Het is 6.29 uur in de ochtend. Er staat een grote groep gasten ongeduldig te wachten voor het hek van het zwembadhotel. Een bewaker komt aangesloft. Langzaam maakt hij het hek open en springt dan snel opzij, bang om onder de voet te worden gelopen.
De hotelgasten duwen en trekken aan elkaar. Met een hele kluwen handdoeken onder de arm rennen ze naar de ligstoelen om de beste plekjes te veroveren, het liefst op dezelfde plekken als gisteren. Niet dat ze daar al direct willen gaan liggen bakken, maar dan hebben ze voor de zekerheid alvast de stoel voor de hele dag geclaimd.
Het is geen uitzonderlijke dag, want in de vakantieperiodes herhaalt dit ritueel zich dagelijks, al jarenlang. De filmpjes over het fenomeen gaan viraal op het internet. Regelmatig wordt er flink ruzie gemaakt tussen de badgasten, bijvoorbeeld als iemand de ongeschreven regels niet volgt en op een stoel is gaan liggen die door een ander eerder op de dag werd geclaimd.
Wat gebeurt hier nu?
Als je de filmpjes bekijkt, zie je fascinerend menselijk gedrag. Als we dieper induiken op dit ‘handdoekje leggen’ fenomeen, zien we dat daar verschillende psychologische verschijnselen aan ten grondslag liggen:
- Een gevoel van schaarste. Als mensen denken dat er (mogelijk) te weinig is, ontstaat de angst om mis te grijpen en gaan ze hamsteren (of een ligbed claimen).
- Competitiedrang. Mensen willen alleen het beste voor zichzelf (en dus rennen ze voor die gewilde plek met uitzicht of dicht bij de rand van het zwembad).
- Risico-aversie. Mensen nemen liever een overdreven voorzorgsmaatregel dan later mogelijk de boot te moeten missen (ook al gaan ze de hele dag shoppen en willen ze misschien maar een uurtje bij het zwembad liggen, toch staan ze heel vroeg in de ochtend in de rij om een ligbed voor de hele dag te claimen).
- Operante conditionering. Mensen denken dat hun gedrag acceptabel is of zelfs wordt bekrachtigd als ze niet worden gecorrigeerd of bestraft (er zijn geen consequenties voor het leggen van de handdoeken en dus blijft men het doen).
- Gebrek aan vertrouwen. Men vertrouwt er niet op dat het proces eerlijk verloopt, bijvoorbeeld omdat duidelijke regels ontbreken en dus kiest men een manier waar ze zelf het beste van worden (met z’n allen ‘s ochtends vroeg als een malle dat ligbed veroveren).
- Kuddegedrag. Mensen zijn sociale wezens en imiteren het gedrag van anderen. Want als iedereen het doet, dan doe ik het ook en zal het wel oké zijn (alle badgasten verzamelen zich vroeg in de ochtend voor het hek, dus gaat men er ook maar bij staan zodat ook zij straks een ligbed hebben).
Ook op kantoor
We vinden de filmpjes van de badgasten hilarisch om te zien, maar op kantoor doen we niet anders, al is het misschien wat minder in het zicht. Want het jaarlijkse budgetteringsproces kent opvallend veel overeenkomsten met het handdoekje leggen (al staan de controllers waarschijnlijk niet met z’n allen in de rij voor de deur van de cfo met hun Excel-sheets onder de arm).
Zo claimen afdelingen vroegtijdig (te) veel budget, omdat ze weten dat er maar een beperkte pot met geld beschikbaar is. Niet alleen omdat ze het beste willen voor hun eigen afdeling, maar ook voor de zekerheid – je weet immers maar nooit.
En ondanks dat ze weten dat ze eigenlijk veel te ruim budgetteren, doen ze het toch, want dat gaat immers al jaren zo. Ze zijn er nog nooit op aangesproken. En ook dat ze in de laatste maanden van het jaar snel het hele budget opmaken zodat ze volgend jaar weer hetzelfde krijgen, wordt als de normaalste gang van zaken beschouwd. Dus blijven alle afdelingen dit doen, ieder jaar maar weer.
We doen er allemaal aan mee
Het fenomeen beperkt zich op de werkplek overigens niet alleen tot het budgetteren. We doen er iedere dag met z’n allen aan mee. Zo willen we graag de beste werkplek in de kantoortuin of de parkeerplaats vooraan scoren, boeken we die fijnste vergaderzaal ver vooruit, ook al zou je met een kleinere af kunnen, en zorgen we dat we als eerste naar het bedrijfsrestaurant gaan, bang dat anders dat lekkere broodje op is.
Met dit gedrag creëren we vaak juist het probleem dat we denken te hebben, maar dat in werkelijkheid niet of nauwelijks bestaat. Doordat iedereen te veel budget vraagt, is de pot met geld ook vlug op. En omdat iedereen het budget aan het einde van het jaar snel opmaakt, blijven de kosten hoog en is het wachten op de volgende besparingsronde, waarbij iedereen weer extra vet in de budgetten zet om mee te kunnen onderhandelen met het hoogste management. Zo cirkelen we maar door en zijn we druk met zelf gecreëerde problemen.
Relax, take it easy…
De absurde filmpjes van de hordes mensen die een ligbed claimen zouden als een metafoor gebruikt moeten worden om onszelf een spiegel voor te houden over ons eigen gedrag. Want hoe erg is het als je wat extra stappen moet zetten omdat jouw parkeerplek wat verder weg ligt, of dat je een keer op een andere werkplek zit?
Misschien knoop je dan wel een leuk gesprek aan met een collega die je nog niet kende en ontstaat er zo een fantastisch nieuw idee. Of kan een andere afdeling eindelijk investeren in een project waarvan de hele organisatie beter wordt.
Lees ook deze columns van Simone van Neerven:
- Herken jij deze 10 signalen? Dan is het tijd om ontslag te nemen
- 8 irritante types op de werkvloer – en hoe daar de positieve dingen van te zien
- De 5 dingen die je nooit moet zeggen als manager (en wat dan wel)
