Voor een startup met tien medewerkers kan de langdurige ziekte van één werknemer desastreus zijn. Twee jaar lang 70 procent van het loon doorbetalen terwijl de cashreserve slinkt en de functie niet vervuld wordt – het is een risico dat veel founders doet aarzelen bij het aangaan van vaste contracten.
En dat is precies het probleem, concludeert onderzoeksbureau Panteia in een rapport dat woensdag is gepresenteerd door Techleap. Uit een enquête onder 57 startups en scaleups blijkt dat vooral de langdurige loondoorbetalingsplicht bij ziekte en het inflexibele ontslagrecht de groei van deze bedrijven belemmeren.
‘Het Nederlandse arbeidsmarkt- en sociale zekerheidsstelsel is gericht op gevestigde bedrijven, maar is niet ontworpen voor de unieke dynamiek van startups en scaleups’, zegt Marije Dijksma, Public & Government Affairs Manager bij Techleap, in het persbericht. ‘Dit rapport is een uitnodiging aan de overheid en sociale partners om samen aan de slag te gaan.’
Systeem past niet bij snelle groei
Het rapport laat een genuanceerd beeld zien. Ongeveer 35 procent van de ondervraagde ondernemers heeft een overwegend positieve indruk van het Nederlandse stelsel en waardeert de betrouwbaarheid en sterke basisvoorzieningen. Regelingen zoals de kennismigrantenregeling, het zoekjaar voor buitenlandse afgestudeerden en instrumenten als de fiscale innovatieregeling WBSO en werkkostenregeling (WKR) maken Nederland aantrekkelijk.
Daar staat tegenover dat 62 procent het Nederlandse stelsel minder goed vindt dan dat van andere landen waar ze ervaring mee hebben. De belangrijkste kritiek: het systeem is ontworpen voor bedrijven die stabiel zijn en werknemers jarenlang in dienst hebben.
Maar startups en scaleups werken anders. Ze groeien veel sneller; vaak verdubbelt het personeel binnen een jaar. Ze werken projectmatig, waardoor teams en functies voortdurend veranderen. En ze zijn kapitaalintensief, met beperkte buffers. Elke onverwachte kostenpost kan direct het voortbestaan bedreigen.
Knelpunt 1: loon doorbetalen bij ziekte
Het grootste knelpunt is de loondoorbetalingsplicht bij ziekte, geven de ondervraagde groeibedrijven aan in de enquête. In Nederland moeten werkgevers twee jaar lang minimaal 70 procent van het loon doorbetalen, terwijl in veel andere Europese landen de publieke verzekering die betalingen veel eerder overneemt.
In Duitsland is dat na zes weken, in Zweden na veertien dagen, in Denemarken na dertig dagen.
Voor startups met kleine teams, hoogopgeleid en hoogbetaald personeel, en beperkte cashbuffers is dit een behoorlijk risico. 58 procent van de ondervraagde bedrijven noemt dit als belangrijk knelpunt. ‘De langdurige ziekte van één medewerker drukt zwaar op de bedrijfsvoering en deze medewerker is ook nog eens vaak moeilijk te vervangen’, aldus het rapport.
Knelpunt 2: ontslag is lastig
Het tweede grote probleem betreft contracten en ontslag. 67 procent van de ondernemers noemt de wet- en regelgeving hierover als het belangrijkste aandachtspunt. In Nederland is er een preventieve toetsing nodig bij ontslag: vóór opzegging beoordeelt het UWV of de kantonrechter of er een ‘redelijke grond’ is. Dit vergt dossieropbouw, herplaatsingsonderzoek en tijd – vaak maanden.
Lees ook: Dit moet je weten als je afscheid wil (of moet) nemen van je werknemer
Startups en scaleups ervaren dit als te zwaar. Ze hebben zelden een volwaardige hr-afdeling, fouten kunnen leiden tot loonsancties, en de tijd en de kosten voor ontslag staan volgens hen vaak niet in verhouding. Bovendien kunnen werknemers zich ziek melden om het proces verder te vertragen.
‘Startups en scaleups willen sneller op de marktomstandigheden kunnen inspelen om concurrerend te kunnen zijn’, aldus het rapport.
Knelpunt 3: cao’s zijn te strikt
Een derde knelpunt, hoewel minder vaak genoemd, zijn cao’s en pensioenen. Startups vallen soms onder een cao die niet bij hun werkzaamheden past. Zo geeft een chipstartup in het onderzoek aan onder de metaalindustrie te vallen binnen het huidige pensioensysteem. Een uitzondering aanvragen is mogelijk, maar lastig. Vraag dat maar aan onlinesupermarkt Picnic.
Daarnaast willen startups en scaleups graag aandelenopties geven aan medewerkers. Zo kunnen ze goed personeel aantrekken en belonen, ook als ze nog weinig geld hebben voor hoge salarissen. Maar dat botst regelmatig met cao-afspraken die uitgaan van traditionele loonstructuren.
Niet minder bescherming, maar meer evenwicht
Wat is de oplossing? Belangrijk is dat ondernemers niet willen dat werknemers minder rechten krijgen. Integendeel: ze waarderen het sociale vangnet en de inkomenszekerheid die het Nederlandse systeem biedt. ‘Ondernemers pleiten niet voor minder bescherming, maar voor meer duidelijkheid, eenvoud en een evenwichtiger risicoverdeling’, staat expliciet in het rapport.
Die nuance komt ook terug in de aangedragen oplossingen. Techleap kijkt naar landen die flexibiliteit en zekerheid weten te combineren. Denemarken combineert via het flexicurity-model ruime ontslagmogelijkheden en korte loondoorbetaling met sterke sociale zekerheid en actieve herplaatsingssteun. Duitsland heeft een publieke ziekteverzekering die na zes weken overneemt, waarbij kleine bedrijven bovendien een groot deel van de kosten kunnen terugvorderen via het U1-systeem.
‘We zijn trots te kunnen opschalen in Nederland, maar de obstakels die we tegenkomen maken deze opgave erg uitdagend’, zegt Marieke van Iperen, cofounder en ceo van Settly, in het persbericht. Haar bedrijf helpt startups met het aantrekken van internationaal talent. ‘Om te kunnen groeien is het belangrijk dat deze beginnende bedrijven flexibel en aanpasbaar blijven.’
Vier concrete voorstellen
Techleap doet vier concrete aanbevelingen om het beleid vriendelijker te maken voor startups en scaleups.
1. Verkort de loondoorbetalingsplicht bij ziekte
Na een bepaalde periode kan een publieke verzekering de inkomensbescherming overnemen. Zo lopen werkgevers minder financieel risico en weten ze beter waar ze aan toe zijn. Werknemers houden hun zekerheid.
Interessant is dat er recent beweging is op dit punt. In de Tweede Kamer is een motie aangenomen die het kabinet oproept het tweede jaar loondoorbetaling bij ziekte voor kleine werkgevers te vervangen door een collectieve voorziening. Dat kan een goede uitkomst bieden voor startups en scaleups, die relatief vaak onder de noemer kleine werkgever vallen.
2. Maak contract- en ontslagprocedures eenvoudiger
Techleap pleit voor snellere, minder dossier-intensieve ontslagroutes. Het rapport noemt als voorbeeld dat in Duitsland bedrijven met tien of minder werknemers niet onder de strenge ontslagbeschermingswet vallen. Ook kan de maximale proeftijd verruimd worden.
Een ander punt is het concurrentiebeding. Nu mag een werkgever een werknemer jarenlang verbieden om bij een concurrent te gaan werken. Het kabinet heeft al plannen klaarliggen om dit aan te pakken, al moeten de Eerste en Tweede Kamer nog groen licht geven.
Het beding mag straks maximaal één jaar na het einde van het contract gelden. Werkgevers moeten voor elke werknemer uitleggen waarom het nodig is en een geografisch gebied benoemen waar het geldt. Ook moeten ze compensatie betalen: de helft van het laatst verdiende maandsalaris, voor elke maand dat het beding geldt.
3. Meer maatwerk in cao’s en pensioenen
Techleap is voorstander van meer flexibiliteit in cao’s, zodat startups arbeidsvoorwaarden kunnen aanbieden die bij ze passen. Denk aan soepelere dispensatieregels om onder een cao uit te komen, of het creëren van startup-specifieke cao’s.
Ook moeten innovatieve bedrijven ruimte krijgen om met aandelenopties te werken. Die aandelen kunnen later veel waard worden als het bedrijf groeit – een manier om goed personeel binnen te halen als er nog weinig geld is voor hoge salarissen.
Goed nieuws: voor 2027 staat al een belastingmaatregel op de planning. Medewerkers hoeven dan pas belasting te betalen als ze hun aandelen verkopen, tegen een lager tarief van maximaal 32,17 procent in plaats van 49,5 procent.
4. Verlaag de regeldruk en bied betere ondersteuning
Maak het makkelijker voor startups om aan de regels te voldoen. Bied digitale hulpmiddelen aan, zoals checklists en stappenplannen voor werkgevers. Zorg dat deze informatie ook in het Engels beschikbaar is, zodat buitenlandse founders hun weg kunnen vinden bij instanties zoals UWV, IND en de Belastingdienst.
Daarnaast stelt Techleap voor een taskforce op te zetten met vertegenwoordigers van startups en uitvoeringsorganisaties. Zo kunnen knelpunten in de praktijk snel worden gesignaleerd en opgelost. Het doel: minder tijd kwijt aan administratie, meer ruimte om te groeien en te innoveren. De overheid moet hier wel geld in steken, maar dat verdient zich terug doordat bedrijven sneller groeien en meer mensen in dienst nemen.
Internationale aantrekkelijkheid onder druk
Een specifiek aandachtspunt is de toegang tot buitenlands talent. Startups en scaleups hebben vaak specialisten nodig die in Nederland moeilijk te vinden zijn. De kennismigrantenregeling helpt daarbij en wordt gewaardeerd. Maar tegelijk maakt Nederland zich minder aantrekkelijk door de expatregeling af te bouwen.
Die regeling zorgt ervoor dat buitenlandse werknemers een deel van hun loon onbelast krijgen. Nederland verlaagt dit voordeel, terwijl België juist het tegenovergestelde doet: daar krijgen expats straks 35 procent van hun loon belastingvrij.
Bijna de helft van de ondervraagde bedrijven zegt dat toegang tot internationaal talent belangrijk is voor hun bedrijf. Techleap pleit daarom voor een stabiele expatregeling die niet steeds verandert. Ook moeten visa en verblijfsvergunningen sneller worden afgehandeld.
‘Het is van groot belang dat deze bedrijven makkelijker kunnen groeien’, staat in het rapport, ‘voor het behoud van banen en de concurrentiepositie van Nederland.’
Lees ook: Europa’s pijnlijke conclusie: onze beste startups vluchten naar Amerika
