Met een beetje pleasen is niks mis: je wil best aardig zijn en je past je af en toe aan. Natuurlijk wil je wel iets overnemen of ergens meehelpen. Maar als je dit automatisch doet, en het komt niet eens bij je op dat je kunt weigeren, dan wordt het een last. Voor je het weet heb je altijd een propvolle agenda en krijg je je batterij niet meer opgeladen.
Arbeids- en gezondheidspsycholoog Saskia de Bel komt inmiddels zoveel pleasers tegen, zeven op de tien mensen in haar eigen praktijk, dat ze er recent een boek aan heeft gewijd: De perfecte pleaser. Als je even naar je collega’s kijkt, dan kun je er vast zo een paar aanwijzen. Misschien ben je er zelf wel één.
Is dat erg? Dat hangt ervanaf hoe je je daarbij voelt. Word je er doodmoe, chagrijnig, verdrietig of klagerig van? Heb je veel last van stress? Heb je het gevoel dat je altijd de pineut bent? Schuiven collega’s bijzonder gemakkelijk werk naar jou toe? En is jouw werk-privébalans enorm verstoord? Dan is er werk aan de winkel.
Geboren met een dienblad
De Bel, zelf een voormalige pleaser, heeft er een persoonlijke missie van gemaakt om je van dat overdreven pleasen af te helpen. Het is namelijk aangeleerd gedrag, wat betekent dat je het ook weer af kunt leren. Maar dan wel in kleine stapjes, want het is een proces dat tijd vraagt. Toch leveren die eerste stapjes al zoveel op, dat je er ongetwijfeld mee door wil gaan.
Ze omschrijft eerst uitgebreid wat een pleaser is. Je bent vooral aardig voor de anderen, voor jezelf kom je nooit op. Grenzen stellen is jou onbekend, aan het conflict aangaan moet je al helemaal niet denken. Jij bent juist op zoek naar erkenning en waardering.
Je lijkt wel met een dienblad geboren, schrijft De Bel. ‘Ik noem dat de u-vraagt-wij-draaien-houding, je staat altijd klaar om de ander op zijn of haar wenken te bedienen.’ Als je ergens bang voor bent, dan is het om raar of anders gevonden te worden.
Luister ook: Een burnout kost 60.000 euro, daar is je businesscase
Slavendrijver voor jezelf
‘Daarom vullen pleasers de hele tijd alles in voor de ander. Ze denken te weten wat de ander denkt, voelt of wil. Daar stemmen ze dan vervolgens hun gedrag op af. Ze doen hun uiterste best om te voldoen aan wat ze denken dat er verwacht wordt. Dat maakt ze een slavendrijver van zichzelf.’
Je voelt je verantwoordelijk en legt de lat voor jezelf enorm hoog, je kunt amper aan je eigen eisen voldoen. Je vindt dus al snel dat je tekortschiet, met schaamte- en schuldgevoelens tot gevolg. Je gaat daardoor nog meer je best doen, totdat je het niet meer volhoudt.
Ben jij een pleaser?
Wil jij testen hoe het staat met je persoonlijke autonomie? Saskia de Bel heeft een wetenschappelijke vragenlijst online staan die je scoort op hoe jij voor jezelf op weet te komen. De test duurt een kwartier, is gratis en er hoeft geen mailadres te worden achtergelaten.
Hoogste tijd om wat meer balans voor jezelf te creëren. De manier waarop je dat doet, is werken aan je persoonlijke autonomie. Dat is de regie op je eigen leven terugpakken. Goed voor jezelf zorgen en de ander.
‘Het gaat om jezelf kunnen zijn, je durven uit te spreken, ruimte in durven nemen en tegelijk ook de ander zijn eigen ruimte te gunnen. Dat komt neer op zelfsturend vermogen en het vermogen om samen te werken.’
Word evenwichtskunstenaar
Je goed kunnen uitspreken over je eigen wensen en gevoelens is niet gemakkelijk. Om op een meer gelijkwaardige – respectvolle en genuanceerde – manier te communiceren met anderen, heb je assertiviteit nodig. ‘Niet te veel, maar ook niet te weinig’, geeft De Bel aan. Daarom noemt ze de mensen die dit al kunnen evenwichtskunstenaars.
Hoe word je zo’n evenwichtskunstenaar? Het goede nieuws is dat je bepaalde eigenschappen moet hebben om te een pleaser te worden: empathie en hulpvaardigheid. Daar kun je dus al trots op zijn. Gebruik ze vanaf nu ook voor jezelf. Ze helpen je om op je eigen benen staan, zodat anderen niet langer je eigenwaarde bepalen.
Je moet dat aanleren van persoonlijke autonomie als een proces zien, benadrukt de arbeidspsycholoog. ‘Zie het als het ontwikkelen van een spier. Na verloop van tijd kun je die gewoon gebruiken, zonder er echt bij na te denken.’
Lees ook: Met helemaal jezelf zijn op je werk help je je carrière om zeep
Enkele praktische tips
De Bel geeft een compleet stappenplan met uitleg en praktische oefeningen, maar voor MT/Sprout focussen we op enkele praktische tips uit het boek. Te beginnen met wat meer stil te staan bij je ervaringen. Trap af en toe op de rem en luister naar de signalen die je lichaam geeft. Leer beter onderscheid te maken: wil je dit of moet je dit?
Vraag je een aantal keren per dag heel bewust af: wat wil ik nu? Wil je eerst lunchen en dan die mails beantwoorden? Wil je vandaag die bestelling regelen, en moet dat eigenlijk wel van jezelf of vragen anderen dat? Die vraag leidt je automatisch tot het juiste antwoord op een verzoek, vraag of uitnodiging.
Maar hoe reageer je dan, als zo’n vraag niet goed voelt? Dat is best lastig, weet De Bel. Daarom geeft ze je drie vuistregels om een antwoord te formuleren:
- Wees persoonlijk, zeg het in de ik-vorm
- Maak het specifiek: benoem een gevoel, idee, wens, mening, suggestie.
- Houd het actueel en klein: houd je bij wat er nu speelt en gebruik geen woorden als nooit of altijd.
Doe dat eerst in makkelijke situaties, in een winkel waar ze je altijd meer laten uitgeven dan je van plan was. Misschien vind je nee zeggen tegen je collega’s zelfs nog wel gemakkelijker dan tegen je familie. Bouw dat uit naar situaties die moeilijker voor je zijn.
Ondertitel jezelf
Handige zinnen om hierbij te gebruiken zijn:
- Mag ik daar later op terugkomen? Ik wil er even over nadenken. Zo koop je meer tijd.
- Ik kan je even niet volgen of ik begrijp het niet. Zo vraag je om meer informatie.
- Ik ben nu even bezig, dus het komt me niet goed uit. Zo geef je een zachte nee.
Wat ook helpt, is jezelf ondertitelen. De ander weet namelijk niet wat je denkt, maar vult dat wel voor je in. Het aanpassen van die invulling kost je weer energie. Voorkom dat dus met hardop denken. ‘Ik noem het ook wel ‘respectvol informeren’: je brengt de ander op de hoogte van je gedachten, gevoelens, wensen en ideeën.’
Hou dat ondertitelen vooral neutraal, droog en kort, maar niet kortaf. Bij gelijkwaardig communiceren hoort ook dat niet uitgebreid hoeft uit te leggen waarom je niet iets wilt. Je hoeft daar al evenmin sorry voor te zeggen. ‘Waarom een verontschuldiging als je al een afspraak hebt of andere plannen?’
Onbegrip is veelzeggend
Eerlijk is eerlijk, schrijft De Bel, daar wordt soms echt wel met onbegrip op gereageerd. Als de ander moeilijk gaat doen, dan kun je je afvragen wat jij voor hem of haar eigenlijk betekent. Dat onbegrip is ook veelzeggend.
‘Waarschijnlijk heb je dan te maken met iemand die jou niet ziet als een subject, iemand met een eigen leven, maar als object: louter voor diens eigenbelang. Al met al geeft dat dan meteen een hoop duidelijkheid.’
In De perfecte pleaser biedt psycholoog en coach Saskia de Bel een concrete methode om te stoppen met pleasen. Ze geeft onmisbare inzichten in vier typen mensen, gebaseerd op de schalen van assertiviteit en sociale gevoeligheid. Ze laat zien hoe je meer kan leven als jezelf.
