Een maand voor de lancering van Grand Theft Auto VI, kortweg GTA VI, ondertekenden de Singaporese game-influencer Julian Tay en zijn vrouw Lisa een contract. Ze kwamen overeen dat zij hem na de release van het spel, op donderdag 19 november, tien dagen niet mag storen. Vragen en verzoeken moeten wachten tot de missie is afgerond en opmerkingen als ‘het is maar een spelletje’ zijn uit den boze. Een kus of knuffel? Dat mag, maar alleen als het hem uitkomt.
Grapje natuurlijk, al had niet iedereen dat begrepen. Het laat wel zien hoe gigantisch de hype rondom de release van de videogame is. Die leidt zelfs tot een verlofgolf: Nederlanders hebben voor komende donderdag maar liefst 21 procent meer verlof opgenomen dan op dezelfde donderdag een jaar eerder, blijkt uit cijfers van HR-techbedrijf Remote. En dat valt nog mee; in Italië gaat het maar liefst om 91 procent.
Om middernacht klaarzitten
Slechts één op de 170 verlofaanvragers zegt speciaal voor GTA VI vrij te nemen, maar het werkelijke aantal zal een stuk hoger liggen. Waarom kunnen al die mensen niet tot het weekend wachten?
Het antwoord zit volgens Angus Mol, universitair hoofddocent aan de Universiteit Leiden en expert in digitale cultuur en technologie, deels in de hype zelf. ‘Mensen willen er onderdeel van zijn. Het spel spelen op de dag van de lancering – sterker nog: vanaf de eerste minuut van de lancering, om middernacht – heeft ook een sterk sociaal element. Gamers willen dat samen beleven.’
Als game-onderzoeker hoeft Mol zelf ‘gelukkig’ niet vrij te nemen. ‘Dit is mijn werk. Vannacht zit ik klaar.’ Lachend: ‘Als onderzoeker, maar vooral als fan.’
Een tweede verklaring voor de GTA-koorts is dat fans er simpelweg heel lang op hebben moeten wachten. Voorganger Grand Theft Auto V verscheen in 2013. Ook dat spel was dertien jaar geleden een fenomeen; het bracht binnen drie dagen al meer dan 1 miljard dollar op en werd daarmee het snelstverkopende mediaproduct ooit.
Opvolger GTA VI heeft dat record mogelijk al vóór de lancering gebroken. In de voorverkoop zijn er tot nu toe bijna 16 miljoen exemplaren voor PlayStation 5 (75 procent) en Xbox (25 procent) verkocht, meldt marktonderzoeker Sensor Tower, goed voor een opbrengst van ruim 1,5 miljard dollar (zie kader).
GTA VI en de game-industrie
Het Amsterdamse marktonderzoeksbureau Newzoo, dat is gespecialiseerd in de game-industrie, verwacht dat GTA VI alleen al in de eerste week 3,3 tot 5,2 miljard dollar gaat opbrengen. GTA V werd ruim 230 miljoen keer verkocht en bracht naar schatting bijna 10 miljard dollar in het laatje, maar analisten verwachten dat de nieuwe game dat ruimschoots gaat overtreffen.
‘Het unieke aan de maker van de game, Rockstar, is dat de lange ontwikkeltrajecten de vraag eerder aanwakkeren dan afremmen’, zegt Emmanuel Rosier, Newzoo’s director of market intelligence, in een toelichting. ‘De studio heeft een reputatie opgebouwd met kwalitatief hoogstaande releases, die cultureel veel impact hebben. Elk jaar dat fans langer moesten wachten, zijn de verwachtingen verder gestegen.’
Groei, dankzij GTA VI
Hij vergelijkt het met de hype rondom cowboygame Red Dead Redemption 2 in 2018 – ook een release van Rockstar. ‘Daarvan gingen in de eerste twee maanden meer dan 23 miljoen exemplaren over de toonbank.’ Volgens Newzoo zou de wereldwijde consolemarkt, de tak binnen de game-industrie die draait om dedicated spelcomputers als de PlayStation en Xbox, in 2026 zijn gekrompen als GTA VI er niet was geweest. In plaats daarvan stuwt de release de bestedingen in dat segment op met 17,5 procent.
Toch nuanceert Rosier de impact. ‘GTA VI is van groot belang, maar deze release is niet gericht op de hele industrie; consoles zijn volgens onze voorspelling dit jaar goed voor 22 procent van de totale markt. De impact zal het grootst zijn in de westerse markten, met name Noord-Amerika en Europa. Voor spelers in markten waar mobiel gamen dominant is, is deze release veel minder relevant. En bij mobiel gamen zit de grootste groei; die markt is tussen 2015 en 2025 verdrievoudigd.’
Volgens Strauss Zelnick, ceo van Take-Two Interactive, liggen de pre-orders ‘ver boven de aanvankelijke verwachtingen’. Take-Two is het beursgenoteerde moederbedrijf van Rockstar Games, de maker van GTA.
Met de opbrengst uit de voorverkoop zou de studio de investering er zelfs al uit hebben. Het gerucht ging dat de game duurder was dan de bouw van het hoogste gebouw ter wereld, de Burj Khalifa in Dubai, dat 1,5 miljard dollar kostte om neer te zetten. Zelf laat Rockstar niets los over de kosten, maar dat gerucht heeft hoofd publishing Jennifer Kolbe in elk geval nadrukkelijk ontkend.

Klasse apart in open-wereld-genre
Wat maakt het GTA-universum nu zo bijzonder? Niemand verwoordde dat beter dan Rockstar’s eigen co-head of development Phil Hooker, die – laat in de ontwikkelfase van het spel – een poging deed om een missie uit het verhaal te spelen. Hij botste onderweg op een andere auto, kreeg ruzie en zette zijn wagen aan de kant. In de supermarkt die hij vervolgens binnenliep om wat eten te halen, zag hij niemand bij de kassa. Dus beroofde hij de zaak maar, waarop hij moest vluchten voor de politie.
Om ze af te schudden, wisselde Hooker van wagen, en de auto die hij vond, bleek behoorlijk waardevol. Hij reed ermee naar een dealer om ‘m te verkopen, werd wéér bijna aangereden, besloot zijn belager te volgen en belandde op een voor hem nog onbekend terrein, waar ook een hoop te stelen en te helen viel. Om een lang verhaal kort te maken – voor hij het wist was hij twee uur verder en niet eens in de buurt van de missie die hij eigenlijk moest testen. ‘Ik herinner me vooral hoeveel plezier ik eraan beleefde’, zegt hij tegen Bloomberg.
In het open-world-genre, waarin spelers virtuele werelden vrij kunnen verkennen, is Rockstar een klasse apart, knikt game-onderzoeker Mol. ‘Niet dat andere openwereldgames niet tof zijn, maar niemand bouwt die werelden op deze schaal.’
Weg banen door de onderwereld
GTA VI draait om het koppel Jason Duval en Lucia Caminos (je kunt kiezen of ze een stel zijn of niet), dat zich een weg probeert te banen door de onderwereld van de fictieve staat Leonida, gebaseerd op Florida. Ze beginnen als groentjes in het criminele circuit met eenvoudige overvallen, maar raken uiteindelijk betrokken bij het zwaardere werk: grote drugsdeals en confrontaties met rivaliserende bendes.
Centraal staat de neonverlichte partystad Vice City, die is gemodelleerd naar Miami. Een persiflage; al vanaf het eerste deel, dat eind jaren negentig uitkwam, steekt Rockstar de draak met thema’s als criminaliteit en de Amerikaanse cultuur. Mol: ‘De ontwikkelaars zaten met de handen in het haar toen Trump president werd. Hoe konden ze hier nog satire van maken?’

Spelers kunnen door de straten van Vice City scheuren in gestolen cabrio’s, in helikopters vliegen of op een hovercraft door de Grassrivers (de Everglades) varen, maar pas dan wel op voor alligators. ‘De wereld is twee keer zo groot als die van GTA V’, vertelt Mol. ‘En ongelooflijk gedetailleerd. Als de personages over het strand lopen, blijven er zandkorreltjes aan hun voeten plakken.’
In de auto kunnen ze luisteren naar een arsenaal aan fictieve radioshows, gehost door bekende artiesten. Zo hebben zangeres Lana Del Rey en rappers Bad Bunny en Burna Boy hun eigen zender. ‘Dat zegt nogal wat, dat zulke namen zich aan deze game verbinden.’
Uitzondering in game-industrie
Het scheppen van zo’n enorm grote en rijkelijk gedetailleerde wereld kost tijd. Aan de game werd acht jaar gewerkt en de release werd twee keer uitgesteld, eerst naar mei en vervolgens naar november 2026. Niet omdat het ontwikkelteam de eerder gestelde deadlines niet kon halen, maar omdat dan niet de game zou worden die Rockstar wilde maken, schrijft Bloomberg in een reconstructie.
Tussen 2018 en 2026 groeide het bedrijf van zo’n 2.400 naar ruim 4.700 medewerkers, verspreid over twaalf kantoren wereldwijd. Het belangrijkste ontwikkelcentrum staat in Edinburgh. Mol: ‘Niet veel mensen beseffen het, maar GTA is van origine een Schots product.’
Die groei maakt Rockstar een uitzondering in de game-industrie. Daar gaan dit jaar naar verwachting 15.000 banen verloren, waarschuwde branchekenner en investeerder Amir Satvat (1Up Ventures) in zijn openingsspeech op gameconferentie Gamescom Dev.
Weliswaar bereikten de wereldwijde consumentenbestedingen aan games vorig jaar een record van 200 miljard dollar. Ze zullen dit jaar naar 213,9 miljard dollar stijgen (Newzoo), maar die omzet concentreert zich in toenemende mate bij een aantal ‘blockbusters’ en grote studio’s.
Andere releases vervroegd of uitgesteld
Dat effect is merkbaar bij de release van GTA VI; andere uitgevers hebben releases bewust vervroegd (Call of Duty: Modern Warfare 4, naar oktober 2026) of verschoven (Fable, naar februari 2027). Kleinere uitgevers zuchten onder dat geweld, ziet game-onderzoeker Mol. ‘Aaron Garbut, head of development bij Rockstar North, zei daarover dat Rockstar met GTA V al de Mount Everest heeft gebouwd, en daar met GTA VI nog eens een piramide bovenop heeft gezet. De gamebudgetten worden steeds groter. Dat is voor de gemiddelde studio niet meer vol te houden.’
Ergens is dat ook de tragiek van GTA VI, zegt hij. ‘Er gebeuren nog heel veel andere leuke dingen in de gamewereld, maar daar wordt de zuurstof nu een beetje weggetrokken.’



