Organisaties houden van feedback. Tenminste, dat zeggen ze. Ze organiseren medewerkersessies, zijn druk in de weer met tevredenheidsonderzoeken en sturen anonieme vragenlijsten uit om te achterhalen waar het vastloopt en wat er beter kan.
Vervolgens verdwijnen de uitkomsten in een presentatie voor de directie met zes aanbevelingen, waarvan er met een beetje geluk twee worden opgevolgd en de rest op de agenda voor volgend jaar belandt. Om er vervolgens nooit meer iets mee te doen.
Ondertussen staat de organisatie bijna stil, halen de ontwikkelingen haar in en zakt het moreel van de medewerkers steeds verder weg. Twee jaar later is de directie verbaasd dat de resultaten achterblijven en herhaalt het hele feest zich weer.
Te weinig constructief geschuurd
Dat dit patroon zich blijft herhalen, heeft ook te maken met de manier waarop er intern wordt gediscussieerd. Tegengeluid is in de directiekamer vaak welkom, zolang het niet te ongemakkelijk wordt. Men knikt en stelt de vragen die er echt toe doen liever niet. Wat ontbreekt, is de kunst om het stevig met elkaar oneens te zijn en elkaar daarna nog steeds recht in de ogen te kunnen kijken. Kortom, er wordt te weinig constructief geschuurd.
Daarom zou er iemand als Arjen Lubach moeten rondlopen. Iemand die met een scherp oog observeert en zijn oren openhoudt. In elke instelling en elk bedrijf heb je werkwijzen, processen en procedures die ooit met een goede reden zijn bedacht, maar inmiddels een eigen leven leiden. Niemand weet meer precies waarom ze bestaan, maar iedereen blijft ze braaf volgen zonder ze ter discussie te stellen.
Deze alledaagse absurditeiten zouden door Lubach direct worden opgepikt en uitvergroot. Op zo’n manier dat het directieteam wakker wordt geschud en inziet hoe onlogisch, inefficiënt en soms ronduit lachwekkend de dagelijkse gang van zaken is georganiseerd.
Serieuze boodschap met humor
Als geen ander weet Lubach hoe je met humor een serieuze boodschap kunt overbrengen. Door situaties uit te vergroten, tegenstrijdigheden bloot te leggen en met een scherpe grap de vinger op de zere plek te leggen, weet hij onderwerpen bespreekbaar te maken die anders misschien onopgemerkt blijven of moeilijk ter discussie te stellen zijn.
Dit is precies wat organisaties hard nodig hebben. Waar een droog rapport vol analyses en aanbevelingen al snel aan de aandacht ontsnapt, blijft een herkenbaar en humoristisch voorbeeld juist hangen. Humor haalt de spanning van een onderwerp af, doorbreekt vaste denkpatronen en maakt het makkelijker om kritisch naar de eigen organisatie te kijken.
Net als Lubach zou iemand binnen de organisatie met een knipoog moeten laten zien waar de dagelijkse praktijk haar logica heeft verloren. Niet om mensen belachelijk te maken, maar om zichtbaar te maken hoe absurd bepaalde werkwijzen zijn geworden. Als je samen kunt lachen om de onzin van een proces, wordt het ook makkelijker om je af te vragen waarom je het eigenlijk nog op die manier doet.
Nuance aanbrengen
Het laatste, en misschien wel het meest onderschatte aspect, is het vermogen om nuance aan te brengen. Hoewel Lubach bekendstaat om zijn scherpe grappen en uitgesproken kritiek, schiet hij niet zomaar uit de heup. Vraag hem ter plekke om zijn mening over een actueel onderwerp en hij zal zeggen dat hij zich er eerst verder in moet verdiepen.
Hij weet als geen ander dat de werkelijkheid vaak complexer is dan die op het eerste gezicht lijkt. Juist door diepgravend onderzoek te doen en verschillende perspectieven te belichten, ontdekt hij wat er werkelijk achter een verhaal schuilgaat en kan hij zijn boodschap aanscherpen.
Zo’n houding is van grote waarde binnen organisaties. Hoewel het verleidelijk is om direct een oordeel te vellen over een onlogisch proces of een absurde werkwijze, is het belangrijk om eerst te begrijpen waarom iets ooit zo is ingericht en welke belangen of overtuigingen eraan ten grondslag liggen. Zo voorkom je dat kritiek oppervlakkig blijft en ontstaat er ruimte voor een genuanceerd beeld, zodat er niet te snel wordt ingegrepen en er direct nieuwe problemen ontstaan.
Tijd voor de Chief Lubach Officer
Mensen die een tegengeluid laten horen en kritisch meedenken, worden al gauw de mond gesnoerd. Maar het zijn juist deze mensen die ervoor zorgen dat het morele kompas van een organisatie goed afgesteld blijft en dat er vooruitgang is. Door een Chief Lubach Officer (CLO) aan te stellen, zorgen bedrijven en instellingen ervoor dat er ruimte is voor dat kritische geluid, blijven ze scherp en zakken ze niet weg in gelatenheid.
Eigenlijk is dit helemaal geen raar idee. Het concept is zelfs al heel oud: in vroegere tijden had de hofnar deze rol. Dat was iemand die kritisch was en een spiegel voorhield. Die zichtbaar maakte wat mensen vaak wel zagen, maar niet hardop durfden te zeggen. Iemand die luchtigheid kon brengen zonder daarmee afbreuk te doen aan de inhoud. Die alles durfde te zeggen en daarbij een flinke dosis humor gebruikte om de verbinding te houden.
Precies zoals Lubach dat kan en doet. Een CLO, wie durft?
Lees ook deze columns van Simone van Neerven:
- De brainstormsessie is de vijand van goede ideeën
- De collega die te laat komt, vinden we laks — maar doen we het zelf, dan zijn het de omstandigheden
- Wat jij kan leren van de gênante AI-flaters van Starbucks en Meta
