Vroeger was het een wolkje, een licht en luchtig alternatief voor ingewikkelde dingen zoals het opslaan van data en het runnen van software. Vandaag is de cloud een zware donderwolk geworden. In handen van een paar bigtechbedrijven in de VS, met aan het hoofd alleen maar ‘hectomiljardairs’, mannen die meer dan 100 miljard dollar bezitten.
Amazon, Microsoft en Google domineren bijna 70 procent van de Europese markt voor de cloud, heeft onder meer Synergy Research Group becijferd. Gevolgd door Oracle, Salesforce en IBM. Dat zijn dus allemaal Amerikaanse bedrijven.
Met de onvoorspelbare Amerikaanse president Donald Trump kunnen die zomaar worden verplicht om bedrijfsgeheimen over te dragen. Of erger nog, de boel gewoon dichtgooien, zegt Michiel Leenaars. Hij is directeur strategie van NLnet dat als stichting aan een open digitaal ecosysteem werkt.
‘Wie kan morgen nog inloggen als Microsoft het niet doet? Al was het maar om je laptop te openen om een telefoonnummer op te zoeken voor hulp. Denk daar maar eens over na’, aldus Leenaars.
Dat doen ondernemers ook. Sterker nog, het is paniek in de tent. Bij opensource-samenwerkingsplatform Nextcloud is de belangstelling voor kantoorpakketten dit jaar explosief gestegen, laat Fabrice Mous weten. Hij is het aanspreekpunt voor de Benelux. ‘Bedrijven zijn ervan overtuigd dat ze in beweging moeten komen.’
De eerste maanden van 2025 is het aantal aanvragen met 70 procent toegenomen bij Nextcloud. De laatste week is er opnieuw een sprong te zien van 30 tot 40 procent. Veel bedrijven vragen daarbij om ‘een migratie weg van Microsoft 365’.
IT is chefsache
Ook Michiel Steltman ziet heel wat paniek bij organisaties. Hij is zelfstandig IT-adviseur en voormalig directeur van DINL, de koepelorganisatie van de Nederlandse aanbieders van digitale infrastructuur. ‘Beter laat dan nooit’, zegt hij.
Al is het managen van de IT altijd een zwak punt geweest voor de board. ‘Maar IT is nu echt niet meer voor Kees van de computers, het moet chefsache worden. Het gaat over continuïteit, over weerbaarheid, over heb ik nog toekomst.’
Dat roept dan ook meteen de vraag op hoe bedrijven weg kunnen komen van de Amerikaanse grootmachten. Dat is nog niet zo simpel, maar het kan wel. Zo begin je eraan.
#1 Analyseer eerst de concrete risico’s
‘Amerika, dus Trump, dus Microsoft, dus fout, dus weg’, zo vat Steltman de problematiek eenvoudig samen. Maar het gaat niet over het kiezen van een andere leverancier, geeft hij aan. ‘De geopolitieke spanningen gaan over cybercrime, over schijt hebben aan de rechtsstaat.’
Een Microsoft zal zich aan de Europese wetten houden, legt hij uit, want er staat veel voor ze op het spel. Het bedrijf zal zich zeker met hand en tand verzetten als het de opdracht krijgt om data te overhandigen of dingen uit te zetten. ‘Maar Trump maakt zijn eigen regels, die houdt geen rekening met Europese wetgeving. Microsoft kan dus in een spagaat terechtkomen.’
Bedrijven moeten dus eerst analyseren wat de concrete risico’s zijn als zo’n Amerikaanse internetgigant toch wordt gedwongen. Dat zijn er dus twee: continuïteit, net zoals bij uitval door natuurrampen, en cybercrime, het bewust overtreden van wetten. ‘Kan het bedrijf doordraaien als er rare dingen gebeuren? En wat gebeurt er als jouw data in verkeerde handen valt?’
Makkelijker veranderen
Met die twee risico’s ga je aan de slag. Als ze onacceptabel voor je zijn, omdat je bedrijf daardoor in gevaar komt, dan moet je een andere oplossing zoeken. Bedrijven moeten daarvoor eerst cloud-ready worden, geeft Steltman aan, zodat ze makkelijker kunnen veranderen. En ze moeten ook meer agile en innovatiever worden.
‘Als je echt cloud-ready bent en Google Maps plots niet meer lief vindt, dan hoef je alleen maar dat ene component te vervangen. Maar als je alles van één leverancier afneemt, is dat veel moeilijker, omdat de onderdelen niet los van elkaar werken.’
#2 Breng goed in kaart wat je hebt
Leenaars raadt aan om alles wat je hebt draaien in je bedrijf in kaart te brengen. Wat heb je gekocht aan software en andere clouddiensten? Wat zijn de dingen waarop jij vertrouwt, de trusted computing base noemt hij dat.
‘Als je niet oplet, zit daar ineens een bedrijf als CrowdStrike of Cloudflare tussen’, geeft hij een voorbeeld. ‘Als die een foutje maken, dan ligt de luchthaven plat, hebben we vorig jaar nog gezien met CrowdStrike.’
Een ander voorbeeld daarvan is beveiligd inloggen met Google reCAPTCHA. ‘Er zijn in Nederland genoeg bedrijven die dat gebruiken. Maar als Google nee zegt tegen iemand, dan kan die jouw site niet in.’
Open standaarden
Kijk met een frisse blik naar alles wat je van buiten haalt. Wat is de essentie, wat zijn je kernprocessen, hoelang lopen je contracten nog? ‘Vervolgens kijk je naar wat je kunt ontvlechten van vastgeroeste of zelfs vastgelaste producten binnen de portfolio van een grote leverancier. Het is niet omdat je al veertig jaar klant van Microsoft bent en zo de cloud bent ingetrokken, dat je jezelf niet kunt losweken en ontkoppelen.’
Ga in gesprek met leveranciers, met ‘de IT-boer om de hoek’ of haal weer IT-mensen in huis. Voor alles is een ‘draagbare oplossing’, zegt Leenaars. En die kan worden aangepast voor jouw bedrijf. ‘Er zit daar veel meer koudwatervrees dan nodig is.’
Open source noemt hij ‘een geweldige strategie’ om onafhankelijk te worden van big tech. Al heeft het inruilen van de ene technologie voor de andere wel degelijk consequenties. ‘Besef dan wel dat je nooit honderd procent precies dezelfde functionaliteiten zal hebben’, voegt Mous daaraan toe.
Tip: Kijk bij PublicSpaces naar het stappenplan voor de Digitale Spoelkeuken.
#3 Let op de addertjes onder het gras
Big tech maakt het best moeilijk om over te stappen naar een andere leverancier. Dat doen ze bijvoorbeeld met lock-ins. Bij een harde lock-in zijn het hele productiesysteem en alle bedrijfsprocessen maatwerk. Ze zijn niet ingericht volgens een bekende standaard. ‘Die moeten eerst ontvlochten worden, anders kun je niet overstappen’, weet Leenaars.
Een zachte lock-in gaat over het moeiteloos doorwerken met de oude bestanden bij een nieuwe leverancier. Dat is dus vaak niet het geval. Als iedereen Office 365 gebruikt, dan heb je allemaal bestanden die je niet gegarandeerd kunt openen met iets anders. Big tech heeft altijd ‘een beetje secret sauce zodat het net niet compatibel is’.
Nog zo’n addertje onder het gras kun je tegenkomen bij het overzetten van data naar een andere cloud. Dat worden egress-kosten genoemd, zegt Leenaars. ‘Dat is het venijnige van cloudaanbieders. Ze maken het naar binnen halen van data heel goedkoop. Als jij je data weer naar buiten wil brengen, dan kost dat goudgeld.’
‘Ik vergelijk het met een aanbieding om goedkoop ergens heen te vliegen. Als je weer terug naar huis wil, is dat ticket ineens tig keer zo duur.’
#4 Stap niet over naar één leverancier
Steltman wijst op de drie lagen in de cloud:
- de pure infrastructuur, zeg maar de (virtuele) servers en de opslag.
- de platforms waarmee je de data en de workloads kunt managen.
- de softwarepakketten waar je zelf gebruik van maakt, van e-mail tot honderden bedrijfsprocessen.
Hij raadt aan om voor alle drie oplossingen te zoeken in technologie op basis van open source. En dit ook bij meerdere leveranciers. ‘Stap af van silo’s, monolieten en monoculturen. Je kunt wel alles onderbrengen bij een Europese partij, maar dat is wat naïef. Die kan ook worden overgenomen door big tech en dan moet je alles weer opnieuw doen.’
Een betere optie vindt hij het onderbrengen van die drie lagen in telkens een andere cloud, de multicloud-aanpak. ‘Het is een raar idee dat cloud betekent dat je naar één leverancier gaat. Want het hele idee van cloud is nou juist dat je met verschillende partijen zaken kunt doen en dingen op die manier kunt samenstellen.’
Tip: Bij de Dutch Cloud Community vind je heel wat Nederlandse alternatieven.
#5 Hou rekening met veel weerstand
Het is niet omdat iedereen springt dat je mee moet springen. Neem de tijd. Zet kleine stappen, zoals bijvoorbeeld eerst het weghalen van je meest gevoelige bestanden – data en documenten – uit een Amerikaanse cloud. Zo hoeft je softwarepakket niet meteen helemaal op de schop.
‘Ga eerst experimenteren met het overzetten van één of twee dingen’, raadt Leenaars aan. Trek op met ondernemers die in dezelfde situatie zitten, of sluit aan bij een regionale werkgroep of een andere club. ‘Zo kun je samenwerken, waardoor je kunt profiteren van de kennis die er is in Nederland. Het is namelijk echt niet moeilijk, maar het is wel werk.’
Wat Mous bij het overstappen van bedrijven gemerkt heeft, is dat de praktijk erg weerbarstig is. ‘Mensen zijn gewoontedieren. Als een product hetzelfde doet, maar er anders uitziet dan het product waar ze vertrouwd mee zijn, dan vinden ze dat een vervelende verandering.’
Zie het als een kans
Het probleem zit niet zozeer in de technische migratie, die kan relatief snel worden voltooid, zegt hij. De uitdaging is de manier waarop je gebruikers begeleidt naar iets nieuws. ‘De verandering an sich is al pijnlijk. Dat moet je niet onderschatten, je moet echt maximaal ondersteuning geven. En daar ook meer tijd voor uittrekken dan een paar maanden.’
Niet alleen de werkvloer moet daarop worden voorbereid, zelfs de eigen IT-specialisten. ‘Vergeet niet dat ook IT’ers jarenlang geschoold en getraind zijn in het gebruik van Microsoft-producten. Voor hen voelt het binnenrijden van nieuwe spullen ook als een soort bedreiging.’
‘Draai dat om, maak er een kans van voor ze. Ze de deur open en laat de rest van de wereld binnen. Je organisatie wordt er beter en sterker van’, vult Leenaars aan. ‘Maar dan moet je die IT’ers wel de ruimte geven om te leren en te groeien.’
Lees ook: Explosieve groei van AI-agents verandert hoe bedrijven werken
