Drone-startups bestaan al meer dan 10 jaar. En ze bleven het grootste deel van die tijd precies dat: een startup, op zoek naar de beste product-market fit en wachtend op echte groei. Tot de oorlog in Oekraïne uitbrak.
Als je Nederlandse drone-ondernemers spreekt, vertellen ze vaak dat verhaal. Het was pionieren en pilots draaien in de civiele markt maar sinds drones het verloop van de oorlog met Rusland bepalen, wordt alles wat ze kunnen leveren ze bijna uit de handen gerukt.
‘De schaal waarop we nu werken, is echt bizar’, zegt Bernd Rietberg, ceo en medeoprichter van Tulip Tech, expert in dronebatterijen. ‘Twee jaar geleden vonden wij duizend pakketten al heel veel, nu hebben we orders van honderdduizenden pakketten per keer. We willen dit jaar boven het miljoen uitkomen en daar stopt het zeker nog niet.’
Tulip Tech levert onder meer battery packs aan DeltaQuad, de Nederlandse maker van gevleugelde verkenningsdrones. Ook daar is de productie dramatisch opgeschroefd sinds oprichter Sander Smeets besloot ook de defensiemarkt op te gaan. Geen keuze die je op een achternamiddag maakt, overigens. ‘Je probeert met drones de wereld te verbeteren. En dan ga je opeens een markt in waar goed beschouwd mensenlevens worden beëindigd, ook al is onze drone ongeschikt en sowieso te duur voor wapens of munitie.’
Investeerders nemen DeltaQuad over
Dat zei Smeets vorige maand tegen MT/Sprout. Afgelopen week maakte hij bekend dat investeerders Parcom en Keen Ventures de meerderheid van zijn bedrijf overnemen. Dat biedt meer financiële armslag om de groeiambities waar te maken, aldus Smeets. Hoeveel geld zijn nieuwe aandeelhouders meebrengen en hoeveel meer DeltaQuads moeten worden geproduceerd, daarover houdt hij de kaken stijf op elkaar vanwege veiligheidsredenen en afspraken met klanten.
Maar de DeltaQuads werken goed samen met bijvoorbeeld de AI-software van Intelic, waarmee één militair een operatie met verschillende drones tegelijk kan uitvoeren, ook als die van verschillende fabrikanten zijn.
Intelic groeit elk jaar met factor vier
Al meer dan 1.000 licenties voor Intelics Nexus-platform draaien op dit moment in Oekraïne, vertelde oprichter Maurits Korthals Altes eerder tegen MT/Sprout. Ook zijn bedrijf groeit tegen de klippen op. ‘Tot nu toe zijn we elk jaar met een factor vier gegroeid. Ik roep al twee jaar dat dat echt niet nog een keer gaat lukken, en steeds lukte het wel.’ In 2026 wil Intelic groeien naar 20 miljoen euro, na 2028 moet dat 100 miljoen of meer worden.
Het is geen toeval dat de drie dronespecialisten zaken met elkaar doen. Startups in defensie en veiligheid worden snel volwassen en ze bouwen samen aan een ecosysteem dat Nederland op de kaart kan zetten als droneland.
Defensie zet in op Nederland droneland
Nederlandse Defensie vinden ze daarbij aan hun zijde. Defensie is allereerst een goede klant dichtbij huis, maar het wil meer. Nederland moet binnen enkele jaren Europees koploper worden in de ontwikkeling en productie van drones, ofwel onbemande luchtvaartsystemen. Daarvoor is het Actieplan Productiezekerheid Onbemande Systemen (APOS) bedoeld, dat inzet op investeringen en een nauwe samenwerking tussen Defensie, de industrie en kennisinstellingen.
Op korte termijn hebben de drone-ondernemers meer plezier van concrete orders. En die blijven binnenstromen. Oekraïne koopt zelf massaal drones en onderdelen in, maar de Nederlandse defensie trok kapitalen uit voor drones waarmee de oorlog daar wordt uitgevochten. Nederland heeft in 2024 400 miljoen euro uitgetrokken voor de levering van drones aan Oekraïne, een budget dat vorig jaar is aangevuld met nog eens 700 miljoen.
Het is de bedoeling dat de helft van de drones die hiervoor worden aangeschaft, uit Nederland komt. Beide landen ondertekenden in december een overeenkomst voor de gezamenlijke productie van drones.
VDL bouwt aan een dronecampus in Born
Het wie en wat daarachter werd niet bekendgemaakt, de ondernemers zelf geven ook geen inkijkje in hun orderboeken. Maar in het Limburgse Born leidt de bemoeienis van Defensie met de industrie al tot concreet resultaat: daar huurt ze een flink deel van de voormalige VDL Nedcar-fabriek. VDL start er de assemblage voor DeltaQuad, Tulip Tech en ook de Nederlands/Zwitserse dronebouwer Destinus.
DeltaQuad kan zijn productie zo vertienvoudigen zonder extra mensen aan te nemen. VDL stelt in Born ook batterijpakketten samen voor Tulip Tech. Ceo Rietberg: ‘We zijn er heel blij mee, en ook met de visie van Defensie om in Born een drone-campus te laten ontstaan, met partijen die zich er willen vestigen om zich sterk te maken voor de verdediging van Europa. Daar willen we graag onderdeel van zijn.’
Razendsnel innoveren in een veranderende oorlog
Het strategische vergezicht van Defensie klinkt goed, maar de dronebedrijven opereren nu al in de voorhoede van hun sector. Als startups kunnen ze namelijk veel sneller dan grote gevestigde defensieconcerns inspelen op de telkens veranderende vraag uit Oekraïne naar relatief goedkope drones. Smeets: ‘Vliegt je drone op een GPS-systeem dat tegen drie jammers ofwel stoorzenders bestand is? Jammer, dat werkt niet meer als er een maand later vier of vijf staan, en nog wat later 8 of 9.’
Lees ook: Intelic wil met software voor militaire drones de ‘Android van defensie’ worden
Zijn DeltaQuad kan inmiddels binnen vier tot zes weken een innovatie uitrollen. Maar dat lukt alleen doordat Smeets collega’s heeft in Oekraïne zelf.
Boots on the ground in Oekraïne
En dat is een tweede sterke punt van de Nederlandse dronespecialisten: ze zíj́n echt in Oekraïne, hebben er goede banden met Oekraïense branchegenoten, met de overheid en de legeronderdelen die over eigen budgetten beschikken. Oekraïense ex-soldaten verzamelen er bijvoorbeeld voor DeltaQuad feedback vanuit het veld. Smeets: ‘Zij worden vertrouwd door de mensen daar, weten ook hoe ze moeten doorvragen en testen en meten wat de problemen zijn.’
Volgens Korthals Altes, die met Intelic afgelopen november de MT/Sprout Challenger Award won, is werken met Oekraïners ‘heel simpel en heel moeilijk tegelijk’. De sleutel: boots on the ground. ‘Je moet extreme toewijding tonen en betrouwbaar zijn. Oekraïners zijn eraan gewend dat bedrijven doorlopend innoveren en soms niet alles werkt zoals het zou moeten. Dat vinden ze niet erg. Maar ze hebben een hekel aan westerse bedrijven die een kant-en-klaar product afleveren en vervolgens maanden niets laten horen, terwijl ze thuis wel opscheppen dat hun producten ‘battle-tested’ zijn.’
Dutch Defense Cluster opent kantoor in Kyiv
Nederlandse startups zijn zichtbaar in Oekraïne, en trekken ook daarin samen op. Tulip Tech is bijvoorbeeld een van de drijvende krachten achter het Dutch Defense Cluster, een alliantie van Nederlandse bedrijven die afgelopen oktober een kantoor in Kyiv opende. Oekraïners kunnen er terecht als ze zaken willen doen of willen samenwerken met Nederlandse defense tech-bedrijven, en vice versa.
Het is een uitvloeisel van een kleine handelsmissie in 2024. De deelnemende ondernemers hielden contact met elkaar. Rietberg: ‘Je moet echt in Oekraïne geweest zijn om te begrijpen wat daar gebeurt. En het belangrijkste: je moet met de mensen spreken om erachter te komen wat ze echt nodig hebben. Dat werkt niet op afstand met Teams-calls. Aan het front wordt keihard geïnnoveerd. Als je daar als leverancier niet bij bent en de feedback niet gebruikt, wordt je finaal door concurrenten afgemaakt.’
Samenwerken, ook met concurrenten
Om de samenwerking aan te jagen, organiseerde DeltaQuad vorig jaar het European Defense Innovation Forum in Den Haag, met bedrijven en vertegenwoordigers van defensie en overheden, ook uit Oekraïne. Oprichter Smeets: ‘We werken samen, zelfs met partijen die rechtstreeks met ons concurreren. De uitdaging om Europa te kunnen verdedigen is nu eenmaal te groot voor één bedrijf. Bovendien moeten alle drones zelf in de praktijk ook met elkaar samenwerken.’
Lees ook: Tulip Tech wil een gigafactory voor 1 miljoen dronebatterijen
DeltaQuad is op zijn beurt de drijvende kracht achter een bredere coalitie van defensie startups en scaleups: de Deeptech Defence Alliance (DTDA), die ‘technologie uit het lab naar het slagveld’ wil brengen en de export van Nederlandse defensietechnologie wil vertienvoudigen. Nederlandse startups, maar ook de eerste buitenlandse partijen hebben zich aangesloten bij de alliantie, die onder meer op beurzen van zich wil laten horen.
125 Nederlandse defensie-startups
‘Er zit heel, heel veel potentie in het Nederlandse dronelandschap’, zegt Ties Klinkhamer van Keen, dat met zijn European Defence and Security Fund eerder investeerde in onder meer Intelic en dus onlangs in DeltaQuad is gestapt. ‘Vergis je niet in de cijfers: wij zien 125 Nederlandse startups die actief zijn op het terrein van defensie.’
Keen scant heel Europa op veelbelovende techbedrijven en spreekt wekelijks talloze startups. ‘Nederland wordt als voorloper gezien op dronegebied. Heel Europa kijkt met enige jaloezie naar hoe onze ondernemers contacten hebben in Oekraïne, maar ook goede banden hebben met de industrie in West-Europa en landen als Estland.’
De Nederlandse dronestartups hebben ook een goede positie om samen te werken met de grote Europese defensieconcerns, die ook als investeerder steeds actiever worden, vertelt Klinkhamer. ‘De innovatie gaat daar stroperiger, daarom willen ze die binnenhalen om hun eigen productlijnen aan te vullen en verbeteren.’
Bottlenecks: testcapaciteit en groeikapitaal
Net als alle techstartups hebben Nederlandse drone-ondernemers wel last van een bescheiden thuismarkt. Doorgroeien in Europa blijft lastig, doordat defensie overal zijn eigen regels hanteert voor de inkoop van materieel en de voorwaarden waaraan dat moet voldoen. En groeikapitaal stroomt ondanks alle urgentie ook nog niet overvloedig in Nederland.
Naast het fonds van Keen is er ook nog SecFund, dat namens Defensie 125 miljoen euro heeft klaarliggen voor startups in defensie en security, maar beide investeren vooral in de eerste fase, die voorafgaat aan de groeifase waarin DeltaQuad inmiddels is beland. Eerder nam private equity-investeerder Parcom overigens al Robin Radar Systems, over, dé expert in het detecteren van drones.
Klinkhamer: ‘Maar de grootste bottleneck die wij horen van ondernemers is het gebrek aan testcapaciteit. Om in het veld te kunnen testen, kom je in Nederland al snel bij Defensie uit terwijl ondernemers liever hun eigen faciliteiten zouden gebruiken. Natuurlijk zitten bij Defensie heel veel mensen die snel willen innoveren met de nieuwste technologie, maar de organisatie heeft ook een stroperige kant. Dan biedt Oekraïne betere mogelijkheden, of samenwerken met een grote Europese of Amerikaanse partij.’
Dronemuur en strategische autonomie
Ook als in Oekraïne de vrede uitbreekt, ligt er nog steeds een gigantische groeimarkt braak voor Europese bedrijven. Navo-landen zullen ten minste hun buitengrenzen permanent willen laten bewaken door drones. De Europese Commissie kondigde, tussen andere ambitieuze defensieplannen, aan eind 2027 een ‘dronemuur’ klaar te willen hebben.
Lees ook: Robin Radar kiest bewust voor private equity: ‘Met Parcom als wingman slaap ik beter’
Een andere drijvende kracht achter de vraag naar drones is de Europese strategische autonomie. De EU wil dat de lidstaten tegen 2035 60 procent van hun defensiebudgetten binnen Europa besteden. Drones worden nu nog maar voor 30 procent van hun waarde binnen Europa gemaakt, becijferde Rabo Research onlangs. Als dat Europese aandeel moet verdubbelen, profiteren daar de landen van met de grootste defensie-industrie van – Duitsland, Frankrijk, Italië en Spanje.
Gigafactory voor dronebatterijen
Maar de Nederlandse dronesector heeft goede kaarten om relatief sneller te groeien dan de gevestigde orde, met straks een aandeel van 3,4 procent in de totale uitgaven. Van origine waren we een toeleverancier van de lucht- en ruimtevaartindustrie, dankzij de samenwerking tussen dronebedrijven en de productie bij onder meer VDL in Born kan dat veranderen, denken de Rabo-onderzoekers. Hoe meer productiecapaciteit, hoe groter het aandeel in de taart is.
Rietberg van Tulip Tech heeft goed door dat productiecapaciteit enorm belangrijk is voor succesvol doorgroeien. ‘Wij maken momenteel een voorstel, samen met de Nederlandse industrie, voor een gigafactory voor dronebatterijcellen met een capaciteit van 1 miljoen batterijpakketten. De NAVO is eigenlijk ontzettend afhankelijk van China voor batterijcellen en andere batterijmaterialen. ‘Als morgen China de kraan zou dichtzetten, ligt de droneproductie in, bijvoorbeeld, Oekraïne binnen een aantal weken stil.’
