De lijst van Amerikaanse bedrijven die hun diversiteitsbeleid de afgelopen maanden op de schop namen, is lang: van Google, Meta en McDonald’s tot Amazon, Accenture en Walmart. Opvallend is de tweespalt met de Europese divisies: toen bekend werd dat Deloitte USA het diversiteitsbeleid stopzette, namen de Britse en Nederlandse takken – die onafhankelijk opereren – hier direct afstand van.
Het Amerikaanse bedrijfsleven staat sinds de herverkiezing van Donald Trump onder grote druk om hun DEI-beleid (diversity, equity, inclusion) te ontmantelen. In navolging van de overheid zelf; met een van de eerste decreten die de nieuwe president tekende, ging een streep door alle diversiteitsprogramma’s van de federale regering. ‘Onwettige en immorele discriminatieprogramma’s’, in Trumps woorden.
De boodschap was duidelijk: wie zaken met de overheid wilde blijven doen, kon maar beter volgen.
Puur machtsvertoon
Het verklaart de grote voorzichtigheid van bedrijven in Amerika. Ondernemingen proberen de nieuwe regels te begrijpen, zei Sander van ‘t Noordende, ceo van Randstad, in februari tegen De Telegraaf. Het uitzendconcern kwam die maand in het nieuws omdat het naar aanleiding van Trumps decreten onderzocht of het diversiteitsbeleid moest worden aangepast. Een woordvoerder laat bij navraag weten dat die berichtgeving niet klopt en dat het beleid wereldwijd ongewijzigd wordt voortgezet.
Het lijkt erop dat de president zijn anti-DEI-agenda ook aan bedrijven aan onze kant van de oceaan wil opleggen. Bij verschillende Europese organisaties plofte vorige maand een brief van de lokale Amerikaanse ambassade op de deurmat. Met een verzoek: of ze wilden verklaren dat hun diversiteitsbeleid in lijn is met dat van de Amerikaanse overheid. Het formulier zat al bijgevoegd.
Lees ook: Diversiteit staat onder druk: nu komt de echte test voor leiders
Bij navraag van het FD bleek dat het, in elk geval in Nederland, alleen om bedrijven ging die direct zakendoen met de ambassades.
Hoe dan ook is de toon gezet, zegt Nadine Ridder, adviseur en spreker op het gebied van diversiteit, inclusie en gelijkwaardigheid. Ze noemt het puur machtsvertoon. ‘De regering-Trump gaat er keihard in. Het is zo heftig en lelijk wat er op dit moment gebeurt.’
Niet politiek, moreel of economisch
Eén belangrijk wapen is de Amerikaanse regering in elk geval uit handen genomen. Trump wil met zijn decreten een einde maken aan positieve discriminatie, het bewust bevorderen van bepaalde personen of groepen. Maar in tegenstelling tot Amerika (zie kader) komt dat in Nederland bij wet nauwelijks voor – op het vrouwenquotum voor raden van commissarissen van beursgenoteerde bedrijven na.
‘Omgekeerde discriminatie’
Ongrondwettelijk, oordeelde het Hof. Conservatieve actiegroepen grepen de uitspraak aan om ‘omgekeerde discriminatie’ ook in het bedrijfsleven uit te bannen. Met zijn anti-DEI-decreten gooit Trump nog eens extra olie op dat vuur.
Wel moeten grote bedrijven sinds 2022 jaarlijks rapporteren over de man-vrouwverhouding in de (sub)top en zijn er streefcijfers opgesteld, maar daar wordt niet op gehandhaafd. In plaats daarvan worden bedrijven aangesproken op hun intrinsieke motivatie, hun commitment aan diversiteit en inclusie.
Lees ook: ‘Trumps oorlog tegen ‘woke’ is precies wat diversiteit nodig heeft
En daarmee zit het volgens Esma Choho wel goed. Al ruim dertig jaar richt ze zich met haar bedrijf op het bevorderen van inclusie en innovatie bij de overheid, media en bedrijfsleven.
Trump stuurt aan op protectionisme en economische zelfisolatie, ziet ze. ‘Europese bedrijven kunnen zich zo’n strategie niet permitteren. Niet politiek, niet moreel, maar vooral economisch niet. Onze economie is sterk afhankelijk van internationale handel en vrijwel elke sector – van agrifood tot zorg – draait op diversiteit en internationale samenwerking.’
Volwassenwording
Bedrijven die diversiteit en inclusie hoog in het vaandel hebben staan, presteren beter, onderschrijft onderzoek van McKinsey. Organisaties met gender- en cultureel diverse directieteams zijn vaker financieel succesvoller dan concurrenten met een homogene top. In het AI-tijdperk wordt die ‘mensgerichte’ focus nog belangrijker, weet Choho, die aan een boek werkt over het onderwerp.
Nederlandse bedrijven zijn dan ook absoluut niet van plan om hun diversiteitsdoelstellingen terug te schroeven. Dat blijkt uit een rondgang van EenVandaag onder veertig grote organisaties, waaronder Heineken, ING, Shell, Philips, Randstad en Rabobank. Integendeel; volgens Choho zijn we juist aanbeland in een fase waarin diversiteit en inclusie structureel worden ingebed in de bedrijfsvoering.
Voorbeelden genoeg, zegt ze. ‘Ahold Delhaize koppelt diversiteit aan klantdata en strategie. DSM werkt met inclusiemetingen en leiderschapsprogramma’s. Wat we nu zien, is eigenlijk een volwassenwording.’
Tegelijkertijd signaleren deskundigen dat bedrijven voorzichtiger worden in hun uitingen. Exemplarisch: een deel van de organisaties die tegen EenVandaag zeiden hun diversiteitsbeleid ongewijzigd voort te zetten, wil dat sinds vorige week niet meer voor de camera vertellen.
Ze willen de reputatierisico’s beheersen, zegt Choho. ‘Bedrijven zijn alert op de toenemende polarisatie en kiezen voor een stillere, stabielere positionering. Ze bouwen verder, zonder dat er een vlag op hoeft.’
Anti-DEI als frame
Want dat heeft Trump in elk geval voor elkaar gekregen: de term DEI is besmet geraakt. En dus veranderen de uitingen en woorden die bedrijven gebruiken ook. Diversiteit wordt vervangen door termen als inclusief leiderschap, culturele intelligentie of psychologische veiligheid, DEI-teams worden omgedoopt tot afdelingen als ‘people & culture’.
In Amerika is die ‘rebranding’ nog sterker: niet alleen om juridische gevolgen te voorkomen, maar ook omdat conservatieve activisten als Robby Starbuck bedrijven heel gericht onder vuur nemen.
Lees ook: Corporate Amerika snijdt in diversiteitsbeleid: strategische draai of knieval voor anti-woke?
‘Ik kan me goed voorstellen dat bedrijven er in zo’n klimaat liever voor kiezen om niet te hoog van de toren te blazen’, zegt Nadine Ridder. ‘Maar ik zou meer solidariteit willen zien. Ga naast elkaar staan als ondernemingen op hun diversiteitsbeleid aangevallen worden, laat niet één partij alle klappen opvangen. Spreek je uit als collectief, wees moedig.’
DEI wordt nu in één adem genoemd met woke en op dezelfde manier geframed, ziet ze. ‘Het is belangrijk dat we niet in dat frame meegaan. Want waar hebben we het nu eigenlijk over als we spreken van anti-DEI? DEI staat voor diversiteit, gelijkwaardigheid en inclusie – als je anti bent, zeg je dus voor discriminatie en uitsluiting te zijn. Trump maakt van DEI een politiek standpunt, terwijl het dat helemaal niet is. Tenslotte gaat het in de kern om universele rechten, zoals sociale veiligheid en gelijke kansen voor iedereen.’
