#1 Wat heeft de ceo van Picnic gezegd over een mogelijk vertrek uit Nederland?
Michiel Muller, medeoprichter en boegbeeld van Picnic, was op 20 augustus te gast in het radioprogramma Sven op 1. In het gesprek met presentator Sven Kockelmann uitte hij stevige kritiek op hoe de supermarkt-cao algemeen verbindend is verklaard. Daar moet Picnic zich van de rechter aan houden, tot ongenoegen van Muller.
‘Door het aanvragen van een algemeen verbindend verklaring (avv) van een cao kan je andere partijen dwingen die cao te volgen. Dat werkt niet als de specifieke bedrijfskenmerken op essentiële punten verschillen van de ondernemingen die tot de werkingssfeer van de avv-cao gerekend kunnen worden’, laat Muller weten in een toelichting aan MT/Sprout.
Bij de minister van Sociale Zaken ligt een aanvraag tot dispensatie voor de komende cao. Wordt die uitzondering niet verleend, dan is een vertrek uit Nederland aan de orde, zegt de topman. ‘Dan hebben we 40 procent hogere kosten dan de winkels. Dan kun je niet meer concurreren en moet je dus je investeringen naar andere landen brengen’, aldus Muller in het radioprogramma.
Daarin is volop interesse, illustreert Muller met een voorbeeld van de opening van het grootste gerobotiseerde centrum van het bedrijf in Oberhausen, Duitsland, drie maanden geleden. ‘Daar was de minister-president van Noordrijn-Westfalen, Hendrik Wüst, aanwezig. En die zei: zoiets als dit heb ik nog nooit gezien. Kunnen jullie niet met de hele santenkraam uit Amsterdam naar Oberhausen komen?’
Dat is niet realistisch, aldus Muller. Maar, voegde hij er direct aan toe: ‘Het feit dat ik het er nu over heb, betekent dat deze vraag niet alleen ons wordt gesteld. Die wordt natuurlijk ook aan andere bedrijven gesteld. Dus we moeten als Nederland in staat zijn om bedrijven te helpen te groeien in het land waar ze zijn.’
Lees ook: Alarm om dalend aantal techstartups in Nederland: ‘We kunnen zo niet overleven’
#2 Die supermarkt-cao, hoe zat dat ook alweer?
Het dreigement van Muller volgt na een langlopende juridische strijd over de vraag of online boodschappenbezorgers onder de supermarkt-cao vallen. In juni oordeelde het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden dat bedrijven als Picnic en Flink bezig zijn met de ‘exploitatie van een virtuele supermarkt’ en dus (gedurende een periode van tien maanden in 2022-2023) onder de cao Levensmiddelenbedrijf vielen.
Volgens de rechter werd niet alleen gekeken naar de verkoop, ook alle andere bedrijfsactiviteiten zijn meegewogen: het verzamelen, sorteren, inpakken en bezorgen van de bestellingen. Die zijn volgens het hof ‘onlosmakelijk’ met elkaar verbonden.
De zaak speelt al sinds 2019. Picnic sloot zich toen aan bij de retail-cao van INretail en ontwikkelde later met die brancheorganisatie de eerste e-commerce-cao. Vakbond FNV Vakbond stapte daarop naar de rechter om alsnog een supermarkt-cao af te dwingen voor het personeel van Picnic. Die eis verwierp de rechter.
‘Wat de supermarkten vervolgens hebben gedaan is de tekst van de cao aangepast zodat de opeenvolgende rechter bepaalde dat Picnic en consorten er nu wel onder vielen’, stelt Muller tegenover MT/Sprout. ‘De supermarkten hebben dus tijdens de wedstrijd de doelpalen verzet.’
De vakbonden – naast FNV ook CNV Vakmensen en Vakcentrum, de beroepsorganisatie van zelfstandige detaillisten – willen dat de online supers zich aan dezelfde regels houden als supermarkten doen. Daarbij gaat het met name om het betalen van toeslagen in de avonduren en op zon- en feestdagen. ‘Want gelijk werk moet gelijk worden beloond’, vinden deze partijen. Iets waar de rechter in juni dus wel in meeging.
Volgens Muller heeft het opleggen van de supermarkt-cao aan zijn bedrijf niets te maken met het creëren van een gelijk speelveld. ‘Een vakkenvuller van 21 jaar verdient drie keer zoveel als een vakkenvuller van 15 jaar die exact hetzelfde werk doet. Gelijk werk, gelijk loon wordt in de supermarkten bijna nergens gehanteerd.’
#3 Wat betekent de uitspraak voor online boodschappenbezorgers?
Picnic en Flink moeten met terugwerkende kracht toeslagen uitkeren aan naar schatting 35.000 voormalige en huidige werknemers, schrijft het FD. Het gaat om betalingen volgens de cao die van september 2022 tot en met juli 2023 liep. Het is een forse extra financiële last.
Picnic is al jaren verlieslatend door de forse investeringen die nodig zijn om uit te breiden naar nieuwe steden. Denk aan bezorgauto’s, gebouwen en het robotiseren van distributiecentra. Tien jaar na de oprichting lijkt de online boodschapper in Nederland voor 2025 op een bruto positief bedrijfsresultaat af te koersen – als er geen onverwachte kosten meer bijkomen. Eigenlijk werden vorig jaar al zwarte cijfers verwacht, maar de gestegen loonkosten zetten een streep door die rekening.
#4 Waarom houdt Picnic zich niet aan de supermarkt-cao?
Volgens online boodschappenbezorgers verschilt hun bedrijfsmodel wezenlijk van dat van traditionele supermarkten. Hun medewerkers hebben heel andere taken dan vakkenvullen of kassadiensten draaien. ‘s Avonds of op zondag- en feestdagen werken, hoort erbij in hun sector, vinden zij. De bedrijven hebben een eigen cao, voor de e-commerce foodbranche.
Belangrijkste pijnpunt is volgens Muller de salarisstructuur. Supermarkten betalen volwassen werknemers weliswaar goed, maar die hebben ze nauwelijks in dienst. In de vestigingen vullen vooral jongeren de schappen met nieuwe producten. Die zijn door het minimumjeugdloon een stuk goedkoper om aan te nemen.
Picnic werkt alleen met volwassenen. Voor de bezorging van boodschappen heeft het bijvoorbeeld medewerkers met een rijbewijs nodig.
Lees ook: Zo valt Picnic-baas Michiel Muller de gevestigde orde aan
Muller stelt dat het opleggen van de supermarkt-cao aan Picnic en co een strategische zet is om concurrentie te dwarsbomen door hen op kosten te jagen. ‘Kosten die de supermarkten zelf ontlopen door de inzet van jongeren die betaald worden volgens het jeugdloon’, aldus de topman.
Ook maken supermarkten volgens de Picnic-topman volop gebruik van arbeidsmigranten die beloond worden tegen de uitzend-cao. ‘Wij zijn in 2015 vanaf dag één begonnen om te zeggen: wij gaan in onze distributiecentra geen arbeidsmigranten laten werken op uitzendcontract die wonen in zomerhuisjes’, aldus Muller bij Sven op 1. ‘Wij kiezen voor volwassen mensen met voltijd contracten.’
Onder de supermarkt-cao kunnen de kosten voor online boodschappenbezorgers 40 procent hoger worden dan voor traditionele supers, denkt Muller. Hij vreest dat zijn bedrijf op die manier uit de markt wordt gedrukt. In het FD: ‘Cao’s zijn gestoeld op de leest van gevestigde partijen en vormen daardoor per definitie een toetredingsbarrière voor vernieuwers.’
#5 Is er nog een uitweg voor Picnic?
Ja, er zijn nog twee mogelijkheden. Ten eerste kunnen Picnic en Flink in cassatie gaan bij de Hoge Raad. Of en wanneer dat gebeurt, is nog niet bekend. De juridische strijd is dus mogelijk nog niet ten einde.
Een andere mogelijkheid is maatwerk voor e-commerce activiteiten binnen de supermarkt-cao waar de vorige minister van Sociale Zaken, Karien van Gennip, op aandrong. Daar lijken de supermarkten niet toe bereid.
En er is nog een andere uitweg. Vorig jaar verleende het ministerie van Sociale Zaken voor de periode van 2 juli 2023 tot en met 1 juli 2024 dispensatie aan e-commercebedrijven als Picnic, een ontheffing van de supermarkt-cao. Voor de cao die loopt van 2 juli 2024 tot en met maart 2026 loopt er weer zo’n aanvraag.
Demissionair minister Van Hijum moet binnenkort beslissen of de uitzondering die de online supermarkten kregen, wordt verlengd. ‘We verwachten dat hij dat deze keer weer doet’, zei Muller bij Sven op 1. Als dat niet gebeurt, lijkt een vertrek uit Nederland voor Picnic een serieuze optie.
De Autoriteit Consument & Markt kiest in elk geval de kant van Picnic. In een brief aan Van Hijum pleit de concurrentiewaakhond ervoor om de uitzondering in stand te houden. Zonder dispensatie is het voor online boodschappenbezorgers lastig concurreren met bestaande supermarktketens – en dat is weer nadelig voor de consument.
Lees ook: Picnic bestaat 10 jaar – 10 lessen over innovatie en techniek
