Deze week presenteerden de Nederlandse startups zich die in januari afreizen naar CES, de grootste techbeurs ter wereld in Las Vegas. Vaste prik is dat Constantijn van Oranje, boegbeeld van Techleap, met ze meereist.
Onlangs heeft Techleap te horen gekregen dat het weer drie jaar door kan. De aanjager van het Nederlandse startup- en scaleup-ecosysteem krijgt daarvoor een kleine 15 miljoen van het ministerie van Economische Zaken. Op zich goed nieuws, zegt Van Oranje in gesprek met MT/Sprout. Maar net als in de afgelopen jaren kan de organisatie daarvoor niet alles bekostigen.
‘Het geld is alleen bedoeld voor onze activiteiten rond de ondersteuning van deeptechscaleups en het versterken van het deeptechecosysteem. We splitsen de organisatie de komende tijd in een stichting voor dat gesubsidieerde deeptechprogramma en een bv voor de overige activiteiten.’
Lees ook: Prins Constantijn bij Techleap: iedereen lijkt enthousiast
Zelfbedruipend model
Het deeptechprogramma is gericht op ‘future compute’: alles wat te maken heeft met chips, quantum, fotonica, energie- en climate tech en eventueel defensie. Voor programma’s als Rise, waarmee scaleup founders worden begeleid, moeten deelnemers zelf betalen.
En de zogeheten AI-hub, waarin Techleap samen met andere partijen werkt aan een verzamelplek voor AI-startups, zal moeten worden bekostigd uit de huur en sponsorinkomsten, zoals die van Deloitte en techbedrijven Nebius en Amazon Web Services.
‘Het is een ontwikkeling die overigens al drie jaar aan de gang is’, zegt Van Oranje. ‘Bij de vorige subsidietoekenning was al de opdracht dat het community-werk rond scaleups moet zichzelf moest bedruipen.’
Maar Van Oranje is er de komende drie jaar zeker bij, zegt hij. ‘Ik heb Techleap zes jaar geleden zelf helpen opzetten als opvolger van Startup Delta, dus ik wil graag door.’
Founders investeren in founders
Een nieuw project voor Techleap wordt een eigen investeringsfonds voor scaleups uit het netwerk. Het nieuwe fonds, dat nog geen naam heeft, moet bedrijven helpen die in de opschalingsfase zitten. Het is de bedoeling dat die 500.000 tot 1 miljoen euro kunnen krijgen, bedoeld als aanvullende financiering. ‘Het verschaft ze extra liquiditeit, en het kan nuttig zijn om het fonds als aandeelhouder aan boord te hebben bij volgende financieringsrondes.’
De omvang van het Techleapfonds moet nog worden bepaald, wel is bekend waar het kapitaal vandaan moet komen: de investeerders in het fonds zijn de vaak ervaren founders uit de Techleap-community. ‘Wij werken natuurlijk met topondernemers die allemaal hun tijd stoppen in het coachen van ondernemers’, legt Van Oranje uit. ‘Die zeggen: waarom zouden we niet ook gewoon investeren om een band te houden met de scaleups?’
Het is een poging om wat Van Oranje ‘de holy grail van een startup-ecosysteem’ noemt te realiseren: een vliegwiel op gang brengen waarbij ervaren ondernemers hun kennis en nu dus ook hun kapitaal teruggeven aan de volgende generatie.
Verdienvermogen vergeten
Alles past in de bredere missie van Techleap: zorgen voor een dynamische economie in Nederland, zodat we onder meer onze welvaart kunnen vasthouden.
‘Daarvoor heb je disruptieve innovatie nodig, en die komt zoals we weten niet van grote bedrijven als Philips of KLM. Disruptie is ook niet in het belang van gevestigde bedrijven. Die zijn superbelangrijk. Maar als je wil dat je economie steeds weer meegaat in nieuwe technologische ontwikkelingen, zoals met AI nu, dan moet je zorgen dat we de kennis die we hebben en die expertise zich vertaalt naar meer bedrijven die ook sneller opschalen.’
Een stemadvies geeft de startupambassadeur vanzelfsprekend niet. ‘Maar ik moet wel zeggen dat ik me heb verbaasd over hoe weinig het de afgelopen tijd is gegaan over ons verdienvermogen en over hoe we concurrerend blijven als Nederland.’
En als er al een debat ontstaat, verliezen partijen zich in details, in plaats van de grote vragen te stellen, aldus de prins. Niet over hoe de zorgkosten in de toekomst betaalbaar blijven, maar over de hoogte van het eigen risico.
Consistent beleid
Jazeker, minister Karremans van Economische Zaken heeft een ‘actieagenda’ naar de Kamer gestuurd voor het bevorderen van de start en doorgroei van techbedrijven. Eerder kwam hij al met voorstellen om de R &D-uitgaven van Nederlandse bedrijven en de overheid op te krikken. ‘Die brieven en agenda’s moeten nu ook worden uitgevoerd.’
Lees ook: Zo wil EZ-minister Karremans onze R&D-achterstand inlopen
Toegegeven, de invloed van Economische Zaken op andere ministeries is beperkt, terwijl het naast innovatie en startups ook de vergroening van Tata Steel en andere uitstoters moet begeleiden.
‘Je hebt ook nog de chemiesector, je hebt Schiphol, het zijn allemaal belangrijke dossiers. Maar ergens moet een soort van rode draad komen: waar willen we met Nederland naartoe? Welke keuzes maken we daarin en hoe gaan we een keer zorgen dat we daar als overheid ook consistent in zijn, zodat het voor bedrijven die willen investeren voorspelbaar wordt.’
Als het gaat om waar een nieuw kabinet mee aan de slag moet, heeft Van Oranje een verrassend antwoord. ‘Mijn grootste wens is: laat nu alles gewoon met rust. En wees consistent. Het moet coherent zijn wat we doen. Je kan niet een miljard bezuinigen op de universiteiten en toch willen dat er meer kennis en kennisvalorisatie is.’
‘En ga dus ook niet, zoals de Tweede Kamer deze zomer besloot, de belasting op de winsten van investeerders verhogen terwijl we aan de andere kant via onder meer Invest-NL publiek geld uitzetten bij diezelfde venture capital-bedrijven.’
Kapitaal wél het probleem
Dat te weinig Nederlandse startups doorgroeien tot internationale scaleups is een probleem waar Techleap al vaker aandacht voor vroeg. De conclusie in een recent artikel in economenvakblad ESB dat niet gebrek aan kapitaal, maar vooral gebrek aan talent en een goed werkende interne Europese markt de belangrijkste groeibarrières zijn?
Te kort door de bocht, vindt Van Oranje. ‘Heeft Estland dan een grote markt? Of Israël? Daar zijn toch behoorlijke unicorns gegroeid.’
Er is wel degelijk een gebrek aan kapitaal dat de groei remt. ‘Vergeleken met de VS, waar echt een overvloed aan kapitaal is, willen Europese investeerders zo efficiënt mogelijk met kapitaal omspringen. Dat maakt ze erg voorzichtig, ze wachten liever even af. En dat is ook één van de grootste problemen van Europa. Daarom kan AI ook zo snel ontwikkelen in Amerika en niet hier. Daar gaat veel geld naar misschien niet de beste bedrijven. Dat weet je als venture capital-bedrijf niet vooraf, maar het wordt toch geïnvesteerd.’
Pensioengeld kan de kloof dichten
Voor bepaalde sectoren is de kloof tussen het kapitaal dat scaleups de komende jaren nodig hebben en dat op dit moment wordt geïnvesteerd zelfs spectaculair groot. ‘Om alle future compute-bedrijven die wij kennen door te laten groeien is de komende jaren 2,3 miljard euro nodig. Alleen in Nederland, ja.’
Vaak gehoord refrein in de discussie over de kapitaalbehoefte van het Nederlandse techecosysteem is dat pensioenfondsen meer in Nederlandse startups zouden moeten investeren. Dat gebeurt inmiddels: metaalpensioenfondsen PME en PMT zijn al jaren klant bij Innovation Industries, de deeptech-investeerder die zijn fondsen met honderden pensioenmiljoenen vulde.
‘Pensioenfondsen willen absoluut meer doen en ik denk dat ze het ook echt wel gaan doen. Ze verdelen het alleen tussen impact, clean tech waarbij het niet uitmaakt of de windmolens of zonnepanelen in Nederland of elders staan, en venture capital’, aldus Van Oranje. ‘Wat mij betreft mogen ze investeren in buitenlandse venture capital-fondsen die daardoor dan ook meer in Nederland gaan investeren. Want je wilt dat de beste venture capital-fondsen van de wereld hier in Nederland actiever worden.’
VS nog altijd de beste plek
Van Oranje trekt in januari samen met tientallen startups naar de VS, waar ook in de huidige tijden nog volop kansen zijn voor Nederlandse ondernemers. ‘Dit is een tijd om te kijken of je talent, en ook wetenschappelijk talent, naar Europa kunt halen.’
Maar voor startups blijft de VS hoe dan ook echt the place to be. ‘Twee weken geleden ben ik in San Francisco geweest en daar gaat het alleen maar over AI, heel weinig over politiek. Er is gewoon geen andere plek op de wereld, behalve dan misschien China, waar de ontwikkelingen zo snel gaan, en waar zoveel mensen zoveel kennis hebben.’
Lees ook: Nederlandse founders trekken naar het Silicon Valley van Azië: ‘Alles zit hier op een kluitje’
