Hij is wegens verbouwing uit zijn kantoortje op het ministerie gezet, maar Simon Wouda is wel wat afwisseling gewend. Als hoofd van de Taskforce Oekraïne geeft hij al een kleine drie jaar leiding aan een team van tientallen mensen, ook reservisten, die de militaire steun coördineren die Nederland geeft aan Oekraïne. ‘Drie jaar doe ik dit, en geen dag is hetzelfde geweest.’
Wat is Taskforce Oekraïne
Taskforce Oekraïne is een speciaal team van de Nederlandse Defensie dat wordt geleid door kolonel Simon Wouda. Deze taskforce is opgericht na het begin van de oorlog in Oekraïne en coördineert sindsdien de militaire steunverlening vanuit Nederland aan Oekraïne.
De taken van de taskforce omvatten onder andere:
- Het coördineren van de levering van wapensystemen aan Oekraïne
- Het organiseren van opleidingsprogramma’s voor Oekraïense militairen
- Het regelen van de complexe logistiek rondom militaire ondersteuning
Dat is goed voorstelbaar. Wouda is verantwoordelijk voor de militaire steun aan Oekraïne, die behalve uit trainingen vooral bestaat uit de levering van een enorme verzameling aan militaire uitrusting. Van F16’s tot veldhospitaals en van mijnenjagers tot granaten en kogels. Soms gebruikt, steeds vaker nieuw ingekocht.
Een enorme goederenstroom die bij de laatste telling een waarde vertegenwoordigde van 6 miljard euro. Alleen al in de laatste maanden van 2024 gaf de Taskforce van Wouda opdrachten voor 2 miljard euro, want snelheid is van levensbelang, zegt hij.
Als in de loop van 2025 alles wat is besteld zal worden uitgeleverd, komt het totaal uit op meer dan 10 miljard euro. En dan is er nóg 3,5 miljard uitgetrokken voor verdere steun, waarvan een deel al uitstaat voor leveringen in 2026 en 2027. Alleen al voor drones is een budget van 1,1 miljard euro beschikbaar.
Wouda: ‘Het gaat erom dat we op dít moment het verschil kunnen maken voor de man of vrouw bij wie elke dag de kogels om de oren vliegen.’
Langs bij defensiebedrijven voor een eerste indruk
Een keer of tien is Wouda nu in Oekraïne zelf geweest, en hij gaat ook langs bij defensiebedrijven in binnen- en buitenland die pantserwagens, geschut of munitie leveren via Defensie. ‘Om een eerste indruk te krijgen. Wat is de kwaliteit van het proces, hoe is de sfeer? Zitten ze er alleen in om geld te verdienen of willen ze echt iets bijdragen?’
Met Wiesbaden heeft hij ook vaak contact. Daar zit het hoofdkwartier van NSATU (NATO Security Assistance and Training for Ukraine), dat namens de NAVO de militaire hulp coördineert. Dat beheert ook de lijst met alles waar de Oekraïense defensie om vraagt. ‘Daar worden de behoeftes verzameld en gevalideerd. We willen voorkomen dat landen elkaar beconcurreren of dat we dubbel werk doen.’
Overtollig Nederlands materieel
In het begin kwam veel nog uit overtollig Nederlandse materieel en voorraden. ‘Daar zit natuurlijk een limiet aan, je wilt niet meer dan verantwoord is inboeten op de inzetbaarheid van je eigen leger.’
Sinds eind 2022 ligt de nadruk op inkoop, die voor de taskforce wordt afgehandeld door COMMIT (Commando Materieel en IT), het onderdeel van de krijgsmacht dat gaat over de inkoop en onderhoud van materieel. ‘Wij voeren niets zelf uit, maar geven opdrachten aan defensieonderdelen.’
Meerjarige contracten met defensiebedrijven
Het maakt Wouda’s taskforce tot een potentiële grote klant voor alle defensiebedrijven in Nederland en daarbuiten. ‘Ik word vanaf dag één onophoudelijk belaagd en benaderd door bedrijven met voorstellen en mogelijkheden. Het is voor ons meer een kwestie van selecteren dan van zoeken. En die selectie doen we zorgvuldig, want het laatste wat je wilt is weer zo’n mondkapjesdeal.’
Defensiebedrijven hadden drie jaar geleden nog voorraad, maar inmiddels is het steeds vaker een kwestie geworden van inschrijven op productie, liefst via langdurige contracten om de leveringszekerheid te vergroten.
‘Dat is wel een van de grote uitdagingen voor het bedrijfsleven als ze op de vraag van partijen zoals wij inspelen. Voor ze gaan investeren in de uitbreiding van productie, willen bedrijven het liefst zekerheid over de afname. Dat is logisch. Helaas kan de Taskforce niet voor drie of vier jaar tekenen, want op dit moment is ons budget incidenteel: het gaat om een oorlog waarvan je hoopt en verwacht dat die tijdelijk is.’
Startups koppelen aan grotere partijen
Wat dat opschalen betreft: Defensie doet ook zaken met startups. ‘Die hebben hun eigen uitdagingen. Het zijn vaak kleinere bedrijven met kleine financiële buffers. Als ze willen opschalen moeten ze hun productie voorfinancieren en dat is vaak lastig en tijdrovend. De Taskforce kan ze soms helpen door ze te koppelen aan grotere partijen, voor voorfinanciering en eventueel productiecapaciteit.’
Tot slot beseft Wouda dat Defensie wel een bijzondere klant is voor ondernemers. ‘We hebben een omgekeerde monopoliepositie. Dan kun je als klant hoge eisen stellen en misschien hebben we in het verleden soms leveranciers ook wel het vel over de oren getrokken met onze eisen. Nu streven we ernaar dat bedrijven met hoogtechnologische producten die kortcyclisch moeten innoveren een winstmarge hebben, mits die aantoonbaar nodig is om door te innoveren.’
Snel opschalen en continu innoveren
Ondernemers die met de Taskforce zaken willen doen, moeten zich realiseren dat snelheid cruciaal is. ‘Het gaat erom dat we snel verschil maken op het slagveld. Wij hebben geen tijd voor lange innovatiecycli of trage procedures.’ Daarnaast is transparantie een sleutelbegrip. ‘Kom niet met wensverhalen of mooie renders aan, maar met realistische oplossingen. Wij doen graag zaken met bedrijven die meedenken, snel kunnen opschalen en bereid zijn een stap voorwaarts te maken en daarvoor ook risico’s te nemen.’
‘Bedrijven met innovatieve producten worden voor ons interessant, als ze in staat zijn hun product verder te brengen. Het duurt te lang om een eisenpakket neer te leggen en te wachten op een product dat helemaal af is. Met de snelheid van de technologische ontwikkelingen bestaat dat laatste ook helemaal niet. Als ik 10.000 drones bestel en de eerste 5.000 heb ingezet, zou de andere helft al outdated zijn als er geen updates volgen.’
Drones cruciaal in de oorlog
‘Daarom schaffen we ook graag prototypes aan: er is geen betere plek dan Oekraïne voor operationele testen. Er komt volop feedback, soms via de Nederlandse ambassade in Kyiv, maar ook rechtstreeks van eindgebruikers. Dan sturen bijvoorbeeld monteurs vragen naar de leverancier via een appgroep.’
Een van de belangrijkste technologische ontwikkelingen in de oorlog in Oekraïne is de inzet van drones. Die hebben het strijdtoneel definitief veranderd. ‘Onbemenste systemen zijn cruciaal in deze oorlog. Oekraïne gebruikt ze op grote schaal voor verkenning, aanvallen en mijnendetectie. Het front is enorm, je kunt nooit alles met manschappen afdekken en bovendien wil je mensenlevens sparen. Ook in een oorlog is personeel je belangrijkste asset.’
Lees ook: Hyllus Systems ontwikkelt zijn drone met feedback vanaf het slagveld in Oekraïne
Nederland investeert 1,1 miljard in drones
Nederland heeft vorig jaar 400 miljoen euro uitgetrokken voor de levering van drones aan Oekraïne, een budget dat recent is aangevuld met nog eens 700 miljoen. Het is de bedoeling dat de helft van de drones die hiervoor worden aangeschaft, uit Nederland komt. ‘Het is een van de minder leuke momenten in onze geschiedenis, maar als we de helft van de drones in Nederland maken, kan dat een schat aan arbeidsplaatsen, kennis en expertise voor de toekomst opleveren.’
Tot nu toe heeft de Taskforce enkele honderden drones geleverd aan Oekraïne, eind dit jaar moeten dat er enkele tienduizenden worden. Welke bedrijven gaan die leveren?
De contracten met Robin Radar, de bekende scaleup die is gespecialiseerd in (mobiele) dronedetectie en een deal van 42 miljoen euro met startup DeltaQuad zijn de enige waarover door Defensie zelf is gepubliceerd.
Onlangs maakte VDL officieel dat het de voormalige Limburgse autofabriek Nedcar gaat ombouwen tot dronefaciliteit. De Zwitsers-Nederlandse dronebouwer Destinus zou een kandidaat zijn om daar zijn sigaarvormige drones te laten assembleren.
‘Nederlands ecosysteem groeit voor je ogen’
Wouda zelf noemt geen namen. ‘In november zijn we nog met een kleine handelsdelegatie van een stuk of vijftien bedrijven naar Oekraïne geweest, en daar zie je hoe snel Nederlandse en Oekraïense ondernemers de mogelijkheden van samenwerking ontdekken.’
‘Hoe pragmatisch en praktisch de Oekraïners hun productielijnen inrichten, hoe ze continu en kortcyclisch innoveren, dat brengt de Nederlanders op ideeën. Ze zien mogelijkheden voor het leveren van software, sensoren en andere componenten, het verplaatsen van productie van Oekraïne naar Nederland. En misschien nog interessanter: je ziet aan de Nederlandse kant voor je ogen hoe het ecosysteem groeit.’
Oorlog stimuleert open innovatie
In feite leidt een afschuwelijke oorlog tot waar al veel boeken over zijn geschreven: open innovatie. ‘Daar in Oekraïne is dat vrij logisch, zodra je iets ontdekt of leert, deel je dat met zoveel mogelijk anderen omdat je allemaal hetzelfde doel hebt: het verdedigen van het land. Aan de Nederlandse kant zie ik een klein beetje beweging in die richting. Een bepaalde commitment om niet in elkaars vaarwater te zitten, maar elkaar juist te versterken. Zoals grote broer VDL die startups helpt.’
‘De innovatie moet sowieso komen uit partnerships binnen de strategische driehoek van overheid, defensie-industrie en kennisinstellingen. We hebben al een goede uitgangspositie, met sterke technologieclusters rond Delft, Twente en Eindhoven. Als we dit goed doen, kan de Nederlandse drone-industrie ook op de langere termijn een rol spelen op de wereldmarkt.’
Dat is een van de dingen die het leiden van de Taskforce tot zo’n mooie job maakt. ‘De energie waarmee de Nederlandse industrie deze uitdaging oppakt, motiveert me enorm. En natuurlijk het contact met Oekraïense eindgebruikers, het commitment van de Oekraïense samenleving om zich te verdedigen tegen de agressor. Vergeet niet dat zij hun defensie-industrie hebben vervier- of vijfvoudigd. Dat zegt wel iets over hun weerbaarheid en hun vermogen om outside the box te denken.’
Lees ook deze artikelen over defensie-startups:
- SecFund lanceert met investering in dronestartup Tective
- Oorlog in Europa geeft Defenture flinke rugwind
- Nederlandse anti-dronegranaat trekt wereldwijd aandacht
- Robin Radar kiest bewust voor private equity: ‘Met Parcom als wingman slaap ik beter’
- Keen lanceert fonds van €125 miljoen voor defensie-startups
