Er sluimert een stille productiviteitskiller op de werkvloer, eentje die ik al een tijdlang signaleer in organisaties, maar waar opvallend weinig over wordt gesproken: gebrek aan focus.
Waar digitalisering en AI vaak worden gepresenteerd als de heilige graal die al onze problemen zal oplossen, blijkt de realiteit minder rooskleurig. De arbeidsproductiviteit in Nederland is dit jaar zelfs gedaald, meldde het CBS. Hoewel het statistiekbureau dit wijt aan het uitblijven van nieuwe innovaties, zie ik ook een andere oorzaak.
Gebrek aan focus
Steeds meer jonge mensen worstelen met langdurig geconcentreerd werken. En dat is niet vreemd. Jongeren groeien op in een wereld vol algoritmes, meldingen en constante bereikbaarheid. Socialmediaplatformen zoals TikTok en YouTube zetten alles op alles om gebruikers zo lang mogelijk vast te houden met gepersonaliseerde content. Want hoe langer je blijft scrollen, hoe meer advertenties je te zien krijgt — en dat levert geld op. Waar je vroeger op Facebook een willekeurige vakantiefoto zag van een vage kennis, word je nu op TikTok continu gebombardeerd met activerende video’s die je aandacht direct grijpen.
Volgens focus-expert Mark Tigchelaar zijn deze nieuwe socialmediaplatformen, zoals TikTok, veel prikkelender dan ‘oude’ platformen zoals Facebook. Zo geeft TikTok gebruikers eigenlijk een constante dopamine-boost, wat enorm verslavend werkt. Niet gek dus dat Nederlandse jongeren met een gemiddelde socialmediaschermtijd 3,5 uur per dag moeite hebben om tijdens werk taken zonder afleiding uit te voeren. Vooral bij saaie of weinig uitdagende taken grijpen ze sneller naar hun telefoon. Weg focus.
Lees ook: Ben jij kampioen afgeleid raken? Probeer deze 5 technieken van gedragsgoeroe Nir Eyal eens
Niet alleen social media is de boosdoener
Maar de schuld geven aan social media is te makkelijk. Ook de werkcultuur zelf is doordrenkt met concentratiekillers. Meldingen van Teams, e-mails en ‘een snelle vraag’ van collega’s houden ons continu uit onze focus. Tigchelaar legt uit dat elke melding leidt tot de aanmaak van het stresshormoon cortisol. Het duurt vervolgens gemiddeld 20 minuten voordat je weer geconcentreerd bent. Dus al die ‘snelle’ Teams-berichten, e-mails en WhatsApp-meldingen kosten ons meer productiviteit dan ze opleveren.
En toch leren we jongeren zelden hoe ze hiermee moeten omgaan. In plaats daarvan maken we er grappen over — generatie ‘zwak’ of ‘zombie’ — of geven we ze de schuld van een gebrek aan discipline.
Maar laten we eerlijk zijn: het brein van jonge medewerkers werkt niet anders dan dat van oudere collega’s. Verslavende algoritmes en constante meldingen zijn namelijk geen toevalstreffers, maar zorgvuldig ontworpen door machtige techgiganten met de middelen, kennis en financiële prikkels om deze algoritmes zo gepersonaliseerd mogelijk te maken. Het is dus geen kwestie van discipline of wilskracht om hier niet aan ten prooi te vallen. Jongeren worden hier simpelweg vaker en op jongere leeftijd aan blootgesteld.
Veel oudere medewerkers zitten nog niet op TikTok of YouTube Shorts, maar zodra dat wél gebeurt, zullen ook zij de effecten ervan merken. De focuscrisis is dus een kwestie van tijd — en een die alle generaties zal raken.
Wat kunnen we eraan doen?
Gelukkig is er hoop. Deze productiviteitskiller kan worden aangepakt, maar dat vraagt om een andere aanpak. Volgens Tigchelaar is het belangrijk om pauzes zonder telefoon te nemen. Hij stelt: ‘Focus werkt als een filter dat afhankelijk is van hoeveel brandstof er is, en die brandstof vul je aan met pauzemomenten.’
Een goede vuistregel is om na elk uur vijf minuten pauze nemen. Maar wel zonder social media, want de dopamine-boost maakt het alleen maar moeilijker om weer aan het werk te gaan. Door de constante prikkels voelt je werk nóg saaier, waardoor de drang naar afleiding toeneemt.
Ook is er veel te winnen met een slimme werkindeling. ‘Laat medewerkers hun meest complexe taken als eerste doen, met telefoon en laptopmeldingen uit en zonder onderbrekingen door collega’s’, adviseert Tigchelaar. ‘In de ochtend ben je slimmer, in de middag sneller.’ Hij pleit ook voor ‘meetingvrije momenten’ en ‘oplaadmomenten’ waarin even nietsdoen niet als onproductief wordt gezien, maar juist als essentieel voor focus.
Pak het aan voordat het een monster wordt
Dus organisaties, ga deze sluipmoordenaar te lijf: geef (nieuwe medewerkers) trainingen over productiviteit, introduceer smartphonevrije en meetingvrije momenten, en overweeg software die meldingen op werkdevices kan blokkeren.
En het allerbelangrijkste: pak deze uitdaging niet aan met controle en dwang, maar met vertrouwen en groei als uitgangspunt. Leg je medewerkers uit waarom je deze maatregelen neemt, en wat het ze oplevert. Dat brengt Generatie Zombie weer tot leven.
Lees ook deze columns van Laura Bas over generatie Z:
- De meeste vacatures zeggen: Generatie Z, kom hier niet werken!
- Ja, Gen Z verwacht een hoog salaris – en dat is niet meer dan terecht
- Generatie Z lui? Nergens zijn zoveel jonge mensen aan het werk als in Nederland
- Generatie Z valt in veel organisaties bij bosjes neer, en dat is juist goed
