Follow This gaat de taal van de kapitaalmarkten spreken. Sinds de oprichting in 2016 vraagt het activistische aandeelhouderscollectief olie- en gasbedrijven via resoluties om hun CO2-uitstoot in lijn te brengen met de doelstellingen uit het Parijsakkoord. Op het hoogtepunt – in 2021, het jaar waarin Milieudefensie een rechtszaak tegen Shell won waarin hetzelfde werd geëist – schaarde zelfs 30 procent van de aandeelhouders van Shell zich achter een resolutie van de club van oprichter Mark van Baal.
Inmiddels leven we in een andere wereld. Onder leiding van de huidige ceo Wael Sawan is het olie- en gasconcern sinds 2023 met forse schreden teruggekomen op de koers van voorganger Ben van Beurden. De prestaties moesten worden verbeterd, de waarde voor de aandeelhouders moest omhoog. Daarbij zou hij ‘genadeloos’ zijn, beloofde Sawan.
Dus ging het mes in de onderdelen die het minst opleverden – en die klappen vielen vooral in de hoek van de hernieuwbare energie. Ook voormalig BP-topman Murray Auchincloss trapte begin 2025 op de rem. Volgens hem is het bedrijf ‘te snel en te ver’ gegaan met de investeringen in schone energie.
Lees ook: De erfenis van de BP-ceo’s: milieurampen, privéschandalen en een identiteitscrisis
Inmiddels is hij gewipt: opvolger Meg O’Neill zou de aandeelhouders met haar ‘onverbiddelijke focus op bedrijfsverbetering en financiële discipline’ beter kunnen bedienen.
‘Samenspannen’ tegen kolenindustrie
Tel daarbij op dat beleggers terughoudend zijn geworden om mee te stemmen met alles wat maar enigszins naar klimaat riekt, zegt Van Baal. ‘Daar heeft Donald Trump wel voor gezorgd. In de Verenigde Staten kun je klanten verliezen als je klimaatbeleid voert, en zelfs voor de rechter gesleept worden.’
Dat hebben vermogensbeheerders als Blackrock en Vanguard aan den lijve ondervonden. Zij werden door Texas en twaalf andere door de Republikeinen geleide staten voor de rechter gesleept, omdat ze zouden ‘samenspannen’ tegen de kolenindustrie.
Zelf kreeg Follow This in 2024 ook een rechtszaak aan zijn broek. Van ExxonMobil. Van Baal: ‘Met het argument dat de activistische aandeelhouders het agendarecht misbruikten om Exxon om zeep te helpen.’
Dus kiest het collectief nu voor een andere koers. Een pragmatische koers, zegt Van Baal. Met resoluties waarin Shell en BP worden verzocht inzichtelijk te maken hoe de bedrijven aandeelhouderswaarde blijven creëren in een wereld waarin de vraag naar olie en gas afneemt. ‘We hebben het niet over het klimaat. Alleen over wat verstandig is voor het bedrijf.’
Lees ook: Vertrek Shell bij klimaatclub laat zien: Big Oil gaat (en kan) niet vrijwillig vergroenen
Het is een inconvenient truth waar oliemaatschappijen het niet over willen hebben, zegt hij, verwijzend naar de documentaire van Al Gore. ‘Het bedrijfsmodel is niet houdbaar. De dure olie die ze produceren, is straks niet concurrerend meer. De olie- en gasvelden die nu voor miljarden worden geopend, zullen nooit winstgevend worden.’
Rekenen met scenario’s van het IEA
Maar is dat wel zo? Concreet wil Follow This dat Shell en BP strategieën opstellen die aansluiten bij twee scenario’s van het Internationaal Energieagentschap (IEA) richting 2050.
Eerste is het stated policies-scenario (STEPS), dat uitgaat van bestaand en formeel aangekondigd klimaatbeleid. In dit scenario piekt de vraag naar olie in 2030, om daarna langzaam te dalen. Met nadruk op langzaam: van 102 miljoen vaten per dag naar 100 miljoen in 2035, en ongeveer 97 miljoen in 2050. De vraag naar aardgas blijft tot 2035 stijgen en stabiliseert daarna.
Tweede is het announced pledge-scenario (APS). Dat neemt alle doelen en plannen van landen mee. In dit scenario bereiken zowel de olie- als gasvraag een piek voor 2030 en zijn ze tegen 2035 met 17 procent gedaald ten opzichte van 2023.
Knieval voor Trump
Het energieagentschap kwam dit keer in zijn jaarlijkse verkenning met nóg een scenario op de proppen: het current policies-scenario (CPS), dat uitsluitend kijkt naar wat landen nu doen – in het bijzonder de Verenigde Staten, die zich onder Donald Trump weer volop storten op de winning van olie, kolen en gas. In dit scenario blijft de wereldwijde vraag naar olie en aardgas tot 2050 stijgen; de vraag naar olie met 13 procent en de vraag naar aardgas met ruim 30 procent ten opzichte van 2024.
Een knieval voor Trump, zeggen milieuorganisaties. Van Baal: ‘Dit scenario kwam onder druk van de VS tot stand.’
En dan is er nog een vierde scenario waarin een pad uitgestippeld om de wereldwijde CO2-uitstoot in 2050 op netto nul te krijgen. Dat is volgens Van Baal – hoewel ‘mogelijk én nodig’ – nu nog wishful thinking. ‘We kiezen bewust voor de twee realistische opties. En het enige dat we vragen is: wat gaan jullie doen als de vraag afneemt?’
Shell in een spagaat
Machiel Mulder, hoogleraar energie-economie aan de Rijksuniversiteit Groningen, leest de cijfers anders. ‘Shell heeft een transitie gemaakt van olie naar gas’, zegt hij. ‘Aan Russisch gas is door de oorlog in Oekraïne nu minder behoefte, maar daar is een grote behoefte aan LNG, vloeibaar aardgas, uit de Verenigde Staten, Qatar en Afrika voor in de plaats gekomen. Die vraag stijgt de komende jaren alleen maar verder, zien we in de modellen van het IEA. Shell is een van de grote spelers in LNG wereldwijd.’
Mulder denkt kortom dat Shell zich nog niet al te druk zal maken om het toekomstige verdienmodel. ‘Dat is de spagaat waarin het bedrijf zit. De duurzame ambities van Shell staan haaks op de marktontwikkelingen. De markt voor hernieuwbare energie is op dit moment niet zo florissant. Terwijl er nog steeds groen licht wordt gegeven voor nieuwe gaswinningprojecten. Onlangs nog door de Nederlandse overheid.’
Shell-topman Wael Sawan verwoordde het tijdens een beleggersdag als volgt: ‘Ik kan niet investeren in projecten met een laag rendement, puur om mijn geweten te sussen.’
Makkelijk geld verdienen
Onzin, vindt Van Baal. ‘Oliemaatschappijen hebben gewoon geen zin om complexe nieuwe businessmodellen toe te voegen. Ze hebben het geprobeerd en het is niet gelukt, zeggen ze nu. Maar laten we wel wezen, ze zijn nooit echt begonnen. De investeringen van Shell in schone energie zijn vooral voor de bühne. Uit de laatst gepubliceerde jaarcijfers blijkt dat 12 procent naar hernieuwbare energie ging, en de rest naar fossiel. Dan kun je niet zeggen dat je in transitie bent.’
Lees ook: Werknemers willen verduurzamen, maar vrezen werkdruk en het label klimaatactivist
Bovendien, voegt hij toe: ‘Waarom zouden investeringen in schone energie direct moeten renderen? Het openen van nieuwe olie- en gasvelden kost miljarden en levert ook pas na tien tot vijftien jaar wat op.’ Dan heb je wel een geldmachine staan, zegt Jos Versteeg, analist bij InsingerGilissen. ‘Je moet een hoop investeren, maar als je die put eenmaal hebt, blijft het geld tien tot twintig jaar stromen.’
Met olie en gas is het volgens de analist ‘helaas’ nog steeds makkelijk geld verdienen, terwijl het omturnen van je businessmodel een onzeker avontuur is. Daarvoor hoef je alleen maar te kijken naar het Deense Ørsted, de eerste multinational die fossiel rigoreus inruilde voor groen. De activiteiten in olie en gas werden verkocht, in plaats daarvan ging het bedrijf windparken bouwen. ‘Nu wind op zee in de verdrukking zit, krijgt het bedrijf klap na klap.’
‘Riskante gok’
Beleggers houden ook al niet van onzekerheid. En een horizon langer dan vijf jaar hebben de meesten volgens Versteeg ook niet. ‘Dat zou wel moeten. De komende vijf jaar verandert er weinig als je in de olie zit. Maar als bedrijven als Shell niet naar een ander businessmodel overstappen, gaan ze op een gegeven moment out of business.’
Rooskleurig is de toekomst volgens Carbon Tracker namelijk ook weer niet. De denktank waarschuwt met name voor een ‘riskante gok’ op petrochemie. Door de opkomst van elektrisch vervoer daalt de vraag naar benzine en diesel, momenteel goed voor meer dan de helft van de totale olievraag. Bedrijven proberen die daling op te vangen door hun focus te verleggen naar plastics en meststoffen.
Maar om de krimp volledig te compenseren, zou die markt tot 2035 met 3,9 procent moeten groeien. Dat gebeurt volgens de denktank alleen in het meest optimistische scenario. Bedrijven lopen het risico miljarden te investeren in installaties en reserves die uiteindelijk niet rendabel blijken te zijn. ‘Aandeelhouders zullen die klap uiteindelijk opvangen’, zegt Saidrasul Ashrafkhanov, energieanalist bij Carbon Tracker.
De dialoog zoeken
Het risico op stranded assets is reëel, knikt Joost Schmets, adjunct-directeur van de Vereniging van Effectenbezitters. Hij wijst op het laatste jaarverslag van Shell. ‘Dat is goedgekeurd door de accountant, met de kanttekening dat de onzekerheid rondom klimaatverandering en de energietransitie een kernpunt waren. Dat is wat mij betreft een duidelijk signaal.’
Hij wijst ook op recent onderzoek van het World Economic Forum naar de grootste risico’s op de lange termijn, gebaseerd op de inzichten van 1.300 bestuurders en beleidsmakers. ‘Klimaatrisico’s worden het meest genoemd.’
Lees ook: WEF: Economische conflicten tussen grootmachten grootste bedreiging voor 2026
Het is slim dat Follow This het gesprek verlegt naar waardecreatie, vindt hij. ‘In plaats van op de stoel van de bestuurder te zitten, het verwijt dat ze eerder kregen, zoeken ze nu de dialoog. Met een vraag: hoe denken Shell en BP in de toekomst geld te verdienen? Door over scenario’s te praten, voelen ondernemingen zich minder snel klemgezet.’
Het is een kleinere stap die hopelijk wel iets op gang brengt, zegt Van Baal. ‘Het doel is nog steeds dat oliebedrijven hun volle gewicht achter de energietransitie zetten.’
Een groep van 23 institutionele beleggers, met een totaal belegd vermogen van 1.500 miljard euro, hebben de resoluties mede ondertekend. Net als vijf huidige en negentien voormalige werknemers van Shell. Wat verwacht hij bij de aandeelhoudersvergaderingen van Shell en BP in mei? ‘Ik durf geen getallen te noemen. Maar als meer dan 20 procent straks meestemt, is dat een heel sterk signaal.’
