Binnen één tot vijf jaar is de helft van de startersbanen in de zakelijke dienstverlening verdwenen. Dat is de voorspelling van Dario Amodei, de ceo en co-founder van AI-lieveling Anthropic. Misschien gaat het zelfs sneller, voegde hij er vorige week aan toe. Daar zou hij best wel eens best gelijk in kunnen krijgen.
Advocatenkantoren, consultancybedrijven, financiële bedrijven en onderzoeksbureaus zijn nu al volop bezig om routinetaken over te dragen aan AI. Berenschot-topman Hans van der Molen zei het recent nog tegen MT/Sprout. Het werk van junioren wordt al deels overgenomen door AI. ‘Wij, maar ook andere bureaus, nemen minder jonge mensen aan.’
De Zuidas in Amsterdam is niet de enige plek waar startersbanen sneuvelen. Het is een trend die de hele arbeidsmarkt treft. Sinds 2024 ziet Randstad een daling van 29 procent van de vacatures voor starters. Het CBS meldt dat 9,1 procent van de 15 tot 25-jarigen werkeloos is, dat was in november 2025 het hoogste percentage in vier jaar tijd.
Is het wel AI?
Drie economen van de Rabobank zien in ESB een daling van 25 procent in de vacatures voor de meest voor AI-vatbare beroepen. Onder jongeren is de werkgelegenheid in deze beroepen het sterkst gedaald. Het is ‘niet ondenkbaar dat de vlucht die GenAI afgelopen jaren binnen Nederlandse bedrijven heeft gemaakt, heeft bijgedragen aan de recente heropleving van de (jeugd)werkloosheid in Nederland’.
Intelligence Group ziet startersfuncties in sommige sectoren wel heel hard verdwijnen, zoals in de IT. Daar is de afgelopen drie jaar al 70 procent van de beginnende functies voor webontwikkelaars en app-programmeurs geschrapt. In de creatieve sector zijn 60 procent minder starters nodig in grafisch ontwerpen en multimediadesign. De helft van de startersbanen in reclame en marketing is ook al wegbezuinigd.
Econoom Anna Salomons is er niet van overtuigd dat het AI is die een ravage aanricht onder de startersbanen. Als hoogleraar arbeidsmarkt aan Tilburg University onderzoekt ze hoe technologie de arbeidsmarkt verandert.
‘Er is een afname in de banen voor jongeren, maar uit Deens onderzoek weten we dat die niet groter is bij bedrijven die AI gebruiken dan bij andere bedrijven’, zegt ze tegen MT/Sprout. Het is nu eenmaal kostbaarder om zittende medewerkers te ontslaan. Niet alleen omdat die beter beschermd zijn, maar ook omdat ze veel kennis van het bedrijf hebben.
Lees ook: AI speelt (nog) geen rol in reorganisatiegolf die Nederland treft
Meer een zondebok
‘Bedrijven doen soms ook aan AI-washing. Als je van mensen af wil, dan is AI een mooie zondebok. Bovendien klinkt AI goed bij de aandeelhouders.’ Het zijn vaak startersbanen die bij rentestijgingen verdwijnen in kapitaalintensieve sectoren, zoals technologie en zakelijke dienstverlening. Ook worden startersfuncties als eerste geschrapt bij reorganisaties en recessies, legt ze uit. Er is dus meer aan de hand.
‘Dat neemt niet weg dat je wel bezorgd kunt zijn over de afname van die banen voor jongeren. De vraag is dan hoe je op termijn aan ervaren medewerkers komt. Je moet ook opvolgers hebben, want die ervaren mensen gaan wel een keer weg.’
Het is goedkoper om die opvolgers intern te ontwikkelen en door te laten groeien, geeft Emanuel Geurts aan. Wie ze van buiten moet halen, is meer geld en tijd kwijt. Al was het maar om ze in te werken.
Als belangenbehartiger voor de financiële sector bij vakbond De Unie merkt hij wel dat er zorgen zijn bij zijn achterban. ‘AI is de witteboordenrevolutie, mensen vrezen voor hun baan. Maar wij zijn niet van het bang maken. We zijn wel bezig om in de cao’s op te nemen dat werkgevers hun verantwoordelijkheid pakken voor de AI-geletterdheid van hun werknemers.’
Nieuw: aanjaagfuncties
Werkgevers moeten veel beter gaan uitzoeken welke functies geraakt worden door AI en medewerkers in zo’n baan de tools geven om zich te ontwikkelen. Hij vindt het ook ‘wat ongelukkig’ dat juist de startersfuncties worden geschrapt. Dat zijn nou net de mensen die opgegroeid zijn met AI.
Bedrijven zouden die startersfuncties ook als ‘aanjaagfuncties’ kunnen zien. Waarin de jongeren andere generaties leren om te gaan met AI, terwijl die oudere generaties jongeren laten zien dat er ook andere manieren zijn om tot resultaten of uitkomsten te komen. Dat is een win-win.
‘Jonge mensen kunnen ook fouten maken, maar daar heb je meer grip op dan op AI. De vaardigheid om onderzoek te doen, te weten wat relevant is en wat niet, dat wil je toch graag in je bedrijf hebben. Je wilt ontwikkelde medewerkers hebben die zelf verantwoordelijkheid en besluiten nemen. Dat kun je niet in een prompt vatten.’
Lees ook: AI-agents, slimme collega’s of automatisering in een glitterjas?
Nu besparen gaat geld kosten
Op korte termijn is het met AI wel mogelijk om kosten uit te sparen en aan productiviteit te winnen. Bedrijven die om deze reden startersbanen schrappen, schieten zichzelf op de middel- en lange termijn in de voet. Dat gaat ze juist meer geld kosten dan dat ze nu besparen, geeft Geurts aan.
‘Jonge mensen brengen altijd vernieuwing mee, je wilt niet dat je bedrijf stilstaat. Klanten en de wereld om jou heen ontwikkelen zich ook. Jonge mensen vertegenwoordigen de toekomstige generaties aan wie je als bedrijf ook graag je diensten en producten wil slijten’, zegt hij.
Marjolein ten Hoonte, directeur arbeidsmarkt en sociale impact bij Randstad, vindt dat er vooral ‘veel herrie’ wordt gemaakt over AI. ‘Technologie heeft ons altijd al op de hielen gezeten’, zegt ze. Wie vooruitkijkt, moet niet redeneren vanuit de manier waarop werk vandaag is georganiseerd.
‘Er wordt bijvoorbeeld nog altijd uitgegaan van een vast contract, maar 40 procent van de beroepsbevolking heeft al geen vast contract meer. De jongere generatie beweegt zich al op een andere manier op de arbeidsmarkt. Zij worden als minder loyaal ervaren, je zou ook kunnen zeggen dat ontwikkeling, in andere teams en voor andere bedrijven werken hen weerbaarder maakt in hun loopbaan.’
Focus op andere skills
Startersfuncties zullen veranderen, dat is een feit. ‘Er zitten veel dingen in, zoals uitzoeken, notuleren, verslagen maken, die AI nu ook kan. Het is nog wel de vraag of het slim is, om voor alles meteen te grijpen naar taalmodellen.’
Bedrijven moeten beter gaan nadenken over hoe ze nieuwe mensen inwerken. Gebeurt dat op zo’n manier dat ze er hun hele loopbaan profijt van hebben? En welke rol speelt technologie hierin? Het betere uitzoekwerk, de bewijsvoering, het opbouwen van instinct, dat is allemaal belangrijk voor het verloop van een carrière.
‘Ook andere skills, zoals ben je nieuwsgierig, kun je verbinden, ben je in staat om vanuit een complex geheel de essentie te halen? Die blijven altijd bestaan en zullen sterker worden bij het gebruik van AI.’
Traditionele ladder
Jongeren moeten zelf ook nadenken over de vaardigheden waar ze in willen investeren. Daarbij is het wel belangrijk dat die economisch waardevol zijn, vult Salomons aan. Ze moeten zorgen dat die complementair zijn en blijven aan technologie. Er is in Nederland een hype geweest rond prompt engineers, geeft ze een voorbeeld, maar dat blijkt nu geen toekomstbestendige vaardigheid.
Uitwijken naar beroepen waar veel vraag is of meer manueel werk nodig is, zoals in de zorg, veiligheid, installatie of techniek, is een andere mogelijkheid. Al zal ook daar meer AI worden gebruikt, die ‘aanvullende menselijke component blijft wel nodig’. Inschatting- en inlevingsvermogen blijven belangrijk, en daar is ook menselijke kennis en ervaring voor nodig.
Organisaties blijven het werk organiseren in functies, in plaats van taken en skills, reageert Laurens Waling, expert in de toekomst van werk. Startersbanen zijn nog te veel gericht op het beklimmen van de traditionele carrièreladder. Heel veel jongeren willen niet eens bovenaan die ladder uitkomen, weet de chief evangelist bij 8vance, een scaleup in AI-matching technologie.
De plek die symbool staat voor macht en geld waarderen ze niet echt, legt hij uit. De nieuwe generatie is veel meer bezig met de betekenis van werk, de vrijheid om te kunnen werken, de werk-privébalans.
Lees ook: Gen Z wil geen manager worden, leiderschapscrisis op komst
Alternatieven voor starters
Jongeren kunnen startersfuncties steeds gemakkelijker omzeilen, verwacht hij. ‘Ze kunnen gewoon aan AI vragen wat voor werk ze kunnen gaan doen. Dankzij deze technologie kunnen ze binnen no time een bepaald vakgebied onder de knie krijgen. Ze zijn zo een halve jurist of een halve videomaker.’
Ze hoeven daar geen expert in te zijn, maar net goed genoeg, geeft hij aan. Dat stelt ze in staat om hoger in te stappen en sneller door te groeien. Als jongeren al bij bedrijven willen gaan werken, want Waling ziet een hele nieuwe generatie opkomen die door de opkomst van AI zal kiezen voor ondernemen.
‘Dankzij AI-tools kun je in je eentje een organisatie runnen die vergelijkbaar is met een klassieke organisatie met vijftig medewerkers.’ Daar komen nieuwe vormen van dienstverlening uit en andere manieren van inkomsten. Dat hebben bestaande bedrijven nog niet door. Zij passen AI nog ‘oppervlakkig’ toe, meestal voor meer efficiëntie.
Coöperaties van werk
Wat ze zouden moeten doen, vindt hij, is de organisatie en HR volledig anders ontwerpen met behulp van AI. ‘Als ze die transformatie niet maken, dan maken ze ruimte voor de concurrentie die het veel slimmer doet. Daar liggen ook de kansen voor starters, die wél helemaal opnieuw beginnen vanuit AI.’
Een andere mogelijkheid voor jongeren om startersbanen te ontlopen, is het opzetten van een pool met skills en talenten. Dat worden geen ‘slaven die zich verpachten aan organisaties’, benadrukt Waling. Ze nemen samen eigenaarschap, verdelen samen het werk in alle flexibiliteit en bieden zo toch stabiliteit aan elkaar.
Coöperaties van werkenden die zichzelf organiseren, noemt hij dat. ‘Per stukje werk, taak of project gaan ze dan gewoon kijken wie er het meest geschikt voor is, zonder dat daar nu een startersfunctie op geplakt hoeft te worden. Dat kan een individu zijn, maar ook een heel team. Zo’n coöperatie vraagt om andere verbindingen met de hiërarchie en andere beloningsvormen, maar die trend gaan we onherroepelijk zien.’
Lees ook: Technische skills verouderen steeds sneller, soft skills zijn waardevoller
