Het begon in 2014 met een uit de hand gelopen hobby. Dronefanaat Sander Smeets schreef actief mee aan de besturingssoftware en zag wel commerciële kansen voor drones, maar de quadcopters van toen bleven maar een kwartiertje in de lucht op een batterijlading. Te kort voor serieuze toepassingen als het inspecteren van hoogspanningsmasten of gewassen.
Propellerdrone aan een vleugel
Smeets bedenkt iets anders, outside the box: hij combineert die vier propellers met de vleugels van een modelvliegtuigje. Dat klinkt té simpel om te kunnen werken, een drone die verticaal opstijgt om daarna horizontaal – en met veel minder energieverbruik – te gaan vliegen. Andere dronekenners zeggen dat zoiets helemaal niet werkt. ”’Jij snapt niks van aerodynamica,” zeiden ze. Maar als ik zoiets hoor, ga ik natuurlijk júist aan de slag’, vertelt Smeets.
Met een vriend knutselt hij een propellerdrone aan een vleugel. Met de ene afstandsbediening tilt zijn vriend het geval de hoogte in, daarna stuurt Smeets de vleugel in een horizontale vlucht. ‘Ik gaf gas, en het werkte meteen! Dat was een fantastisch gevoel, zeker nadat iedereen had geroepen dat het niet zou werken.’
Ruim tien jaar later is Smeets directeur van een bedrijf met 90 werknemers dat aan tientallen landen levert en een omzet van waarschijnlijk tientallen miljoenen haalt uit geavanceerde gevleugelde drones die verticaal opstijgen, oftewel VTOL’s (Vertical Take-Off and Landing). Dat bedrijf heet DeltaQuad en is inmiddels leidend binnen het snelgroeiende ecosysteem van Nederlandse dronefabrikanten en toeleveranciers. Want na dat eerste gebroeders-Wright-moment was een andere gebeurtenis bepalend voor de geschiedenis van de hobbyist die fabrikant werd. De inval van Rusland in Oekraïne.
DeltaQuad voor en na Oekraïne
Er is een DeltaQuad vóór en een DeltaQuad ná. Tot 2022 ontwikkelde Smeets drones die meteen wereldwijd aansloegen door hun uithoudingsvermogen. ‘De eerste order kwam uit Zuid-Korea’. Vooral in de landbouw is interesse. Je plaatst eenvoudig een camera in het hart van de vleugel waarmee je kunt vastleggen hoe het gaat met je gewassen. ‘Je geeft op een kaartje aan welk gebied je wilt inspecteren en de drone doet de rest.’
De grote autonomie waarmee de DeltaQuad vliegt, is ook een sterk punt. Smeets snapt als IT’er hoe cruciaal software is, en schrijft mee aan het open source besturingssysteem waarmee veel drones zijn uitgerust. ‘Ik was een van de 26 belangrijkste bijdragers, en ik vind het alleen maar mooi als concurrenten ook met software vliegen waaraan ik heb geschreven.’
Lees ook: Intelic wil met software voor militaire drones de ‘Android van defensie’ worden
Smeets start zijn bedrijf met een beetje vermogen dat hij overhoudt aan de verkoop van een payrollbedrijf waarvan hij de cto was, maar DeltaQuad groeide zonder extern kapitaal. Winst maakte het ook. ‘Er was helemaal geen geld om verlies te maken.’
Drone opnieuw ontwikkeld voor Defensie
Vanaf 2018 komen ook de eerste defensieorders, uit het Verenigd Koninkrijk. Het bedrijf groeit naar zo’n dertig medewerkers, defensie maakte ongeveer dertig procent van de omzet uit, schat Smeets. De eisen van die klanten leidden tot de ontwikkeling van een heel nieuw product.
De vleugel van de DeltaQuad moest opnieuw worden ontwikkeld uit met glasvezel versterkt kunststof, zodat hij niet meer door radar kan worden gedetecteerd. Het nieuwe ontwerp vliegt 25 procent efficiënter dankzij vleugels die nog meer lijken op die van een vogel. Er kan daardoor een grotere accu mee aan boord, wat de vliegtijd vergroot. De software moet geschikt worden gemaakt voor grotere hoogten, en ook de andere elektronica moet ‘military grade’ worden, met een radio-installatie die soms alleen al 40.000 euro kost.
De lading die de drone meevoert, wordt makkelijker verwisselbaar, zodat de gebruiker ter plekke kan kiezen voor welk doeleinde het toestel wordt ingezet. Er passen voortaan 2 payloads in de buik. ‘Soldaten hoeven dan niet zes, zeven verschillende drones mee te nemen. Het is een totaal ander product geworden, met andere eigenschappen, in een andere prijsklasse.’
En dan valt Rusland Oekraïne binnen. ‘Een agressor die niet alleen Oekraïne aanvalt, maar feitelijk ook Europa.’
Radicale keuze voor defensie
Smeets beseft dat zijn technologie het verschil kan maken. Dat surveillancevluchten mensenlevens kunnen redden aan het front. Hij moet een keuze maken, voelt hij. ‘Ik vergeleek het met mijn opa, die tijdens de Tweede Wereldoorlog in het verzet zat, moest onderduiken en tijdens de onderduik met mijn oma trouwde. Die gooide zijn hele leven overhoop om te vechten voor onze vrijheid. Ik ging denken. Wat zou ik doen als Nederland wordt aangevallen? Dat was voor mij wel duidelijk. Misschien slaat het een generatie over: wij zijn aan de beurt om de vrije wereld te verdedigen.’
DeltaQuad moest radicaal kiezen, omdat de defensiemarkt totaal andere eisen stelt dan de commerciële, vooral wat het tempo van innovatie betreft. Als leider van een succesvol dronebedrijf is het een moeilijke keuze. ‘Omdat je met drones probeert de wereld te verbeteren. En dan ga je opeens een markt in waar goed beschouwd mensenlevens worden beëindigd, ook al is onze drone ongeschikt en sowieso te duur voor wapens of munitie.’
Niet alle medewerkers bleven
Hij legt zijn besluit voor aan alle medewerkers. ‘Ik gaf iedereen de vrije keuze: als het niets voor jou is, mag je je bij mij melden. Ik respecteer dat volledig, help je om een rol te vinden binnen het bedrijf waar je je wel prettig bij voelt, of help je iets anders te vinden.’ Drie mensen kozen voor dat laatste.
Dat was in 2023. Na het product moest ook de bedrijfsvoering op de schop toen DeltaQuad een defensiebedrijf werd. ‘Defensie vraagt om snelle innovatiecycli. Veel sneller dan de commerciële markt, waar je door alle tijdrovende certificeringen juist elke versie voor een jaar of meer moet bevriezen.’
Snelle innoveren met Oekraïense feedback
Zeker op het slagveld in Oekraïne, waar de oorlog letterlijk met drones wordt uitgevochten, gaan de ontwikkelingen razendsnel. Vliegt je drone op een GPS-systeem dat tegen drie jammers ofwel stoorzenders bestand is? Jammer, dat werkt niet meer als er een maand later vier of vijf staan, en nog wat later 8 of 9.’
Vanuit Oekraïne werken ex-soldaten voor DeltaQuad, die zorgen voor accurate feedback vanuit het veld. Het Battlefield Resilience-programma heet dat. ‘Zij worden vertrouwd door de mensen daar, en filteren de gevoelige informatie eruit. En weten ook hoe ze moeten doorvragen en testen en meten wat de problemen zijn. Je krijgt anders alleen als feedback: hij doet het niet meer.’
Het herijken van DeltaQuad
De verkenningsdrone verkopen is niet genoeg. In Oekraïne moet alles ook blijven werken. Deltaquad heeft 2023 en 2024 grotendeels besteed aan het ontwikkelen van zijn toestel, maar had 2024 nodig om zich te herijken, zoals Smeets dat noemt. Het zet een servicecenter op met voldoende reserveonderdelen – een project op zich om daar de exportvergunningen voor los te krijgen. Er kwam een trainingsprogramma voor de soldaten daar.
Lees ook: Hyllus Systems ontwikkelt zijn drone met feedback vanaf het slagveld in Oekraïne
DeltaQuad kan inmiddels binnen vier tot zes weken een innovatie uitrollen. Resteert het probleem, dat klanten wel drones kunnen bestellen, maar dat tegen de tijd dat de handtekeningen zijn gezet, de specificaties alweer achterhaald zijn. Daarom bevat elke offerte een extra post voor toekomstige doorontwikkeling. ‘Klanten bestellen functionaliteit. Mocht het budget uiteindelijk niet nodig zijn voor innovatie, dan zetten we het om in extra leveranties.’
Zoveel mogelijk China-vrij
De supply chain wordt ook strakker beheerd dan ooit. Voor elk onderdeel zijn minimaal twee leveranciers beschikbaar, uit landen waarvan de politieke stabiliteit wordt meegewogen bij de keuze. Mocht er reden zijn om van leverancier te wisselen, dan is er voldoende voorraad om over te kunnen schakelen op het alternatieve onderdeel zonder dat de productie onderbroken wordt. ‘We hebben geprobeerd de drone zoveel mogelijk China-vrij te maken. En we hebben ook klanten die geen Amerikaans radiosysteem willen.’
Na de transformatie zijn er ook veiligheidsrisico’s voor het bedrijf en zijn medewerkers. Smeets kan er juist om die reden weinig over zeggen, behalve dat de MIVD op bepaalde momenten meekijkt. Bepaald werk is bovendien zó ingericht dat niemand in z’n eentje iets kan saboteren. Software doorloopt sowieso meerdere controles voordat het in een drone komt.
Ethische commissie keurt Servië af
Tot slot kwam er een ethische commissie. Die toetst leveringen aan de eigen code: DeltaQuad levert technologie ter verdediging van de vrije wereld, ter bescherming van mensenrechten en mensenlevens. De code is strakker dan de compliance met wettelijke regels rond de export van defensiemateriaal. Aan Servië wordt bijvoorbeeld niet geleverd. India is ook een lastig verhaal, vanwege grensconflicten en de banden met Rusland. ‘Aan de andere kant wil je India niet in de handen van Rusland duwen.’
Opschalen bij VDL in Born
Wat ook is veranderd dankzij de oorlog in Oekraïne: de omvang van het bedrijf. Na ‘herijkingsjaar 2024’ produceert DeltaQuad sinds 2025 volop, en lang niet alleen voor de enorme order die de Nederlandse Defensie plaatste. Vrijwel alle vrije democratische NAVO-landen zijn klant. In de loop van dit jaar schaalt de productie verder op, bij het voormalige VDL Nedcar in Born, waar de productiecapaciteit tot tien keer zo groot kan worden zonder dat DeltaQuad zelf veel extra mensen hoeft aan te nemen.
Over aantallen wil Smeets zelf weinig kwijt, en ook een eerder bericht dat DeltaQuad in 2025 honderden drones verwachtte te produceren, wil hij niet bevestigen, omdat het noemen van concrete productievolumes ‘raakt aan defensieafspraken en operationele veiligheid’.
Samenwerken met Oekraïense startups
DeltaQuad is hoe dan ook een belangrijke speler geworden in Nederland en Europa. En daarbij hoort een bepaalde verantwoordelijkheid. In Oekraïne werkt het samen met lokale startups. Zij leveren nieuwe technologie, DeltaQuad integreert die in zijn platform als die een bewezen bijdrage levert.
‘Zo zorgen we voor een markt waarin die startups kunnen doorgroeien binnen Europa en versterken we het ecosysteem, vanuit het besef dat snelle innovatie is wat Europa op voorsprong kan zetten. En die innovatie komt van startups’, zegt Smeets. ‘Als die zich melden en zeggen dat ze iets beter of anders kunnen doen, zeggen wij: laat maar zien. En als een eerste opdracht succesvol verloopt, maken we vervolgstappen.’
In Nederland levert Intellic software die maakt dat straks één piloot meerdere drones tegelijk kan besturen. Batterijstartup Tulip Tech is weer een meester in accupakketten die de vliegtijd van de gevleugelde drone weten op te stuwen tot 8 uur.
Samenwerking in de drone-industrie aanjagen
Smeets ziet zichzelf niet als concurrent van andere dronebedrijven, ook niet de grotere spelers. ‘We werken samen, zelfs met partijen die rechtstreeks met ons concurreren. De uitdaging om Europa te kunnen verdedigen is nu eenmaal te groot voor één bedrijf. Bovendien moeten alle drones zelf in de praktijk ook met elkaar samenwerken.’
Het is een mentaliteit die volgens Smeets cruciaal is voor het toekomstige succes van de Nederlandse drone-industrie. Hij spreekt liever over de ‘technische defensie-industrie’. Drones zelf zijn maar één onderdeel van de innovatie. Je hebt ook nieuwe software nodig, radarsystemen, en autonome voertuigen. Een zelfrijdende truck voorkomt dat een chauffeur zijn leven moet riskeren om die drones naar het front te brengen.’
Lees ook: VDL Born wordt een plek voor accu’s en duurzame mobiliteit, maar militaire drones hebben voorrang
Om de samenwerking aan te jagen, organiseerde DeltaQuad vorig jaar het European Defense Innovation Forum in Den Haag, met bedrijven en vertegenwoordigers van defensie en overheden, ook uit Oekraïne. Hij ziet dat Nederland inmiddels een stap maakt van innovatie naar productie. ‘Nederland staat redelijk op de kaart wat innovatie betreft, maar haalt nu ook productie weer naar Nederland.’
Een gemengd gevoel
Hoe het voelt om een snelgroeiend defensiebedrijf te leiden? Gemengd, zegt Smeets. Als vader van jonge kinderen heb je natuurlijk zo je gedachten over de persoonlijke veiligheid van jezelf en je team. ‘Het is een fenomenale uitdaging en ik voel me vereerd dat ik überhaupt in de positie verkeer om iets te kunnen doen. En tegelijkertijd voelt dat ook als een plicht. Maar we hopen wel dat er snel vrede komt in Oekraïne.’
Oekraïne lijkt wel bepalend voor de toekomst van zijn industrie, maar ook als de oorlog in het land voorbij is, gaat de groei door. ‘Oekraïne is een belangrijke markt, maar niet de enige defensiemarkt. Onze focus ligt op de verdediging van Europa, waar aan de oostgrens de Baltische staten en de Scandinavische landen onze drones kopen. Eigenlijk zijn wij het meest gebaat bij vrede. Want wat ga je dan doen? Heel strak surveilleren bij de buitengrenzen die permanent bewaakt moeten worden.’
Lees ook: Siete Hamminga (Robin Radar): ‘Ik wilde een avontuurlijk leven. Dat heb ik nu wel’
