Het blijft confronterend om de harde cijfers te zien, zeggen Ulrike Kostense en Willemijn Verloop. Kostense is hoofd fondsbeleggingen bij staatsinvesteringsfonds Invest-NL, Verloop is medeoprichter van impact-vc Rubio. Allebei houden ze zich bezig met de investeringskloof die zowel in Nederland als Europa nog altijd bedroevend diep gaapt.
Hoe diep? Startups en scaleups met vrouwelijke founders ontvangen in Europa slechts 2 tot 3 procent van het risicokapitaal, blijkt uit recent onderzoek van de Europese Commissie. Bedrijven met gemengde teams, met tenminste één vrouwelijke oprichter, vangen 12 procent. Kostense vindt het schrikbarend. ‘Dat betekent dat 88 procent van het durfkapitaal naar volledig mannelijke founding teams gaat.’
Dat heeft alles te maken met wie het geld verdeelt, vervolgt ze. ‘Want de meerderheid van het kapitaal, blijkt uit hetzelfde onderzoek, wordt gecontroleerd door mannen.’ Van de general partners in Europese durfkapitaal- en private equityfondsen is slechts 16 procent vrouw. Bijna de helft van die fondsen (44 procent) heeft überhaupt geen vrouwelijke partners, en door vrouwen geleide fondsen verdelen slechts 9 procent van het beheerd vermogen. Daarnaast beheren ze ook vaak kleinere fondsen, tot 100 miljoen euro.
Lat moet hoger
Dat patroon wil Invest-NL doorbreken met een nieuw diversiteitsprogramma, waar in ieder geval 50 miljoen euro mee gemoeid is. Het geld uit die pot gaat naar fondsen waar minimaal de helft van de leiding uit vrouwen en/of mensen met een etnische of cultureel diverse achtergrond bestaat. Fondsen kunnen ook op een tweede manier aanspraak maken op de miljoenen, namelijk door aan te tonen dat ze investeren in startups en scaleups met divers leiderschap.
Lees ook: Nederland kan 20 miljard per jaar verdienen door meer te investeren in vrouwelijke founders
Invest-NL is niet de enige partij die hiermee bezig is, in heel Europa poppen soortgelijke initiatieven op. Het Europese Investeringsfonds (EIF) hanteert met het Gender Smart Equity Investment Programme bijvoorbeeld een drempel van minimaal een derde vrouwelijke partners, volgens de richtlijnen van InvestEU. Invest-NL is daar met het Diverse Manager Programma bewust boven gaan zitten. De lat mag best hoger, vindt Kostense.
Het programma heeft een initiële looptijd van vijf jaar, de hoogte van de tickets varieert per fonds. De eerste investering gaat naar Fund III van Rubio, dat met twee eerdere fondsen in totaal al ruim 150 miljoen euro ophaalde. Invest-NL stak al 7,5 miljoen euro in het recent gelanceerde derde fonds, vanuit het diversiteitsprogramma komt daar nog eens 5 miljoen euro bij. Daarmee komt de kapitaalinleg op 98 miljoen euro. ‘Aanvankelijk was ons target 111 miljoen’, grijnst Verloop. ‘Dat gaan we wel halen.’
Onbewuste vooroordelen
Rubio voldoet ruimschoots aan de eisen. Drie van de vier partners zijn vrouw – naast Verloop zijn dat medeoprichter Machtelt Groothuis en Ilonka Jankovich. Van de bedrijven waarin is geïnvesteerd, heeft ongeveer een derde (31 procent) een vrouwelijke oprichter en heeft de helft vrouwen in de directie.
Overigens zonder dat daar harde targets aan zijn verbonden, vertelt Verloop. ‘Het is organisch ontstaan. Wij zoeken gewoon naar de beste deals met de mooiste impact op de samenleving. Maar omdat we meer vrouwen op beslisniveau hebben, denk ik dat we breder kijken. We hebben minder last van unconscious bias.’
Mannelijke investeerders zijn heus niet actief bezig vrouwen te discrimineren, voegt ze toe. ‘Maar die bias – de diepgewortelde vooroordelen die mensen onbewust hebben – is heel sterk. Daar zijn talloze onderzoeken naar gedaan. De wereld van venture capital is een wit old boys network. Dat moet gewoon veranderen, want daarmee stroomt het geld automatisch naar ondernemers die op de investeerders lijken. Bovendien gaat diversiteit over veel meer dan alleen man/vrouw.’
Lees ook: Rubio heeft een verse 70 miljoen klaarliggen voor impact-startups
Verloop richtte Rubio in 2014 op als Social Impact Ventures. Het impactfonds investeert in bedrijven die met hun businessmodel bijdragen aan een duurzamere samenleving (Rubio is bijvoorbeeld een van de investeerders in ijzerbrandstof-belofte Rift) of het welzijn van mensen, of allebei. ‘En het is toch opvallend dat we, nu we ruim tien jaar verder zijn, kunnen concluderen dat ons diverse investeringsteam kennelijk ook leidt tot meer investeringen in diverse leiderschapsteams.’
Hefboomeffect
Bij Invest-NL mag de portefeuille daarentegen wel diverser. Vindt ook Invest-NL zelf. Bij de portfoliobedrijven steeg het aandeel vrouwen in senior managementposities vorig jaar van 18 naar 24 procent en het aantal vrouwelijke ceo’s van 8 naar 10 procent, blijkt uit het meest recente jaarverslag. Het aandeel vrouwelijke founders nam daarentegen iets af, dat zakte van 6 naar 5 procent – volgens de investeerder een teken dat ‘verdere inzet noodzakelijk blijft’.
Nu is er dus een pot met 50 miljoen. Waarom zou je dat geld niet direct in startups steken die niet door (witte) mannen zijn opgericht? Om te beginnen zou Invest-NL zichzelf dan beperken, zegt Kostense. De instelling investeert in bedrijven en fondsen die bijdragen aan ‘maatschappelijke transities en de economische weerbaarheid van Nederland’.
Veel deeptech: energieoplossingen, quantumcomputing, biotechnologie. Allemaal sectoren die, alle inspanningen om meer vrouwen aan te trekken ten spijt, nog grotendeels door mannen worden gedomineerd.
‘In deeptech is het écht moeilijk om diverse teams te vinden’, zegt Kostense. ‘Daarnaast hadden we het gevoel dat er nu fondsen afvallen omdat ze niet aan onze thematische focus voldoen. Terwijl we die groep wel willen meenemen.’ Verloop vult aan: ‘Door kapitaal te verstrekken aan fondsbeheerders creëer je een hefboomeffect. Daardoor worden uiteindelijk veel meer verschillende ondernemers bereikt, dan wanneer Invest-NL die 50 miljoen euro zelf in bedrijven zou stoppen.’
Geen excuustruus
Vraag is wel of het lukt om die miljoenen te verdelen in een poel die ogenschijnlijk zo klein lijkt. ‘Dat valt wel mee’, zegt Kostense. ‘We hebben al bijna dertig aanmeldingen gehad, en met vijftien partijen gesproken.’ Het scheelt ook dat Invest-NL zich naast Nederlandse ook op Europese durfkapitaalfondsen richt, mits die actief zijn op de Nederlandse markt. ‘Ik kwam laatst op LinkedIn een lijst tegen met vrouwelijke fondsmanagers in Europa’, vertelt Verloop. ‘Het zijn er ruim tweehonderd, en die lijst is niet compleet.’
Later mailt ze de lijst na: ze staat er zelf op, naast onder meer Eva de Mol en Janneke Niessen van Capital T, Anouk Blüm, Laura Rooseboom en Simone Brummelhuis van StartGreen Capital en Pauline Wink van 4Impact Capital.
Lees ook: Eva de Mol (CapitalT) schreef een boek over venture capital: ‘Wil mensen laten dromen’
Maar toch. Hebben zij er geen moeite mee dat het geld uit een diversiteitsprogramma komt – iets waar veel vrouwelijke founders en founders van kleur mee worstelen? Verloop in elk geval niet. ‘Dat is niet hoe wij werken en niet hoe Invest-NL werkt.’
Al snapt ze het sentiment. ‘Natuurlijk. Niemand wil de excuustruus zijn, iedereen wil worden beoordeeld op zijn of haar kunnen. Maar feit is dat de unconscious bias bestaat. Daarom moedig ik dit soort initiatieven enorm aan. Het feit dat fund-to-fundinvesteerders dit belangrijk gaan vinden en hierop gaan sturen, geeft een signaal af naar de markt.’
Fondsmanagers zijn pragmatisch, vult Kostense aan. ‘Die kijken vooral waar de kansen liggen. Welke potjes met investeringsgeld beschikbaar zijn. Onze hoop is ook dat er door dit initiatief nieuwe fondsmanagers opstaan. Plus, met alleen een divers team ben je er nog niet. Er moet ook een góéd team staan, met een sterk plan en een strategie die uitvoerbaar is. Ik denk dat niemand uit dit proces komt en denkt: “Oh, ik heb dit commitment enkel gekregen omdat ik een vrouw of iemand van kleur ben.” Omdat het ook niet zo is. We verlagen de drempel niet, we verbreden de ingang.’
