Het evenement Transition2026 van Change Inc. bracht dinsdag driehonderd beslissers in duurzaamheid bij elkaar in Felix Meritis in Amsterdam. Zij spraken over de grote kansen en uitdagingen voor onder meer de energie- en circulaire transitie − én over het leiderschap dat daarvoor nodig is.
Tom Middendorp: Niet voorspellen, maar anticiperen
Als voormalig Commandant der Strijdkrachten Tom Middendorp alle risico’s had willen elimineren, had hij geen enkele Defensiemissie kunnen voltooien. En ook in de duurzame transitie blijven er risico’s voor bedrijven, weet hij. Dat betekent niet dat zij niets moeten doen. Integendeel. ‘We moeten risico’s in de ogen kijken’, zei Middendorp op het podium.
‘Goede leiders proberen niet alles te voorspellen, maar zijn wel in staat om te anticiperen. Ze accepteren dat er dingen op je pad blijven komen waar je onderweg mee om moet gaan.’
Een transitie noemt Middendorp verduurzaming zelf trouwens niet. Transities laten zich managen − de klimaatcrisis is daar te onvoorspelbaar voor, vindt hij. ‘Ik zie het meer als groeiproces. Het doel is niet om van A naar B te komen, maar om een beweging in gang te zetten. Het helpt daarbij om te sturen op wat je wilt bereiken. Als mensen zelf invulling kunnen geven aan een opdracht, komt er creativiteit en komt de beweging op gang.’
Lees ook: ‘Klimaatgeneraal’ Tom Middendorp: ‘We kunnen niet blijven draaien op systemen uit Silicon Valley’
Cindy Kroon: Het ‘waarom’ is belangrijker dan het ‘hoe’
Nee, het maakt haar niet uit of er meer windparken, zonnepanelen of projecten voor ondergrondse CO2-opslag komen. Waarschijnlijk hebben we ze allemaal nodig voor een succesvolle energietransitie, zegt ceo Cindy Kroon van Vattenfall Nederland. Belangrijker nog dan de uitvoering – ‘hoe’ we dingen doen – is maatschappelijk en politiek draagvlak voor het ‘waarom’ van de energietransitie. Zodat er duidelijke beleidskeuzes worden gemaakt die bedrijven houvast geven.
‘Waar ik me vooral mee bezighoud, is het vertellen van het verhaal’, zei Kroon in gesprek met Donovan van Heuven, hoofdredacteur van Change Inc. en MT/Sprout. ‘Waar we heen moeten, waarom dat nodig is en wat het ons oplevert. Er zitten veel slimme mensen in mijn organisatie en die kunnen zelf vaak prima bedenken hoe je vervolgens de uitvoering het beste aanpakt.’
Er kan al heel veel, benadrukt ze. De technologie is het probleem dus niet. Wel dat er veel tijd en energie verloren gaat aan deeloplossingen en dat het lastig blijkt om vanuit de politiek duidelijke keuzes te maken voor de lange termijn. ‘Ik denk dat we als energiesector samen een verhaal moeten vertellen over hoe het wel kan, een verhaal dat boven individuele organisaties uitstijgt. We moeten burgers en bedrijven het vertrouwen geven dat de energietransitie haalbaar en betaalbaar is .’
Quirine de Weerd: Durf je kwetsbaar op te stellen
‘Als ik de kamer van de cfo inliep, zag ik hem altijd zuchten.’ Quirine de Weerd grijnst. ‘Maar dat is niet erg. Je moet je door niets en niemand laten tegenhouden. Zorg wel dat je de eigen basis, de doelen waar je op wordt afgerekend op orde hebt. Dat geeft ruimte om te werken aan echte verandering.’
Met die strategie maakte De Weerd van Lidl de duurzaamste supermarkt van Nederland. Sinds 1 april is ze directeur duurzame landbouw en natuur bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, waar ze zaken op systeemniveau wil aanpakken.
Dat betekent niet dat De Weerd vooraf altijd precies weet hoe ze dingen gaat aanpakken. Ze heeft daarom altijd veel met het maatschappelijk middenveld gepraat. Durf je daarbij kwetsbaar op te stellen, geeft ze het publiek mee. Anderen kunnen je helpen om te bepalen wat er gedaan moet worden. ‘En doe dat dan ook.’
Lees ook: Quirine de Weerd zette duurzaamheid bij Lidl op de kaart – nu gaat ze hetzelfde doen bij de overheid
Sandra Phlippen: Duurzaamheid heeft een businesscase nodig
Onder leiding van Sandra Phlippen, voormalig hoofdeconoom en sinds een half jaar chief sustainability officer bij ABN Amro, is de bank een nieuwe groene koers gaan varen. De focus ligt nu op CO2-reductie en het terugdringen van biodiversiteitsverlies in sectoren waar dat materieel is, zegt ze, ofwel: sectoren waar de emissies die de bank financiert, relatief hoog zijn.
Dat kan (potentieel) financiële impact hebben op de resultaten van de bank, nu of in de toekomst. Om dat concreet te maken: de hoofdmoot van de leningportefeuille van ABN Amro bestaat uit woninghypotheken. Los van het feit dat dat de belangrijkste knop is om aan te draaien om te vergroenen, zit hier voor de bank ook een potentieel risico. Woningen met een laag energielabel dalen bij schokken als eerste in waarde.
De economie van duurzaamheid, noemt Phlippen dit. ‘Je hoeft niet in duurzaamheid te geloven om duurzaam te doen’, zegt ze. ‘We hebben de 700.000 woninghypotheken in onze portefeuille samen met TNO onder de loep genomen en kwamen tot de conclusie dat de vaste lasten voor een groot deel daarvan na verduurzaming onderaan de streep niet stijgen, omdat de energierekening daalt. Verduurzamen met gesloten beurs, heet dat. Bijeffect is dat dat gemiddeld een CO2-reductie van 35,3 procent oplevert.’
Jan Rotmans: Leiden vanuit het hart
Jan Rotmans mag dan al decennia hoogleraar zijn, inmiddels weet hij: kennis is onvoldoende. ‘Kennis is nodig, maar niet genoeg’, zegt hij tegen een ademloos luisterende zaal. ‘Want kennis verbindt niet. Je moet geraakt worden in het hart om in actie te komen.’
Die actie, weet de ‘captain of transitions’, bevindt zich vooral in wat de onderstroom wordt genoemd: misschien wel honderdduizend duurzame initiatieven die grotendeels onder de radar opereren, alleen al in Nederland. ‘Hoe meer de bovenstroom in crisis is, hoe krachtiger de onderstroom.’ Het goede nieuws: dáár komen transities vandaan.
‘Alles wat nu groot is, is ook ooit klein begonnen. Alle bouwstenen voor een duurzame toekomst zijn er al. Drijvende woningen. Zilte landbouw. Het is aan u en mij om dat op te schalen.’
Lees ook: Jan Rotmans: ‘Laten we ons niet uitleveren aan de Willie Wortels van deze wereld’
Tijdens Transition2026 werden ook de Transition Awards uitgereikt. Hier zie je wie de prijzen in de wacht sleepten.
