Zo snel kan het gaan – zelfs in Den Haag. Vorig jaar zomer kondigde toenmalig minister van Economische Zaken Vincent Karremans zijn ‘3% R&D-actieplan’ aan dat moet zorgen dat Nederland meer gaat investeren in innovatie. Een van de actiepunten: de oprichting van een Nationaal Agentschap voor Disruptieve Innovatie (NADI), geïnspireerd op voorbeelden als Darpa in de VS, Aria in het Verenigd Koninkrijk en Sprind in Duitsland.
Baanbrekende innovatie aanjagen
Een ondernemende club dus die baanbrekende innovatie aanjaagt die grote maatschappelijke problemen oplost én de concurrentiekracht van Nederland aanjaagt. Op afstand van de bureaucratie en het gelobby waarin innovatiemiljoenen al te vaak verwateren. Kabinet-Jetten nam het nieuwe agentschap op in zijn regeerakkoord, tijdens Prinsjesdag werd het aangekondigd, inclusief een eerste budget in de Miljoennennota. Een week later was het al zover: Jelle Prins en Beau-Anne Chilla konden als oprichters en boegbeelden van Nadi de eerste challenge uitschrijven.
Nadi trekt samen met de Duitse tegenhanger Sprind de komende anderhalf jaar 40 miljoen euro uit voor teams die het ontwerp van energiezuinige chips kunnen versnellen met AI. Bedrijven of wetenschappers kunnen zich melden, uiteindelijk selecteert Nadi zeven teams voor het programma, die elk 2,6 miljoen euro krijgen. Na acht maanden worden de drie beste teams eruit gepikt, die vervolgens elk nog eens 7 miljoen mogen besteden. Het doel is chipontwerp dankzij AI te verkorten tot weken in plaats van maanden.
Forward.One en Cradle achtergelaten
Een mooi voorbeeld van waar Nadi voor staat, en heel slim ook dat Prins en Chilla samenwerken met Sprind om hun organisatie een vliegende start te geven. Want achter de schermen staat alles nog in de steigers. ‘Officieel moet er nog een oprichtingswet komen, we moeten nog program directors vinden, we hebben er een meer dan fulltime job aan’, zegt Chilla.
Zelf heeft ze haar werk als partner bij deeptech-investeerder Forward One ervoor achter moeten laten. ‘Ik zat echt op mijn plek daar. Maar mijn hele carrière ben ik al bezig met hoe je met investeringen maatschappelijke uitdagingen kunt oplossen en telkens liep ik tegen hetzelfde aan: innovaties die het meest kunnen betekenen voor onze toekomst vinden maar moeizaam kapitaal. Echte doorbraakinnovatie kost nu eenmaal tijd en geld. Meer tijd dan een vc als Forward One ervoor kan uittrekken.’
Prins komt als medeoprichter van Cradle ook niet meer toe aan de dagelijkse operatie van de AI-startup. ‘Dit mogen leiden is een droom voor me. En dat is Cradle ook nog steeds, maar het is inmiddels een scaleup, terwijl ik de vroegste fase van een startup het leukst vindt.’
Lees ook: De 10 geboden van funding ophalen volgens Jacqueline van den Ende
Darpa, Sprind en Aria als voorbeeld
Hij opperde al eerder het idee voor Nadi, in het AI Deltaplan waar hij vorig jaar aan meeschreef, maar ook het rapport-Wennink maakte er melding van, en de Tech Champions drongen begin 2025 ook al aan op een instituut als dit. Er is niet één geestelijke moeder of vader aan te wijzen van de nieuwe innovatiemotor. ‘Weet je, Darpa is inmiddels zestig jaar oud, de afgelopen jaren zag je hoe goed Sprind en Aria werkten, Frankrijk en Zweden zijn met iets dergelijks bezig: op een gegeven moment is er brede overtuiging dat dit goed is om te doen.’
Nederland is namelijk goed in wetenschap, maar zet die te weinig om in internationaal concurrerende bedrijven. Veel veelbelovende uitvindingen blijven op de plank liggen omdat de ontwikkeling ervan tot product te lang duurt en te risicovol en onzeker is voor de markt. Nadi moet dat doorbreken met programma’s zoals dat voor AI-ontwerp van chips.
500 miljoen voor tackelen problemen
Voorlopig is er een budget van 500 miljoen beschikbaar om innovatie aan te jagen. Voor welke periode? Prins.:’De vraag is eigenlijk: hoe snel kun je het geld uitgeven en de programma’s opzetten voor de grote kansen die we zien?’
Er is straks namelijk geen tekort aan problemen. Ministeries, kennisinstellingen, startups, grownups, maatschappelijke instellingen: alles en iedereen mag problemen aandragen die misschien met innovatie op te lossen zijn. Chilla: ‘We staan open voor alle ideeën. Vervolgens is het aan ons om te bepalen: is er een programma voor te ontwerpen? Is het probleem relevant voor Nederland en is het technologische ambitieus genoeg, en is de maatschappelijke impact groot genoeg als het wordt opgelost?’
Lees ook: Snelstgroeiende softwarestartup ooit komt niet uit Silicon Valley, maar uit Stockholm
Excellente innovation directors gezocht
De uitdaging voor Nadi is niet alleen de selectie van de uitdagingen die zich het beste lenen voor een programma, er moet ook iemand worden gevonden die dat gaat leiden.
‘Dat moeten absolute toppers worden, excellente mensen die ondernemend zijn zonder dat ze per se een onderneming hoeven te hebben opgezet. Maar ze hebben een bepaalde drive, hebben bewezen dat ze groot denken en ze zullen vaak een fundamentele technische achtergrond hebben. Het kan dus ook een wetenschapper zijn die grote onderzoeken heeft opgezet. Je snapt dat je die innovation directors niet vindt met een posting op LinkedIn.’
Geen technology push
De programma’s vertrekken vanuit een bepaald probleem, met welke technologie dat wordt opgelost, is een tweede. Wel blijven ze binnen de vier thema’s die het rapport-Wennink noemde om met investeringen de economische groei te stimuleren en geopolitiek relevant te blijven: digitalisering en AI, veiligheid en weerbaarheid, energie- en klimaattechnologie en life sciences en biotechnologie.
Prins: ‘Maar dit is geen technology push, we gaan niet quantum-initiatieven financieren, maar definiëren een probleem. Als we bijvoorbeeld willen weten wat zich op de Noordzeebodem afspeelt, met alle internetkabels die daar liggen, laten we het open voor de onderzoekers om met oplossingen te komen. Of dat quantum wordt, autonome onderzeeër of getrainde zeehonden maakt ons niet uit. Sterker nog: als er al consensus bestaat met welke technologie iets valt op te lossen, is die in de regel klaar voor venture capital.’
Nadi gericht op economische kansen
De problemen zijn groot en maatschappelijk, maar de oplossingen die de partijen met Nadi-geld ontwikkelen, moeten ook wel economische kansen openen voor Nederland. Prins: ‘Het energieverbruik van chips is een klimaatprobleem, maar we zijn ook sterk afhankelijk van de VS met AI. We zien dus tegelijkertijd ook een kans om het chip-ecosysteem in Europa te versterken met onze eerste challenge.’ Chilla: ‘Je wilt met een challenge een zo groot mogelijke impact maken, dat weeg je mee in het ontwerp. Sommige innovaties zijn zo baanbrekend, dat ze breed toepasbaar worden.’
Darpa is een beroemd voorbeeld voor Nadi, waaruit doorbraken als het internet voortkwamen, en gps. Inmiddels wennen we aan Tesla’s die bijna zelfrijdend door Nederland zoemen, twee decennia nadat autonome voertuigen met vallen en opstaan hun weg probeerden te vinden door de woestijn in een Darpa-challenge. Maar Darpa heeft, anders dan Nadi, wel een duidelijke opdrachtgever en launching customer: Amerikaanse defensie.
Lees ook: Droogt het pre-seed kapitaal op? Rabobank gaf 850 startups een innovatielening
Nee zeggen tegen Den Haag
Hoe onafhankelijk kunnen Prins en Chilla straks opereren van de politiek en de ministeries, als die problemen indienen? Het is zeker niet wie betaalt, bepaalt. Prins: ‘Dan krijg je sturing op basis van consensus. Een hele groep mensen die voor de korte termijn de richting bepaalt.’ En als Nadi er geen programma in ziet, kan het altijd nee verkopen, verzekeren de oprichters.
Maar ze verwachten juist veel goede input vanuit Den Haag. Chilla: ‘Het is heel wenselijk dat ministeries problemen aankaarten maar wij gaan over het ontwerp van de programma’s. Bijvoorbeeld: het onderhoud van bruggen is momenteel een enorm probleem. Maar moet je een challenge uitschrijven voor beter onderhoud, of zoek je naar alternatieve bruggen die geen onderhoud nodig hebben? We zorgen dan voor een programma met als doel dat de overheid afnemer wordt, zodra het tot succes leidt.’
Overheid als launching customer
Want een goed idee en een strak innovatieprogramma zijn niet genoeg als er geen markt is voor de oplossing, geen launching customer die het aandurft. Dat zal in het ontwerp van de programma’s worden meegenomen. Het valt te verwachten dat die eerste klant vaak de overheid zal zijn, zeker bij de problemen die door ministeries worden aangedragen.
Maar een innovatie moet wel eerst concreet worden, weet Prins uit de eerste jaren van Cradle. ‘We begonnen in 2020, toen zocht geen enkele farmaceut naar een AI-platform voor de ontwikkeling van eiwitten. Maar als je vroeg: als wij dit voor jullie oplossen, bent u dan geïnteresseerd? Dan was het antwoord: zeker.’
Succes meten duurt ongemakkelijk lang
Nadi jaagt dus fundamentele, baanbrekende innovaties aan, in een fase nog voordat afnemers of investeerders – zoals Chilla’s vorige werkgever – toehappen. Waaraan meet je dan het succes van het agentschap af? Chilla: ‘Dat voelt misschien ongemakkelijk, maar we kunnen pas over een hele lange tijd iets zeggen over hoe efficiënt dit werkt. Iedereen moet zich realiseren dat echte successen pas over 10, 15 jaar zichtbaar worden. Tegen die tijd moeten we kunnen zeggen: hier zijn grote bedrijven uit voortgekomen die Nederland geopolitiek op de kaart hebben gezet.’
En dan nog even de politiek. Die kan nogal wispelturig zijn, zeker met innovatiegeld. Het Nationaal Groeifonds werd twee jaar geleden bijvoorbeeld nog geplunderd om een korting op de benzineaccijns te kunnen betalen. Hoe zeker zijn de Nadi-oprichters ervan dat ze voldoende budget voor hun instituut houden?
‘Speed is of the essence’
Prins: ‘We moeten voortvarend aan de slag gaan, kunnen uitleggen waarom dit nodig is en het vervolgens ook goed doen. Dat maakt het lastiger voor een toekomstig kabinet om weer met geld te gaan schuiven. Maar gelukkig is er steeds meer begrip in Nederland voor dat geld investeren in toekomstige ontwikkelingen verstandiger is dan het stimuleren van consumptie op korte termijn.’
Het is nog te vroeg om de volgende Nadi-challenge bekend te maken, zeggen Chilla en Prins. Chilla: ‘We hebben nog heel veel werk aan het opzetten van de organisatie, en het zal moeilijk worden om prioriteiten te stellen. Er zijn zó veel mooie uitdagingen. Maar we zijn een week nadat het budget is vrijgemaakt al gelanceerd met een eerste challenge. Speed is of the essence, ik hoop dat we dat wel duidelijk hebben gemaakt.’
Lees ook: CuspAI is alweer de vierde Nederlandse unicorn van dit jaar
