Winkelmand

Geen producten in de winkelwagen.

Deze ondernemers werken aan Nederlandse digitale autonomie: ‘Nooit meer een Solvinity’tje’

Je kunt lang en breed praten over soevereine software en infrastructuur die Nederland uit de klauwen van big tech helpt. Maar je kunt ook gewoon aan de slag gaan, bewijzen deze ondernemers. 'Wij bieden een soevereine cloud met 100 procent kaaskopgarantie.'

Vlnr Daan Witte, Rick Pastoor, Ludo Baauw en Jelle van Miltenburg
Vlnr Daan Witte (soev.ai), Rick Pastoor (Cirrux), Ludo Baauw (Intermax Group) en Jelle van Miltenburg (Databaas).

Misschien is het maar goed dat het op vrijdag gebeurde, een populaire parttimedag waarop maar 19 procent van de Nederlandse schermwerkers naar kantoor gaat. Maar de storing die de clouddiensten van Microsoft 36 uur platlegde, drukt je wel met je neus op de feiten. Zonder Outlook, Teams en andere programma’s van Microsoft 365 waren bedrijven en de overheid compleet onthand.

Het bewijst hoe afhankelijk miljoenen gebruikers zijn van één enkele Amerikaanse aanbieder. Om het in een breder perspectief te plaatsen: samen met Amazon en Google is Microsoft naar schatting goed voor 70 tot 90 procent van de Europese markt voor clouddiensten.

Een afhankelijkheid die risico’s oplevert voor wat de strategische autonomie van Nederland en Europa is gaan heten, ofwel onze soevereiniteit.

Lees ook: Big tech ziet goud in Europa’s angst voor digitale afhankelijkheid: ‘Dit is soevereiniteitswashing’

Oké, de discussie daarover is wel bekend en duurt al een tijdje. Sinds Trump? Nee: al begin deze eeuw nam de Tweede Kamer een motie aan die in feite om hetzelfde draaide, en de Nederlandse overheid verplichtte ‘het gebruik van open source software en open standaarden actief te stimuleren’. Destijds was het nog vooral de wens om niet te afhankelijk te worden van Microsoft, toen dé dominante Amerikaanse softwareleverancier.

Inmiddels lijken we met huid en haar overgeleverd aan big tech en blijkt er sinds 2002 dus nauwelijks iets ten goede veranderd. Maar de afgelopen tijd zijn er wel degelijk Nederlandse ondernemers die in actie komen en alternatieven ontwikkelen voor Amerikaanse software.

E-mail, agenda en docs van Cirrux

Soevereiniteit is een groot woord, maar je moet ergens klein beginnen op de weg ernaartoe. Dat besloot Rick Pastoor, die eerder bij Blendle werkte en het boek Grip schreef over productiever werken. De afgelopen jaren dreef hij een startup die een agenda-app ontwikkelde, maar daar ging bij gebrek aan kapitaal de stekker uit.

Dat gaf Pastoor de ruimte en tijd om na te denken. ‘Eigenlijk wilde ik weg uit de kantoorsoftware, maar naarmate ik meer sprak en nadacht over de Europese cloud als alternatief realiseerde ik me: het succes daarvan hangt af van goede werkpleksoftware.’

Iedereen zei: je bent gestoord als je het doet. Maar Pastoor ontwikkelt nu een alternatief voor Outlook. ‘Het leek me gewoon leuk om een mailserver te bouwen met open protocollen die al decennia goed werken. Deze tijd is magisch. Dankzij AI kan ik nu in mijn eentje doen wat ik vroeger met een team van zeven deed.’

Duizenden gebruikers als vliegwiel

De e-mailsoftware van Cirrux is eenvoudig, werkt prima en is – eigenlijk tegen de gewoonte in – voor niemand gratis. Desondanks zijn er inmiddels honderden gebruikers, waaronder ook de eerste zakelijke teams.

Daarin schuilt toch wel een grote kans voor Europese ondernemers: bestaande en breed gebruikte software is nog van vóór het AI-tijdperk en daardoor niet van de grond af ingericht om samen te werken met agents en de tooltjes die gebruikers zelf ontwikkelen met AI.

Lees ook: Afas-ceo Bas van der Veldt vraagt zich af: hoe word je digitaal soeverein?

Daar is bij Cirrux wel over nagedacht. Pastoor: ‘Ik blijf dit niet alleen doen en werk ook aan alternatieven voor Word en Excel. Maar verwacht geen kopieën of versies met alle toeters en bellen.’

Twee kampen in de autonomie

In de discussie over digitale autonomie ziet hij twee kampen. ‘De ene helft zegt: we gaan het nooit voor elkaar krijgen in Europa om een alternatief te ontwikkelen. En de andere helft weet dat we alle elementen al in huis hebben, maar niemand weet het of niemand wíl het weten.’

In dat tweede kamp zit duidelijk ook Ludo Baauw, de oprichter van Intermax Group, dat clouddiensten levert aan onder meer ziekenhuizen, overheid en andere gebruikers voor wie de veiligheid en beschikbaarheid zwaar wegen. Hij geldt als soevereiniteitsexpert en sprak onlangs op een seminar over digitale autonomie in Amsterdam.

‘Ik roep het al twintig jaar: je kunt alles wat je nodig hebt in Nederland kopen. Wij bieden een soevereine cloud met 100 procent kaaskopgarantie.’

Open Cloud Alliance

Eerder dit jaar sloeg Intermax de handen ineen met KPN, Centric en vier andere concurrenten in de Open Cloud Alliantie: een club die ‘een concreet, direct inzetbaar alternatief’ biedt voor de ‘huidige afhankelijkheid van niet-Europese hyperscalers.’

Technisch is het namelijk geen enkel probleem om een volwaardige Nederlandse cloud neer te zetten, zegt Baauw. Maar klanten denken dat Nederlandse aanbieders de schaal missen om zich echt te kunnen meten met de Amerikanen. ‘Ik werd er een beetje moe van dat bedrijven voor een Europese cloud meteen naar het buitenland keken, naar de grote Duitse en Franse aanbieders. Toen heb ik mijn concurrenten gebeld of we niet samen iets konden doen.’

Lees ook: Een eigen cloud voor Europa? ‘Niet nodig’, zegt de ceo van het Duitse Nextcloud

De clouddiensten van de zeven bedrijven hebben bij elkaar zo’n 2,5 miljard euro omzet per jaar. Dat lijkt een antwoord op de klacht dat Nederlandse soevereine cloudaanbieders – daarvan zijn er wel meer – schaal missen.

Federatieve cloud voor de overheid

Het idee is dat de cloudbedrijven met elkaar blijven concurreren, maar wel volgens dezelfde standaarden werken zodat klanten makkelijk met hun data kunnen schuiven tussen de aanbieders. Als een van de zeven alliantiepartijen wordt overgenomen door een Amerikaanse of Chinese partij, nemen de anderen het over. ‘Klanten zeggen: O, dit is echt heel handig, dan kan ik nooit meer een Solvinity’tje krijgen.’

Het federatieve cloudmodel van de nieuwe alliantie zou een eind kunnen maken aan de scepsis rond de Nederlandse cloud. Dat hele ‘eerst zien, dan geloven’, zegt Baauw. ‘We zijn in Nederland echt goed in honderd manieren bedenken waarom iets niet kan.’ De alliantie van Intermax richt zich vooral op de overheid, die in aanbestedingen vaak zodanige voorwaarden stelt dat alleen de grootste – buitenlandse – bedrijven de contracten winnen.

Baauw: ‘In de VS hebben ze de Buy American act, maar de Europese aanbestedingsregels komen ook neer op een Buy American act.’

In plaats daarvan zou de overheid open standaarden moeten opnemen in de inkoopcontracten en strengere eisen moeten stellen aan privacy en veiligheid. ‘We hebben geen subsidie nodig van de overheid, maar orders. De overheid moet het goede voorbeeld geven als launching customer en het geld besteden aan Nederlandse en Europese leveranciers.’

Een vroege klant van naam is AMS-IX; het internetknooppunt verplaatst rekentaken naar alliantielid Uniserver.

Databaas: Nederlands alternatief voor Databricks

Uiteindelijk is ook die alternatieve cloud pas een oplossing voor Europese digitale autonomie als de software die je erop kunt draaien hetzelfde kan als de Amerikaanse. Jelle van Miltenburg is medeoprichter en ceo van Databaas, een data- en AI-platform waar klanten hun data kunnen organiseren voor analyses en AI-toepassingen. Hij zet het als alternatief neer voor bekende data managementtools als Databricks en Snowflake, maar Databaas draait op Europese clouds.

‘Je kunt je data wel willen verhuizen naar een Nederlandse cloud, maar zolang je datateams met deze Amerikaanse software werken, ben je daarvoor alsnog aangewezen op Amazon, Google en Microsoft. Wil je je data liever in een Nederlands datacenter, een Europese cloud of je eigen servers houden, dan kun je bij ons terecht’, zegt Van Miltenburg.

Lees ook: Overstappen naar de Europese cloud? Hier moet je op letten als ondernemer

Met zijn IT-bureau Wolk bouwde de voormalige Lightyear-productmanager al voor een paar klanten zo’n lokale oplossing en dat leidde tot een product. Met weerbedrijf Infoplaza als eerste klant ging Databaas eind september live.

Open source aan elkaar knopen

Vergeet niet dat Infoplaza niet alleen het weer voorspelt voor consumenten, zegt Van Miltenburg, maar ook data levert aan bijvoorbeeld offshore windmolenparken: kritieke infrastructuur. Net als veel andere soevereine alternatieven voor populaire software werkt zijn platform met veel open source-componenten. ‘Het zijn heel bekende stukjes software, maar het is de kunst om ze aan elkaar te knopen tot tools die iedereen kan gebruiken.’

Wat Databaas ook onderscheidt van de gevestigde orde is de manier waarop het afrekent. Tot nu toe hanteerden de dataplatforms pay per use: hoe meer berekeningen je loslaat op de data, hoe verder de teller doortikt bij de datacenters waar die draaien. ‘De Amerikaanse aanbieders rekenen met een marge op dat cloudgebruik en hebben dus belang bij een hoge cloudrekening. Bij ons betaal je een vast bedrag per gebruiker. En we willen je ook wel helpen om de cloudrekening omlaag te krijgen.’

Soevereine AI-tools

Data-analyse is bijna per definitie een klus voor AI, een territorium waar OpenAI en Anthropic samen met big tech bijna de dienst uitmaken. Maar ook daar spelen Nederlandse ondernemers in op de vraag naar soevereine software. Daan Witte bouwt met soev.ai AI-oplossingen voor bedrijven die hun data niet willen – of mogen – onderbrengen bij grote buitenlandse platforms. Dat deed hij de afgelopen jaren al voor overheidsorganisaties met Gradient Data Science.

‘We bouwden eerst toepassingen die lokaal draaiden, puur vanwege de data-veiligheid. Dat was nog voordat het echt uit de hand liep met Trump’, zei hij eerder tegen MT/Sprout. ‘Het gevaar van geen controle hebben is niet eens zozeer dat Amerika zijn diensten uitzet. Wel dat de prijs straks keer vijf en keer tien gaat.’

Lees ook: AI duurder dan personeel? Zo helpen open – Chinese – modellen de kosten te drukken

Tegen het Amerikaanse geweld zet soev.ai soms goedkopere taalmodellen in die net zo goed of bijna net zo goed zijn en die je beter naar je eigen hand kunt zetten. Vaak komen dergelijke ‘open weight’-modellen uit China. ‘Bedrijven zijn daarin vrij pragmatisch, die willen efficiency en waar voor hun geld.’

Dagelijks de nieuwsbrief van Startups & Scaleups ontvangen?



Door je in te schrijven ga je akkoord met de algemene en privacyvoorwaarden.

Kwaliteit moet gebruikers overhalen

Met de feedback van zijn gebruikers verbetert Pastoor intussen de software van Cirrux continu en werkt hij de lijst met gevraagde features af. Met als ultieme doel een meer dan volwaardig alternatief voor Outlook of Gmail neer te zetten. ‘Dit is niet morgen al klaar, maar ik zie het ook als een vliegwieltje om andere initiatieven een duwtje in de rug te geven.’

‘Als je de massa wilt overhalen, moet je echt iets beters bieden dan de status quo. Soevereine kopieën van bestaande producten hebben geen bestaansrecht. Alleen door te innoveren en significant betere producten te bouwen kunnen we ons hier in Europa echt onafhankelijk maken.’