen en verrichten het rekenwerk dat de wereld nu drastisch aan het veranderen is.
Het werd hoog tijd dat na de VS en China ook Europa vol gas geeft op AI. De EU moet waken over haar concurrentiepositie en strategische autonomie, daar zijn politiek en bedrijfsleven het de laatste tijd over eens. Dan kun je AI niet volledig overlaten aan grote techbedrijven en overheden uit andere continenten, is de gedachte.
En dat is precies wat ook De Groot drijft, ondernemer en met zijn investeringsbedrijf penvoerder van project AI Gigafactory.NL.
Oprichter Metrixlab in datacenters
Hij maakte naam met zijn online marktonderzoeksbureau Metrixlab, dat hij al in 1999 startte, de early days van het commerciële internet. ‘Ik ging destijds langs bij bedrijven die zeiden: “Online? Daar zit mijn doelgroep niet, laat maar zitten.”‘
Internet bleek toch een blijvertje, Metrixlab werd een flink succes, ging op in een groter bedrijf en sinds 2019 is De Groot vooral actief als investeerder. Onder meer in ‘gewone’ datacenters. ‘Eind jaren negentig kwam ik al in datacenters, zoals die eerste bunker in Rotterdam. Ik ben al 25 jaar ondernemer dankzij internetinfrastructuur.’
Die ervaring komt hem nu goed van pas, al is zo’n AI Gigafactory geen doorsnee internetfabriek. ‘Traditionele datacenters zijn eigenlijk huurprojecten waar klanten hun eigen rekeninfrastructuur naar binnen schuiven. De Europese Commissie zoekt iets heel anders: een faciliteit die rekenkracht achter AI als eindproduct levert.’
Gigafactory van 5 miljard in Rotterdam
AI-kracht, waarvoor de bouwer van de fabriek alles moet hebben geregeld. Voor de goede orde: Groningen krijgt ook een AI-fabriek. Voor 200 miljoen euro, deels betaald door de overheid, komt daar een faciliteit waar wetenschappers en startups kunnen experimenteren met kunstmatige intelligentie.
Lees ook: Een AI-fabriek in Groningen en een AI Gigafactory in Rotterdam: heeft Nederland die wel nodig?
Maar Rotterdam krijgt, als De Groots plannen doorgaan, een twintig keer zo groot AI-datacenter, van het type dat inmiddels Gigafactory is gaan heten. En het kan zo maar 5 miljard euro gaan kosten.
Inderdaad, een flink deel van die investering zal gaan naar de chips en software waarmee AI rekent. Naar schatting 1,5 miljard euro is voor de bouw en de infrastructuur rond het datacenter zelf, de rest wordt waarschijnlijk overgemaakt aan Nvidia, tot nu toe dé leverancier van de snelste AI-chips.
Leren van de energiecrisis
Vorig jaar liet De Groot voor het eerst op LinkedIn vallen dat Nederland, en zeker Europa, zijn eigen AI-infrastructuur zou moeten ontwikkelen. Nederland heeft relatief veel datacenters, maar weinig zijn in eigendom van Nederlandse of Europese bedrijven. ‘In een wereld waar AI op veel domeinen wordt toegepast – van nationale veiligheid tot zorg, onderwijs en overheidsdiensten – kunnen we niet alles op niet-Europese infrastructuur laten draaien’, waarschuwt hij.
Hij trekt een parallel met de energiecrisis. ‘Toen we zagen dat we met ons gas wel erg afhankelijk waren van de infrastructuur van onze Russische buren, waren we ook heel laat met dat besef. Het herstel kostte veel tijd en ellende. Nu kunnen we dat voor zijn. De komende jaren zal de vraag naar AI-capaciteit enorm stijgen. Dan is het goed om nu al aan de slag te gaan met projecten die een doorlooptijd van drie tot vijf jaar hebben, anders ben je straks te laat en afhankelijk van anderen.’
Draagvlak in tijden van netcongestie
Toen de Europese Commissie dit voorjaar beloofde mee te investeren in AI-infrastructuur via het programma InvestAI en eind april een call uitschreef, bracht dat de zaken in een stroomversnelling. Met zijn familiy office DGFO tuigde De Groot een projectorganisatie op die de boer opgaan om medestanders te vinden. Draagvlak bij het bedrijfsleven, kennisinstellingen, zorgsector en overheid.
Re:Europe
Europa wankelt? Tijd voor een nieuw perspectief.
Er wordt veel gesproken over de kwetsbare positie van Europa. Innovatie lijkt elders sneller te gaan. Geopolitieke verschuivingen zorgen voor onzekerheid.
Maar laten we niet vergeten: onze eigen economie heeft alles in zich om te concurreren op wereldschaal. Daarom introduceren we Re:Europe – een dossier over de kracht van Europese innovatie.
Hierin brengen we de verhalen van ondernemers, wetenschappers en denkers die laten zien dat Europa wél vooruitgaat. Dat we hier oplossingen creëren die ertoe doen. En die Europa minder afhankelijk maken van de rest van de wereld met haar economie, (digitale) infrastructuur, energie en industrie.
Een AI Gigafactory vol chips vreet stroom. De Groot rekent op 300 megawatt aan IT-vermogen om te kunnen voldoen aan de eisen van Brussel, wat neerkomt op 400 tot 500 megawatt aan elektrisch vermogen. Die enorme stroomvraag brengt uitdagingen met zich mee, zeker in Nederland, waar netcongestie wel meer plannen dwarsboomt.
Prioriteiten: windenergie en internetverbindingen
‘Europa beoordeelt de voorstellen op beschikbaarheid van elektrisch vermogen, de snelheid waarmee het beschikbaar komt en de duurzaamheid van de stroom’, vertelt De Groot. ‘We hebben in Nederland maar op een paar plekken voldoende capaciteit zonder congestie. Je moet dus een plek zoeken in de buurt van waar windenergie op zee aan land komt.’
Is stroom prioriteit nummer een, een goede aansluiting op de beste internationale internetverbindingen is bijna net zo belangrijk. Wat dat betreft heeft Nederland van oudsher goede kaarten. Het Europese internet begint zo’n beetje bij Amsterdam, waar bij Amsterdam Internet Exchange massa’s internetproviders op elkaar aansluiten. ‘Samen met dat in Frankfurt is het by far het beste knooppunt van Europa.’
Datacenters motor achter groene energie
In Amsterdam een Gigafactory neerzetten is ondoenlijk vanwege het gebrek aan voldoende netcapaciteit, maar Rotterdam is voldoende dichtbij. Dichtbij zee, dus ook in de buurt van de windparken die daar gigawatts aan schone elektriciteit opwekken.
De eerste strategische partner moest sowieso uit de energiehoek komen, wist De Groot. AI is misschien meer nog dan een strijd om voldoende chips een strijd om de elektriciteit die ze laat werken. Vandaar dat het zo belangrijk was om een partij als Eneco aan boord te krijgen, dat al verschillende windparken op zee heeft.
Even iets rechtzetten. Ja, datacenters zijn stroomslurpers, en AI jaagt wereldwijd de vraag naar energie in een flink tempo aan. Maar kijk ook eens waar die energie vandaan komt, zegt De Groot. Of liever, draai het om: ‘Veel hernieuwbare energieprojecten zien alleen het daglicht als je de financiers gegarandeerde afname kunt beloven. Met de stroom die een datacenter permanent nodig heeft, kun je in dit geval windstroomprojecten vlottrekken die nu zo’n moeite hebben om van de grond te komen.’
Eneco aan boord, kabinet nog niet
Eneco is de eerste consortiumpartner voor AI Gigafactory.NL, maar dat kan al een pagina tonen vol logo’s van grote bedrijven, kennisinstellingen en financiële partijen die het project steunen. Dat wil zeggen: ze vinden het een goed plan, voor concrete toezeggingen is het nog te vroeg.
Met het draagvlak komt het wel goed. De afgelopen weken stuurden Europese ceo’s, waaronder die van Philips en ASML, nog een open brandbrief om erop aan te dringen dat de EU tempo maakt met AI. In Nederland brachten Techleap en investeerder Prosus een rapport uit waaruit moet blijken dat Nederland barst van het AI-talent. Als er onvoldoende wordt geïnvesteerd in onder meer AI-faciliteiten en AI-startups, verdwijnt dat naar het buitenland.
Het demissionaire kabinet heeft nog geen officiële steun toegezegd, maar De Groot heeft wel gesprekken gevoerd met verschillende ministeries. ‘We hebben nu nog zes maanden de tijd om steun te krijgen, ook van provincie en de gemeente’, zegt hij.
Dat het kabinet demissionair is, is misschien niet eens zo’n drama. ‘Ik denk dat in de aanloop naar de verkiezingen alle partijen zichzelf de vraag stellen: hoe belangrijk vinden wij AI-infrastructuur en wat willen wij daarin betekenen?’ Daar wil De Groot die partijen vanzelfsprekend over adviseren.
Financiers betalen Gigafactory gefaseerd
Maar dan de financiering van de AI-faciliteit, hoe krijgt De Groot 5 miljard bij elkaar? De Europese Commissie zegt dat maximaal 35 procent van de kosten kan worden gedekt uit publieke middelen, de helft uit Brussel, de helft van lokale overheden. Maar de bouw van de Gigafactory kan ook beginnen voordat die 5 miljard klaarligt.
‘Ik zou hopen dat niet wordt geëist dat we de hele infrastructuur in één keer neerzetten. Er is vanuit de private markt wereldwijd interesse om te investeren in Gigafactories, ook specifiek voor Nederland. Maar investeerders werken heel gedisciplineerd op basis van de concrete vraag naar in dit geval rekenkracht. Ze willen niet volledig voor de uiteindelijke vraag uit hun geld afstaan. Alleen als we het gefaseerd mogen aanpakken, is het financierbaar.’
Moordende concurrentie
De concurrentie binnen de EU is intussen wel moordend. In totaal hebben 76 initiatieven uit zestien lidstaten hun belangstelling kenbaar gemaakt voor een Gigafactory. Om de grote landen – Frankrijk en Duitsland – kan de EU niet heen, schat De Groot, daar komen vrijwel zeker hyperscalers voor AI. Maar wat hem betreft maakt Nederland een goede kans. ‘Vanwege onze legacy op internetverbindingen naar Europa. En dan hebben we natuurlijk de nabijheid van groene stroom van wind op zee.’
De officiële aanvraag voor de AI Gigafactory moet in december worden ingediend bij de Europese Commissie. Tot die tijd zal AI Gigafactory.NL vooral druk zijn met partners werven, lobbyen in Den Haag en bij plaatselijke overheden en de banden met potentiële investeerders en leveranciers warm houden.
Persoonlijke missie
Voor De Groot draait het AI-project om meer dan alleen technologie. ‘Dit zijn mijn Dutch duties, het is meer dan een zakelijke missie, het is een persoonlijke missie. Ik heb 25 jaar ondernemerschap te danken aan internetinfrastructuur. Als internet in Nederland destijds anders was ingericht, had ik heel andere keuzes gemaakt. Over nog eens 25 jaar kijken we misschien opnieuw terug en kunnen we zeggen: maar goed dat we toen eigen AI-infrastructuur hebben ontwikkeld.’
Zou het zo’n vaart lopen? Denk maar aan die sceptische klanten uit de begintijd van Metrixlab. ‘Het is altijd moeilijk om als je ergens middenin zit te zien waar de wereld naartoe zou kunnen gaan.’
Lees ook deze artikelen uit het dossier Re:Europe:
- Peter Wennink ziet kansen genoeg voor Europa, maar ‘we zijn nog altijd dik, dom en blij’
- Een eigen cloud voor Europa? ‘Niet nodig’, zegt de ceo van het Duitse Nextcloud
