Schreeuwen op vergaderingen, collega’s beledigen, of ander onbeschoft en vijandig gedrag werkt niet op kantoor. Aardig, tactvol en sympathiek zijn; daarmee krijg je de dingen voor elkaar. Professioneel zijn betekent ook dat je je impulsen in toom houdt, je reacties afstemt en een sociaal aanvaardbare versie van jezelf laat zien.
Maar al die beleefdheid kan ook doorschieten naar iets anders: passieve agressiviteit. En dat gedrag groeit en bloeit op de werkvloer. Passieve agressiviteit wordt het meest genoemd (76 procent) bij conflicten op de werkvloer in het Amerikaanse Toxic Workplace Trends Report 2025 van iHire. Erger nog dan roddelen (72 procent) en pesten (71 procent).
Een randfenomeen kun je het dus niet meer noemen. Hoe dat komt? Thuiswerken, meer digitale communicatie en werken met AI-bots zoals ChatGPT zijn de redenen die worden aangegeven. Daardoor is er minder persoonlijk contact en minder betrokkenheid om er samen de schouders onder te zetten.
Wijdverspreid, maar onder de radar
Waarom blijft een fenomeen dat zo wijdverspreid is zo onder de radar? Juist omdat het zo moeilijk is om er de vinger op te leggen. Agressie, pesten en intimidatie zijn veel gemakkelijker herkenbaar en meetbaar.
Passieve agressie is subtieler, maar ondermijnt ondertussen relaties en samenwerkingen tussen collega’s. Het vertrouwen in elkaar verdwijnt, de productiviteit vermindert, mensen raken het beu en vertrekken. Het bekende destructieve riedeltje dus.
Bovendien lijkt dat gedrag best normaal en redelijk, althans op het eerste gezicht. Zo kunnen deze collega’s je enthousiast bijvallen tijdens een vergadering en je plan steunen, maar daarna wel een mail rondsturen met een paar punten van zorg. Ze kunnen vrijwillig een taak op zich nemen om je te helpen, en die dan zo vertragen of verpesten dat je in de problemen komt.
Ontkennen is succesvol
Ze geven je complimentjes over een presentatie, maar vertellen de rest van de collega’s later dat die eigenlijk incompleet was. Ze gaan met alles wat je voorstelt glimlachend akkoord, maar voeren vervolgens niks uit. Als je ze daarover aanspreekt, zeggen ze sorry, en geven ze aan dat ze de deadline toch wel een beetje krap vonden.
Ontkennen is uiterst succesvol. Probeer maar eens te bewijzen dat ze je bewust saboteren. Ze zijn gewoon vergeten om je in kopie te zetten van belangrijke e-mails. Of ze dachten dat je te druk was om je uit te nodigen voor die budgetvergadering. Sorry.
‘Ze kunnen altijd beweren dat ze verkeerd begrepen zijn of dat ze ‘alleen maar probeerden te helpen’, schrijft Tomas Chamorro-Premuzic – organisatiepsycholoog, bestsellerauteur, internationaal spreker – op Fast Company.
Lees ook: Pleasen is niet zo onschuldig, je wordt er doodmoe van
Drie tactieken
Het is alsof je met je blote handen rook probeert vast te pakken. Op het moment dat je denkt dat je het te pakken hebt, glipt het je weer door de vingers, waardoor je zelfs aan je eigen waarneming begint te twijfelen.
Passief-agressieve collega’s zijn overal. Je kunt ze niet vermijden, schrijft Amy Gallo, een internationaal erkend expert in dynamiek op de werkvloer, bestsellerauteur en spreker. Maar dat wil niet zeggen dat je machteloos bent. Leer er beter mee om te gaan. Hier zijn alvast drie tactieken van deze twee experts.
#1 Wees duidelijk en transparant
Passief-agressief gedrag floreert bij onduidelijkheid. Daardoor krijgen die collega’s voldoende speelruimte om geloofwaardig te blijven ontkennen. Haal die speelruimte weg. Benoem afspraken en verwachtingen heel duidelijk.
Merk je toch een of andere vorm van ondermijning op, zoals een sarcastische opmerking of een pijnlijke grap bijvoorbeeld, val dan niet aan. Observeer het gedrag, benoem wat er gebeurt op een neutrale manier.
Zo haal je de emotionele lading weg waar passief-agressieve collega’s vaak op teren. Maar probeer zelf wel subtiel te verwijzen naar die emotionele laag. Bijvoorbeeld met zinnen als: ‘Ik vraag me af of dat verzoek frustrerend voor je was’, of ‘Het viel me op dat je niet reageerde, en ik probeer te begrijpen waarom’.
Vage afspraken die op verschillende manieren kunnen worden geïnterpreteerd, zorgen achteraf opnieuw voor speelruimte voor passief-agressieve collega’s. Leg die afspraken dus duidelijk vast. Stuur na vergaderingen een verslag door, waarin beslissingen, verantwoordelijkheden en tijdschema’s duidelijk staan opgenomen.
#2 Moedig openhartigheid aan
Passief-agressief gedrag kan ook als schild dienen. Vooral wanneer collega’s zich niet veilig genoeg voelen om direct de confrontatie aan te gaan. Dat kan aan de hiërarchie liggen, aan politieke spelletjes of de cultuur van een organisatie. Die maakt ze onzeker en ze vrezen de consequenties.
Dan is dit gedrag een vorm van zelfbescherming. Zo proberen ze afwijzing, escalatie of verlies te voorkomen. Ze uiten eventuele frustraties, irritaties en weerstand liever op een indirecte manier. Niet door wat collega’s zeggen, maar door wat ze doen, of niet doen.
Neem die prikkel weg met open communicatie. Laat mensen zeggen wat ze denken en luister naar elkaar. Moedig die openhartigheid aan. Als een collega tegengas geeft, of met een andere mening komt, beschouw dat dan openlijk als constructieve feedback. Andere perspectieven zijn altijd nuttig.
Lees ook: Met authentiek zijn op je werk, help je je carrière om zeep
Echte gesprekken
Passieve agressie gedijt ook goed in e-mails en berichtjes. Daarin kunnen steken onder water worden gegeven, zonder dat duidelijk is wie hiervoor de verantwoordelijkheid draagt. Echte gesprekken doorbreken die dubbelzinnigheid.
Daarin kun je rustig om opheldering vragen en zaken boven water halen. Je beschuldigt die collega niet, maar geeft juist ruimte aan transparantie. Vraag aan die m/v/x of er nog iets anders in alle openheid besproken moet worden, voordat iedereen verder gaat.
#3 Tel eerst tot tien
Met hun zwijgen, sarcasme of saboteergedrag hopen passief-agressieve collega’s bewust of onbewust op een reactie. Als jij uit frustratie door het lint gaat, dan staan zij er goed op. Zij komen dan kalm en beheerst over. Jij lijkt vooral emotioneel of onredelijk. Wat ze daarmee bereiken, is dat hun gedrag uit beeld raakt.
Ook is het heel gemakkelijk om uit te halen na ontvangst van zo’n sarcastisch Slackje, mailtje of appje. Verleidelijk, maar doe het niet, want daarmee lijk jij eerder onstabiel. Tel eerst tot tien en houd het vervolgens kort en professioneel.
Weiger om hun gedrag te spiegelen, reageer op een sarcastische opmerking niet met een nog ergere sneer. Doe niet meer je best als zij het werk saboteren. Neem het vooral niet over wanneer zaken in de soep lopen. Daarmee bevestig je en beloon je ze voor hun gedrag, en zullen ze dat vaker herhalen.
Neem emotioneel meer afstand. Plak geen etiketten als ‘oneerlijk’ of ‘manipulatief’ op die collega. Reageer minder sterk, steek minder energie in je collega zijn of haar verantwoordelijkheid te laten opnemen. Houd het op concrete acties en maatregelen. Jullie waren het eens over x, maar het resultaat is y. Hoe kunnen de verwachtingen worden verduidelijkt? Dat is veel productiever.
En onthoud tot slot dit: iedere collega kan wel eens terugvallen op passief-agressief gedrag. Meestal gebeurt dat niet expres en ze zijn er ook niet trots op. Als je een beetje begrijpt wat de reden achter dat gedrag is, helpt dat vanzelf om er wat relaxter mee om te gaan.
Lees ook: Laat uitroeptekens gewoon staan in zakelijke e-mails. Dat maakt je sympathieker
