De Valley of de polder? De discussie over aan welke kant van de oceaan het beter zakendoen is voor startups lijkt weer helemaal terug.
Silicon Valley is volgens zijn fans het voorbeeld van hoe het wél moet: vc’s die een gok durven nemen, werknemers die je makkelijk beloont met opties en een omgeving waar iederéén een unicorn aan het bouwen is, met een overheid die dat spel een beetje snapt.
Lees ook: 6 tips om het als ondernemer te maken in Silicon Valley
Nederland is, tja, anders. Volgens critici zitten investeerders hier op hun geld, maken fiscale regels het onmogelijk om talent te lokken uit andere plekken en werkt de overheid eerder tégen dan mee, als je als startup een beetje gas wilt geven.
Oké, het gras is groener aan de overkant. Wat nieuw lijkt: Nederlandse ondernemers zitten nu echt op het vinkentouw. Robert Vis, oprichter van communicatiedienst Bird, had vorige zomer zijn vertrek (naar New York) al aangekondigd op LinkedIn. ‘Hoge bomen vangen “te” veel wind, ondernemerschap wordt niet beloond en veel schieten of proberen dingen te veranderen wekt een aversie op. En ik ben er klaar mee.’
Bird verplaatst nu ook zijn hoofdkantoor naar de VS, met hubs in New York, San Francisco en Austin. Volgen andere startup-founders zijn voorbeeld?
Orq.ai: ‘versneld’ naar Amerika
Sohrab Hosseini als het even kan wel. Hij stroomlijnt met Orq.ai het samenwerken met verschillende AI-tools voor organisaties en wil ‘versneld’ naar Amerika. ‘Ik sla hier mijn laptop dicht en ik stap op het vliegtuig. Het hoort bij je journey als ondernemer.’ Voor de goede orde: Hosseini heeft geen romantisch beeld van Amerika en zal ook niet roepen, zoals Ali Niknam deze week in Het Parool, dat je ‘geschift bent als je niet vertrekt’.
Zakendoen in Nederland is geen drama, maar aan de overkant gaat alles zó veel dynamischer en soepeler dat de Orq-oprichter er echt op inzet bij de fundingronde waaraan hij nu werkt: een investeerder die Amerikaans is, of hem in de VS kan helpen opschalen. ‘Nederlandse vc’s heb ik eigenlijk niet benaderd, omdat ik een stevige seedronde wil doen en zij anders denken over risico’s. Het zijn vaak verkapte bankiers.’
‘Polderen voorkomt snelle keuzes’
Hosseini ventileerde al eerder zijn plan om te verkassen en werd verrast door de reacties. ‘Ik werd ineens op allerlei plekken uitgenodigd, tot de AI Action Summit in Parijs aan toe, heb aan tafel gezeten met de staatssecretaris en Constantijn. Ik heb misschien een ongezouten mening, maar probeer ook gestructureerd en concreet in mijn kritiek te zijn. Alleen maar zeiken is te makkelijk.’
Daarbij richt de AI-ondernemer zich niet op zaken waarop hij geen invloed heeft: de cultuur. ‘Het polderen voorkomt snelle keuzes. Als ik zie hoelang klanten hier erover doen om een contract te sluiten, dat is op het lachwekkende af.’ Investeerders uit de polder nemen minder risico’s, dat is ook zo’n fact of life: in de VS halen concurrenten van Orq vele malen meer geld op.
Overheid, werk ondernemers niet tegen
Maar hoe de overheid optreedt, daar wil Hosseini wel de aandacht op vestigen – net als Vis en anderen. ‘Het kabinet heeft het te druk met koeien en vluchtelingen, daar hoeven we niet veel van te verwachten.’ Maar het zou al fijn zijn als de overheid enkel obstakels uit de weg ruimt voor ondernemers. ‘Meer hoeft niet, ondernemers doen de rest wel.’
Kies bij de inkoop van producten en diensten eens consequent voor Nederlandse startups in plaats van Amerikaanse big tech. En ga vooral niet, zoals via de spin-outs van bepaalde overheidsinstanties, concurreren met ondernemers. ‘Verkleedpartijtjes van ambtenaren noem ik het. Toen ik dat deed op LinkedIn, werd mijn commentaar verwijderd en ikzelf geblokkeerd door minister Beljaarts.’
Voor een AI-startup is de VS sowieso de betere plek om op te schalen, stelt Hosseini. ‘Het groeit daar veel sneller dan hier, en wij willen mee met die groei.’
‘In de VS is vele malen meer kapitaal’
Klappen meer startupondernemers straks hun laptop open in de States? ‘Er wordt wel veel meer gepraat over vertrekken’, zegt Lucien Burm, voorzitter van de Dutch Startup Association. ‘Vroeger dreigden de grote bedrijven ermee, nu hoor ik het om me heen van founders. En bijna altijd gaat het over geld: je haalt hier niet genoeg op.’
En dat klopt ook wel: in de VS is vele malen meer kapitaal, en dat zoekt zijn weg naar startups. ‘Vooral voor AI-bedrijven worden exorbitante bedragen betaald in Amerika, maar ook in Frankrijk en Engeland zijn de waarderingen al hoger.’
Burm geeft startups niet per se ongelijk, maar ziet ze liever in Nederland blijven. ‘Desnoods alleen met het hoofdkantoor. Dat is voor het ecosysteem beter, denk aan het vliegwiel dat op gang komt als werknemers van succesvolle bedrijven zelf iets beginnen of gaan investeren.’ Naast gebrek aan kapitaal met lef wordt gebrek aan talent ook steevast genoemd als nadeel van Nederland. Daar hamert Burm, maar ook Techleap-boegbeeld Constantijn al jaren op: maak belonen met opties aantrekkelijker. Hou de expatregeling, die korting op de inkomstenbelasting, overeind.
Actie ‘Wij Blijven’ tegen mopperkonten
Mopperkonten, noemt Robert Gaal de ondernemers die Nederland zo’n beetje onleefbaar verklaren. Hij vertrok na zijn eerste startup Wakoopa naar Silicon Valley, begon daar opnieuw, werkte er voor Google, maar keerde ook weer terug. Nu werkt hij in een grachtenpand vol startups met founders uit alle hoeken van de wereld aan zijn volgende avontuur met Vesper, dat schrijvers helpt hun eigen games te bouwen met AI.
‘Als ik nu naar de Valley zou verhuizen, zou ik net zoveel moeite hebben om lokaal mensen te vinden.’ Zijn team werkt remote vanuit alle hoeken en gaten, de funding komt deels van Amerikaanse investeerders en zijn doelgroep zit over de hele wereld. Gaal reageerde vorige zomer op het ‘ik vertrek’-bericht van zijn voornaamgenoot Vis met de actie ‘Wij Blijven’. Want ook al is hij het hartgrondig eens met de kritiek op het vestigingsklimaat, hij gaat niet op de loop voor de uitdaging om het beter te krijgen.
Zijn laatste actie: een petitie, Vliegwiel.nl, om het belonen met aandelen of opties definitief makkelijker te maken. ‘Als manier om welvaart eerlijker te verdelen, maar ook om dat vliegwiel op toeren te krijgen, van werknemers die zelf iets nieuws beginnen of gaan investeren.
Daarnaast moeten we elke stimuleringsregeling om talent te trekken en binnen te houden in stelling brengen. Ik zie bijna dagelijks andere founders onderhandelen met mensen om te voorkomen dat ze voor bijvoorbeeld Londen kiezen in plaats van Amsterdam.’
Maar anders dan de mopperkonten heeft Gaal wél vertrouwen in de goede wil van de overheid. ‘Bij de overheid werken echt wel mensen die ondernemers oprecht willen helpen. Die zijn ook blij met zo’n actie Vliegwiel. Maar er is ook een kant van de overheid die veel regels oplegt die founders echt helemaal gek maken zodra ze iets willen dat niet binnen de bestaande kaders past. En natuurlijk moet je als overheid zuinig omspringen met belastinggeld, maar als je het te moeilijk maakt om hier een bedrijf te laten groeien, mis je straks nog veel meer belastinginkomsten.’
Utopian Labs gerund vanuit de VS én Nederland
Er zijn inmiddels ook ondernemers die tegelijkertijd in de VS en in Nederland hun startup runnen. Steven Nelemans besloot na de ervaringen met deelautobedrijf Amber van zijn laatste startups Luna.ai en Utopian Labs een ‘Delaware’ te maken, met hoofdkantoor in San Francisco. Met het oog op toekomstige Amerikaanse investeerders én klanten.
‘Ik sta wel redelijk neutraal in de discussie hoor, want Amerika of Nederland, dat is appels met peren vergelijken. Maar als je echt een unicorn zou willen bouwen, is de kans dat je dat voor elkaar krijgt in Amerika wel groter. Je founder’s luck gaat keer tien.‘
Nelemans’ startup levert AI-agents die klanten kunnen afstemmen op hun eigen processen. ‘We zijn van vóór ChatGPT en gebruiken eigen software waarmee klanten ook zeker weten dat ze hun data binnenshuis houden.’
Hij bevestigt de dynamiek die iedereen ervaart als je ook maar een koffietje pakt in San Francisco: ‘Iedereen is er met startups bezig. De Stanford-professor heeft een startup, de overheid draait om startups, je wordt er gewoon ingezogen. Ik moest vroeg opstaan als ik in een koffietentje wil werken, want vanaf 8 uur zit het daar vol met founders.’
Nelemans pendelde voor Amber, in de tijd dat dat nog een zelfrijdende deelauto als ambitieus doel had, regelmatig heen en weer en zat in 2024 het grootste deel van de tijd in Amerika. ‘Samen met mijn vrouw en co-founder, van Airbnb naar Airbnb om verschillende plekken te leren kennen. De ondernemers zijn daar zó dedicated. Zie je in Nederland iemand na zijn veertigste nog met zes man een huis huren, omdat hij of zij helemaal gaat voor zijn startup?’
Amerikanen schrijven sneller cheques uit
Dat Amerikaanse hoofdkantoor is vooral een signaal aan investeerders. ‘Het is toch de Champions League van de tech. Als je een groot bedrijf wilt bouwen moet je daar zitten. Als ze zien dat je dat doorhebt, dat je een goed product hebt en executiekracht, kun je zakendoen.’
En inderdaad, Nelemans heeft al verschillende Amerikaanse angels aan boord, na een eerdere ronde in Europa. ‘Iedereen wil je er helpen, en na wat pingpongen tussen contacten kom je altijd wel bij een angel uit.’ Die vervolgens minder onderhandelen over de waardering van je bedrijf in de allervroegste fase. ‘Nederlanders staren zich dan blind op de spreadsheets met prognoses. Terwijl: wat zeggen die nou als je nog nauwelijks een product hebt? Amerikanen zeggen eerder: ik vind het gaaf om je te steunen, en schrijven een cheque uit.’
Of Nelemans ooit echt zal verhuizen naar de VS? ‘Wie weet. Maar sowieso niet voor altijd. De kwaliteit van leven is in Nederland tien keer beter. De mensen die daar in een hokje wonen met een matras op de grond en een bureautje met laptop zijn ook vertrokken zodra hun startup doorbreekt.’
Leefklimaat ongeëvenaard in Europa
Dat is een belangrijke distinctie: op het vestigingsklimaat is van alles af te dingen, maar het leefklimaat is in Europa bijna ongeëvenaard. Founders brengen hier hun kinderen naar school in de bakfiets, na school spelen ze in het speeltuintje voor het huis. In Amerika mag je je melden bij de politie als je kinderen zonder begeleiding op straat worden gesignaleerd.
‘Ik ben zelf extreem dankbaar voor de omgeving waarin ik ben opgegroeid’, zegt Paul Veugen. Hij richtte zijn tweede startup, fitness-app Human, op in de VS. ‘Het was de tijd van de iPhone 4. In Europa had je nog geen investeerders voor consumenten-apps. Maar ik bleef vanuit Nederland werken en pendelde heen en weer.’
Toen hij Human verkocht aan een bedrijf in San Francisco, ‘mocht’ hij er een tijdje wonen. ‘Met een 1-jarige onder de ene arm en in de andere een koffer vertrokken we.’ Detail Technologies, een app om videocontent te produceren, begon hij in 2020, terug in Nederland. ‘Na drie jaar daar leven stoorde het me toch meer en meer dat je een restaurant uitstapt en tussen de daklozen naar je auto loopt. Die ongelijkheid. Professioneel heb ik het er fijn gehad, ik heb Ivy League gespeeld, maar het is geen wereld waarin ik mijn kinderen wilde laten opgroeien.’
Niet vluchten, maar mouwen opstropen
Veugen is ook van de school: niet klagen, maar aanpakken om een beter startupecosysteem te regelen. ‘Beseffen ondernemers wel de impact die hun klaagzang heeft? Dat ze voorbijgaan aan de vraag of het systeem dat voor jou als succesvolle founder of werknemer zo goed werkt, ook werkt voor anderen die minder geluk hebben en op zichzelf zijn aangewezen? Ik stroop liever de mouwen op dan te vluchten naar een plek waar het toevallig beter is voor kapitalisten.’
Ja, er zijn veel dingen die beter kunnen. Een doorsnee Amerikaanse bank neemt meer risico dan het ‘risicokapitaal’ in Europa. Zelf voegt Veugen met NP-Hard Ventures de daad bij het woord, in de allervroegste fase van de startups die zijn venture capital-bedrijf financiert. ‘Gelukkig zie je meer Europese investeerders die er vroeg bij zijn in een bepaalde niche, zodat ze ook mee kunnen doen zodra de bedrijven doorbreken en de grote, vaak Amerikaanse fondsen zich melden.’
Kapitaal moet slimmer worden ingezet
Regels zijn soms hinderlijk, maar dragen toch ook ook bij aan de samenleving zoals we die in Europa graag willen zien, stelt Veugen. Al is het niet een krabbel op een A4’tje, hij heeft wel een optieregeling voor zijn team geregeld. Lopendebandwerk voor een goede startupadvocaat.
‘We moeten constant zoeken naar mogelijkheden om onze innovatiekracht te vergroten. Technologie is de motor achter productiviteit, achter onze toekomstige welvaart en autonomie, daar moeten we extreem veel in investeren om het leven voor iedereen beter te maken. En gelukkig hebben we daarvoor alle kennis in huis, we barsten van het talent en het kapitaal is er, al moet dat slimmer worden gealloceerd.’
Oké, Bird vertrekt dus. Maar het in Tsjechië opgerichte Mews verhuisde al jaren geleden naar Amsterdam, waar medeoprichter Matthijs Welle begin maart opnieuw 75 miljoen kapitaal ophaalde bij een grote – Amerikaanse – investeerder. En zijn de oprichters van AI-boekhouder Stacks, die deze maand vanuit Amsterdam 7 miljoen dollar ophaalden bij internationale investeerders, geschift? Nederlands zijn Albert Malikov en de andere voormalige Uber-managers in elk geval niet.
En laten we wel wezen, de hel op aarde is Nederland nou ook weer niet.
Insight: Netherlands’ net positive unicorn immigration:
Five unicorns founded elsewhere are now headquartered in the Netherlands: Bitfury (Ukraine), Mews (Czechia), Mambu (Germany), OLX (Argentina), Hotsmart (Brazil).
The Netherlands lost Bird last week.
The Netherlands still… pic.twitter.com/QMIn8LLSim
— Peter van Sabben (@sabben) March 3, 2025
