Wind en zon zijn voor Nederland de belangrijkste troefkaarten voor een CO2-arme energievoorziening. Maar ook kernenergie is in de politieke discussie weer helemaal terug. Kerncentrales zijn immers ook een CO2-arm alternatief voor kolen en gas.
Bovendien is er veel innovatie; vooral kleine kernreactoren die met thorium werken worden als veelbelovend gezien. Diverse Europese spelers zijn daar inmiddels mee bezig, met scaleup Thorizon als boegbeeld in Nederland.
Het voordeel van thorium als grondstof is dat het breder beschikbaar is dan uranium. Verder zijn er mogelijkheden om kernafval van klassieke kerncentrales te hergebruiken. Na de inzet in thoriumcentrales blijft afval over dat niet (honderd)duizenden, maar een veel kortere periode van honderden jaren sterk radioactief blijft.
Moderne vormen van kernenergie bieden naast milieu- en klimaatvoordelen ook geostrategische pluspunten. Europa heeft zelf immers weinig olie- en gasvoorraden. En praktisch gezien vormt de stabiele aanvoer van elektriciteit uit kerncentrales een handige aanvulling op het variabele aanbod van stroom uit zon en wind.
Lees ook: Plannen voor grote kerncentrales wankelen: zijn kleine reactoren de oplossing?
Kleine gesmoltenzoutreactor
Door gebruik te maken van zogenoemde gesmoltenzoutreactoren zijn thoriumcentrales inherent veiliger dan conventionele kerncentrales. Het splijtingsmateriaal wordt opgelost in vloeibaar zout. Dat zorgt zowel voor warmteoverdracht als koeling.
Tegelijkertijd vormt dat zout ook de belangrijkste uitdaging, want dat kan de reactorvaten aantasten. Maar daar hebben thoriumpioniers naar eigen zeggen inmiddels oplossingen voor gevonden.
Het feit dat er sprake is van nieuwe technologie, betekent wel dat innovatieve bedrijven een intensief goedkeuringstraject moeten doorlopen. Het traject van basisontwerp tot commercialisatie neemt daardoor algauw meer dan tien jaar in beslag.
Vrijwel alle nieuwe spelers richten zich op zogenoemde kleine modulaire reactoren (small modular reactors of SMRs). Dat zijn gestandaardiseerde ontwerpen waarbij veel onderdelen vooraf in fabrieken worden gemaakt en op locatie in elkaar worden gezet. Dat moet de bouwtijden versnellen, tegen relatief lage investeringskosten.
Naast Thorizon timmeren in Europa drie andere partijen serieus aan de weg: het Franse Stellaria, het Deense Copenhagen Atomics en Emerald Horizon uit Oostenrijk. Hieronder bespreken we voor elk van deze thoriumpioniers waar ze staan en wat de ambities zijn.
Thorizon (Nederland/Frankrijk)
Technologie: het Nederlands-Franse Thorizon heeft een ontwerp met vervangbare cartridges voor zijn gesmoltenzoutreactor ontwikkeld. Doordat het zoutmengsel zich in cartridges bevindt die elke vijf tot tien jaar worden vervangen, kan Thorizon voor die periode de corrosiebestendigheid veel beter garanderen. De reactorvaten hoeven immers niet vijftig jaar mee te gaan.
Thorizon wil ‘vers’, bestaand kernafval benutten in combinatie met thorium. Dat maakt het mogelijk om langdurig radioactief afval om te zetten in een afvalstroom die na een paar honderd jaar onschadelijk is.
Soort kerncentrale: de eerste commerciële centrale, de Thorizon One, is een kleine modulaire reactor met een vermogen van 100 megawatt voor de levering van elektriciteit. Doel is om naast elektriciteit ook warmte te leveren voor de industrie.
Lees ook: Ze wilde de baan eerst niet, nu bouwt Kiki Lauwers de eerste gesmoltenzoutreactor van Europa
Financiering: Thorizon heeft de komende jaren naar verwachting ongeveer 1 miljard euro nodig voor de ontwikkeling en bouw van zijn eerste commerciële centrale. Het bedrijf heeft via vroege investeringsrondes geld opgehaald bij onder meer Invest-NL, ROM InWest, Impuls Zeeland, regionale publieke fondsen en de Europese Unie.
EPZ (exploitant van de kerncentrale in Borssele), NRG Pallas (het nucleaire onderzoekscentrum in Petten), TNO (materiaalonderzoek), Urenco (geavanceerde brandstofcyclus), de provincies Zeeland en Noord-Holland, VDL Groep, Schelde Exotech, Delmeco en een aantal Franse nucleaire partners ondersteunen Thorizon.
Tijdspad
- 2027: Ingebruikname van een niet-nucleaire testfaciliteit in Borssele;
- 2028: Oplevering van de Thorizon Pioneer, een nucleaire demonstratiefaciliteit in Petten;
- 2034: Start van de Thorizon One bij de kerncentrale in Borssele. Deze eerste commerciële kerncentrale wordt dan ook aangesloten op het elektriciteitsnet.
Stellaria (Frankrijk)
Technologie: de Franse scaleup Stellaria ontwikkelt een zogenoemde snelle-neutronenreactor, waarbij de neutronen bij splijting met een hoge snelheid vrijkomen. Hierdoor is de gesmoltenzoutreactor geschikt voor een reeks zware elementen, waaronder thorium en gerecycled kernafval. Het compacte ontwerp is specifiek ontworpen voor een hoge energiedichtheid en gebruik door industriële clusters en datacenters.
Soort kerncentrale: de Stellarium is een modulaire gesmoltenzoutreactor met een elektrisch vermogen dat standaard op 250 megawatt komt te liggen, maar voor specifieke toepassingen schaalbaar is tussen de 100 megawatt en 1 gigawatt. Ook dit ontwerp voorziet in de gecombineerde levering van elektriciteit en proceswarmte.
Financiering: Stellaria haalde in 2025 bij een financieringsronde 23 miljoen euro op bij diverse private investeerders en kreeg ook een Franse overheidssubsidie van 10 miljoen euro. Met datacenterbedrijf Equinix is een intentieovereenkomst gesloten voor een capaciteitsreservering vanaf 2035.
Schneider Electric, Technip Energies, het Franse commissariaat voor atoomenergie (CEA), de Franse veiligheidsautoriteit ASNR en Equinix (exploitant van AI-datacenters) behoren tot de partners van Stellaria.
Tijdspad
- 2030: Kritische test bij het Franse onderzoekscentrum voor kernenergie Cadarache;
- 2032: Oplevering van de demonstratiereactor MegAlvin;
- 2035: Start van de eerste commerciële Stellarium-reactor.
Copenhagen Atomics (Denemarken)
Technologie: Copenhagen Atomics uit Denemarken ontwikkelt kleine gesmoltenzoutreactoren die ingebouwd worden in 40-voetscontainers. Klanten kopen een reactorunit voor een vaste prijs van ongeveer 45 miljoen euro en betalen een jaarlijkse servicevergoeding van 1,8 miljoen euro. Copenhagen Atomics eigenaar blijft van de brandstof en verzorgt het onderhoud.
Soort kerncentrale: het compacte model dat in een scheepscontainer past, heeft per eenheid een elektrisch vermogen van 42 megawatt. Afzonderlijke modules kunnen worden gekoppeld tot een vermogen van honderden megawatt.
Financiering: Copenhagen Atomics heeft tot nog toe zo’n 50 miljoen dollar aan financiering opgesoupeerd. De scaleup haalde in 2026 naar eigen zeggen 80 miljoen dollar op voor verdere ontwikkeling van het prototype. Het bedrijf zoekt nog additionele financiering van 120 miljoen dollar, onder meer voor de beoogde test met een demonstratiereactor in 2028.
Het Zwitserse Paul Scherrer Institute, de European Innovation Council (EIC) en diverse Europese toeleveranciers behoren tot de partners van de Deense scaleup.
Tijdspad
- 2026: Voltooiing en testen derde prototype in Denemarken;
- 2028: Eerste proef met een demonstratiereactor bij het Paul Scherrer Institute (PSI) in Zwitserland;
- Na 2030: Commerciële uitrol van gestandaardiseerde units en bouw van een gigafactory.
Emerald Horizon (Oostenrijk)
Technologie: het Oostenrijkse Emerald Horizon werkt met een Accelerator Driven Energy System (ADES) voor zijn thoriumcentrale. Daarbij wordt gebruikgemaakt van een externe deeltjesversneller die neutronen in een bad van thoriumzout schiet. Het ontwerp maakt geen gebruik van kettingreacties: zodra de stroom naar de deeltjesversneller wordt uitgeschakeld, stopt de kernsplitsing meteen.
Emerald combineert de thoriumreactor met een energie-opslagsysteem voor zowel warmte als elektriciteit.
Soort kerncentrale: de Oostenrijkers willen zeer kleine reactoren gaan leveren. Ze werken, net als Copenhagen Atomics, met een containermodel. Modules hebben een elektrisch vermogen van 10 megawatt per stuk. De containermodellen zijn primair bedoeld voor decentrale industriële toepassingen en ondersteuning van bijvoorbeeld de balans van het elektriciteitsnet.
Financiering: Emerald Horizon heeft sinds de zomer van 2026 een beursnotering in Wenen. De huidige marktwaarde ligt iets boven een miljard euro. Via de Europese Investeringsbank heeft het bedrijf in oktober een lening van 40 miljoen euro toegezegd gekregen in het kader van het InvestEU SMR-initiatief.
Emerald heeft ook twee Nederlandse partners: industriebedrijf VDL Groep voor de hardware en ingenieursbureau Haskoning voor ondersteuning rond de regelgeving en vergunningverlening. Daarnaast werkt de scaleup onder meer samen met het Oostenrijkse onderzoeksinstituut Joanneum Research.
Tijdspad
- 2029: Validatie en tests van het prototype;
- 2031: Oplevering van een demonstratiereactor;
- Begin jaren 2030: Start van de commerciële serieproductie.
Dit artikel verscheen eerder op Change Inc., net als MT/Sprout onderdeel van de MT Mediagroep.
Lees ook deze artikelen op Change Inc.:
- Kan kernfusie snel genoeg een oplossing bieden voor stijgende energievraag én klimaatdoelen?
- Niks mis met techno-optimisme, maar geloof in kernenergie mag wind en zon niet remmen
- Opmerkelijk: Nieuw materiaal kan uranium uit zeewater winnen voor kernenergie
