Nextcloud organiseerde eerder deze maand zijn eerste klant-event in Nederland. Het Duitse opensource-bedrijf dat alternatieven levert voor de kantoorsoftware van Microsoft en Google rekende aanvankelijk op een bezoeker of 50. Het werden er meer dan 300.
‘We hadden een half dagje gepland, maar het werd uiteindelijk een complete dag en we moesten extra ruimte regelen om iedereen te kunnen ontvangen’, vertelt oprichter en ceo Frank Karlitschek lachend. ‘En dat terwijl mensen zeiden: doe geen moeite, Nederland is een echt Microsoft-land.’
Het tekent de enorme interesse voor zijn software, waarmee hij toch al sinds 2016 aan de weg timmert. En op zich is er ook weinig nieuws onder de zon. Nextcloud levert opensourcesoftware. Dat bestond altijd al naast de ‘gesloten’ producten die Microsoft en andere Amerikaanse techspelers aanbieden.
Zelfs al voordat Google werd opgericht en van zoekmachine uitgroeide tot cloudgigant waren er ‘gratis’ opensource alternatieven voor Microsofts Word, Excel en andere productiviteitssoftware. En al in 2002 nam de Tweede Kamer een motie aan, die de regering opriep het gebruik van opensourcesoftware te bevorderen.
Europa kwetsbaar door Amerikaanse big tech
Software komt inmiddels niet meer uit een doosje, maar draait op servers in de cloud, als Office365 of Google Workspace. Wat recent is veranderd: de ontwikkelingen in de VS hebben Europese gebruikers opnieuw bewust gemaakt hoe kwetsbaar ze zijn als ze compleet bouwen op de Amerikaanse big tech.
Die afhankelijkheid bestond al toen hun software nog op vrijwel elke pc draaide – daar waarschuwden opensourcebedrijven altijd al voor. Maar nu zorgt de ‘cloud’, waar Trumps Amerika kan meeloeren of op elk moment de stekker uit kan trekken, écht voor kriebels.
Re:Europe
Europa wankelt? Tijd voor een nieuw perspectief.
Er wordt veel gesproken over de kwetsbare positie van Europa. Innovatie lijkt elders sneller te gaan. Geopolitieke verschuivingen zorgen voor onzekerheid.
Maar laten we niet vergeten: onze eigen economie heeft alles in zich om te concurreren op wereldschaal. Daarom introduceren we Re:Europe – een dossier over de kracht van Europese innovatie.
Hierin brengen we de verhalen van ondernemers, wetenschappers en denkers die laten zien dat Europa wél vooruitgaat. Dat we hier oplossingen creëren die ertoe doen. En die Europa minder afhankelijk maken van de rest van de wereld met haar economie, (digitale) infrastructuur, energie en industrie.
Van die motie in Nederland kwam de afgelopen decennia niets terecht. Maar Europa streeft inmiddels naar een grotere strategische autonomie, en dat geldt zeker voor de door Amerikaanse techreuzen gedomineerde digitale wereld. We vertrouwen de VS minder en willen digitale soevereiniteit.
Ministeries, lagere overheden, maar ook grote banken zag Karlitschek in de zaal. ‘Echt hoogwaardig publiek zeg maar. Want Nextcloud is populair bij consumenten, maar internationaal werken grote organisaties ermee.’
Opensource om lock-in en spionage te voorkomen
Na de München Security Conference waar de Amerikaanse vicepresident Vance zijn toespraak hield en het bezoek van de Oekraïense president Zelensky aan het Witte Huis kreeg het aantal aanvragen vanuit overheden een flinke boost. Dat hoofdaanklager Karim Khan van het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag geen toegang meer kreeg tot zijn Microsoft-e-mail-account vanwege Amerikaanse sancties tegen zijn persoon, was twee weken geleden nog nieuws.
‘Opensource, en dan in het bijzonder onze software, betekent verschillende dingen voor verschillende partijen. Duitsland is bekend om zijn paranoia wat betreft privacy, en het was vanaf het begin onze grootste markt’, aldus Karlitschek. ‘Grote bedrijven zoeken flexibiliteit, die willen af van de vendor lock-in, waarbij ze vastzitten aan één leverancier, en ze willen ook bedrijfsspionage voorkomen.’
Lees ook: Overstappen naar de Europese cloud? Hier moet je op letten als ondernemer
Nextcloud kan alles wat Office365 en Google Workspace kunnen
Tien jaar geleden begon Karlitschek Nextcloud als een alternatief voor Dropbox, de opslagdienst waarmee gebruikers makkelijk bestanden kunnen uitwisselen. Dat is inmiddels uitgegroeid tot een volledig samenwerkingsplatform. E-mailen, videovergaderen, het online delen van allerhande documenten en ook een AI-assistent: Nextcloud kan alles wat zijn vele malen grotere concurrenten ook doen.
En ook de schaal waarop het werkt, is geen punt. Bij Deutsche Telekom gebruiken miljoenen klanten Nextcloud om inmiddels 3 miljard foto’s en andere bestanden te delen en bewerken. Zonder dat ze dat allemaal weten, want Nextcloud zet niet overal zijn naam op. Ook verschillende Duitse overheidsdiensten en universiteiten gebruiken Nextcloud.
Karlitschek: ‘Zakelijke gebruikers kunnen zelf kiezen op welke servers de software draait, soms gebruiken ze zelfs eigen computers daarvoor, maar er zijn genoeg Europese cloudaanbieders. Je kiest de provider die je vertrouwt.’
Acceptatie door gebruikers maakt overstap uitdagend
In Nederland draait SURF, de IT-dienstverlener van de Nederlandse kennisinstellingen, proef met Nextcloud, en zijn de Universiteit Twente en Ziekenhuis Groep Twente klanten die Nextcloud mag noemen. Toch is de overstap van Office365 of Google niet altijd eenvoudig, erkent Karlitschek. Gebruikersacceptatie is vaak de grootste uitdaging.
‘Ik heb als techneut geen probleem met nieuwe software’, zegt hij, ‘maar veel mensen zijn gewend aan de kleuren van Microsoft. Word is blauw, Excel is groen. Wij gebruiken die kleuren niet. Alles is wit, dan raken mensen in de war.’
Het bedrijf groeit hard op de trend van Europese digitale soevereiniteit. Dit jaar gaat het van 100 naar 140 medewerkers, omzetcijfers wil de oprichter niet kwijt. ‘We groeien tussen de 40 en 80 procent per jaar, zijn zeer winstgevend en hebben geen externe investeerders nodig.’ Daarmee moeten we het doen.
Het verdienmodel is net als bij andere opensource-aanbieders: de software is gratis, voor ondersteuning, garanties en beveiliging betalen de zakelijke klanten.
Digitale soevereiniteit bestrijkt een spectrum
Op deze manier zal Nextcloud nooit ook maar in de buurt komen van de honderden miljarden die big tech elk kwartaal omzet, maar dat is ook niet het punt. In een recent opinieartikel stelt Karlitschek het ook: Europa moet stoppen met de mythe dat het niet kan concurreren met Amerikaanse techbedrijven en een discussie aangaan over wat digitale soevereiniteit inhoudt. ‘Digitale soevereiniteit gaat erom dat derden zoals technologie-aanbieders of buitenlandse regeringen geen invloed kunnen uitoefenen op onze digitale beslissingen.’
Hij ziet digitale soevereiniteit als een spectrum. ‘Het ene uiterste is totale afhankelijkheid van één enkele speler, waar je nauwelijks bij weg kunt, of alleen tegen hoge kosten. Het cloudaanbod van Microsoft komt daar heel dichtbij.’
Aan de andere kant van het spectrum vind je overheden die alle digitale technologie helemaal in eigen beheer willen houden. ‘Volledige soevereiniteit omvat dan strikt genomen ook het besturingssysteem, de fabricage van chips en geheugen, inclusief de winning van alle grondstoffen ervoor. Dat lijkt me ook geen uitvoerbaar idee.’
Europese IT-bedrijven hebben alles in huis
Het is duidelijk: de Europese overheid en het bedrijfsleven moeten het midden zien te vinden. Opensourcesoftware is wat Nextcloud betreft, gezien zijn aanbod vanzelfsprekend, de sleutel. ‘Opensourcesoftware kan niet alleen transparant worden gecontroleerd, je kunt het ook aanpassen en gebruiken waar je wilt, zonder vendor lock-in.’
Als Europa de blik naar binnen richt, komen ineens talloze IT-bedrijven in beeld die samen alles in huis hebben wat we nu bij Amazon, Google en de rest afnemen. ‘De passende technologieën en aanbieders uit Europa zijn er vandaag al’, benadrukt Karlitschek. ‘De term hyperscalers is marketing. Het impliceert dat je heel groot moet zijn om te kunnen schalen. Spelers in Europa zijn volledig in staat om alles te leveren wat nodig is, daar hoeven we echt geen Europese cloud voor te bouwen.’
En zeker, ze vallen in het niet vergeleken bij die Amerikanen. Maar daar is een belangrijke rol weggelegd voor Europese overheden, vindt de ceo van Nextcloud. ‘Als de publieke sector slechts een percentage van de miljarden die nu naar softwarelicenties van Oracle, Microsoft en anderen gaan verschuift naar opensource-oplossingen, zou dat onze sector een geweldige push geven. Dan ontstaan er meer producten, meer aanbieders: een stevigere Europese IT-sector. En het kost geen cent extra, omdat je publieke uitgaven afbuigt.’
Lees ook: Peter Wennink ziet kansen genoeg voor Europa, maar ‘we zijn nog altijd dik, dom en blij’
