In september 2024 beweert Donald Trump tijdens een live presidentsdebat met Kamala Harris dat Haïtiaanse migranten in Springfield, Ohio de katten en honden van stadsgenoten opeten. Harris staat te klapperen met haar oren, en de uitspraak maakt ongelooflijk veel los in de VS en daarbuiten.
Ondertussen ontvangt Springfield tientallen bommeldingen gericht op scholen, winkels en overheidsgebouwen. Haïtianen durven nauwelijks nog naar buiten te gaan, of hun kinderen naar school te sturen. De haat laait op en het debat gaat weer over immigratie, precies waar Trump op uit is.
Een paar dagen later, in een interview op CNN, geeft JD Vance, op dat moment de running mate van Trump, ruiterlijk toe dat hij en Trump het verhaal hebben verzonnen. Hij komt hiervoor met een opmerkelijke redenatie: ‘Als ik verhalen moet verzinnen zodat de Amerikaanse media daadwerkelijk aandacht besteden aan het lijden van het Amerikaanse volk, dan doe ik dat’.
Tien veelvoorkomende verleidingstactieken
Met de enorme hoeveelheid informatie die we op een dag te verwerken krijgen, wordt het steeds lastiger om te bepalen wat wel of niet waar is. Daarbij komt dat de mens ontzettend gevoelig is voor manipulatie. Hieronder staan tien verleidingstactieken die veelvuldig worden toegepast, ook op kantoor.
Lees ook: We lachen om handdoekleggers bij het zwembad, maar op kantoor doen we het net zo
#1: Mix waarheden met nonsens
Iets vertellen wat eigenlijk niet klopt, maar het geloofwaardig maken door in te spelen op een dieper gelegen overtuiging. Deze tactiek heeft JD Vance gebruikt. Hoewel de beweringen absurd waren, werden ze toch geloofd omdat ze aansloten bij diepgewortelde opvattingen en angsten.
Consultants zijn hier goed in. Om hun diensten te verkopen vertellen zij in de directiekamer dat er allerlei problemen in het bedrijf zijn met potentieel rampzalige gevolgen. Zij kunnen die natuurlijk makkelijk oplossen. Zonder dat ze ooit op de werkvloer zijn geweest en met de mensen hebben gesproken die dagelijks dat werk uitvoeren en kunnen vertellen waar de echte problemen zitten.
#2: De kracht van herhaling
De boodschap blijven herhalen. Mensen gaan iets voor waar aannemen naarmate ze het vaker horen. Zo claimen de ceo’s van de grote tech-bedrijven continu dat AI onvermijdelijk is, en dat niet instappen betekent dat je al snel achterloopt en de boot volledig mist.
Hiermee wordt een enorme FOMO gecreëerd, en springen steeds meer bedrijven er onvoorbereid op in (en stijgt de winst van de tech-bedrijven). Een ander voorbeeld hiervan is de vaak gehoorde uitspraak over Gen Z’ers dat ze niet willen werken. Maar uit onderzoek blijkt dat ze anders werken, niet per se minder.
#3: Maak gebruik van emotionele triggers
Flink inspelen op emoties. Mensen reageren veel sterker op angst, woede of verdriet dan op droge feiten. En dus worden verhalen zo verteld dat ze die diepere gevoelens raken, waardoor het kritische denken wordt uitgeschakeld, mensen zich afsluiten en geen tegenspraak meer durven te geven.
Op het werk hoor je dat terug in uitspraken als: ‘Als we nu niet investeren in AI, dan raak jij straks je baan kwijt’.
#4: Laat een expert aan het woord
Iets geloofwaardiger laten klinken door het een expert te laten zeggen. Een markant voorbeeld uit de vorige eeuw is een affiche waarop een arts roken aanprijst. Tegenwoordig zie je echter dat inhoudelijke deskundigen steeds vaker plaatsmaken voor influencers.
Hoewel zij meestal geen echte experts zijn, worden ze toch geloofd. Dat komt doordat het vertrouwen door de tijd heen is verschoven van autoriteit naar relatie: vroeger geloofde je iemand om haar of zijn expertise, nu geloof je iemand omdat je het gevoel hebt haar of hem te kennen.
Op kantoor heb je ze ook. Daar zijn het de informele leiders waarnaar wordt geluisterd. Neem je ze niet serieus en zet je ze weg als lastpak, dan kunnen ze je ongelooflijk tegenwerken. Doe je het omgekeerde, heb je juist goud in handen.
Lees ook: De positieve kant van acht irritante types op de werkvloer
#5: Leg een vals dilemma voor
Doen alsof er maar twee opties zijn, terwijl er in werkelijkheid veel meer zijn. Misschien wel het meest bekende en beruchte voorbeeld komt van Wilders die in 2014 aan een groep PVV-aanhangers het valse dilemma voorlegde: ‘Willen jullie, in deze stad en in Nederland, meer of minder Marokkanen?’.
Een goed voorbeeld op het werk is een manager die tegen zijn team zegt: ‘Als je niet fulltime aanwezig bent, ben je niet betrokken’. Het impliceert dat flexibiliteit of thuiswerken gelijk staat aan gebrek aan inzet, terwijl soms juist het tegenovergestelde waar is.
#6: Gebruik vage taal en buzzwords
Vage taal gebruiken die breed te interpreteren is, zonder daar concrete uitleg bij te geven. Managers zijn hier ongelooflijk goed in. Ze gebruiken allerlei wazige termen als synergie creëren, digitale transformatie, revolutionair en next-gen, maar leggen niet uit wat ze er precies mee bedoelen.
Die termen worden zo vaak gebruikt, dat niemand meer durft te vragen wat het precies betekent en dus geeft iedereen er maar een eigen interpretatie aan, met alle gevolgen van dien.
#7: Doe aan cherry picking
Alleen de informatie en data delen die het verhaal bekrachtigen en de rest weglaten. Dit is een klassieker tijdens vergaderingen. Iemand werkt gepassioneerd aan een nieuwe functionaliteit en zegt: ‘onze nieuwe functie werd vorige week 80 keer gebruikt’.
Maar die collega laat daarbij weg dat slechts een handvol van die 80 gebruikers terugkeerde, terwijl de rest na eenmalig proberen afhaakte.
#8: Kom met sociale bewijskracht
Inspelen op het feit dat velen eerder dezelfde keuze hebben gemaakt. Mensen volgen graag anderen, vooral bij onzekerheid. Claims als ‘meest gekozen’ en ‘miljoenen gebruikers’ werken dan vaak doorslaggevend.
Op kantoor hoor je dit vaak, bijvoorbeeld als iemand betrapt is op het voor de hele dag claimen van de beste plek in de kantoortuin, terwijl diegene er nauwelijks zit. ‘Maar iedereen doet dat’, wordt er dan gezegd, in de hoop om zo onder een reprimande uit te komen.
#9: Doe alsof er consensus is
Impliceren dat iedereen het erover eens is, terwijl dat niet zo is. Door te doen alsof iedereen hetzelfde denkt, wordt twijfel sociaal onwenselijk. Mensen zijn van nature geneigd zich aan te passen aan de groep, zeker in een professionele setting waar je niet lastig, dom of negatief wil overkomen.
‘Dit is hoe we het hier altijd doen’. Hoe vaak hoor je niet op de werkvloer? Een mooi voorbeeld waarbij historisch gedrag wordt gepresenteerd als een collectieve keuze, waardoor alternatieven bij voorbaat worden afgekapt.
#10: Kom met een afleidingsmanoeuvre (whataboutism)
Niet ingaan op kritiek, maar het onderwerp veranderen met een wedervraag. Hierdoor komt diegene betrokken en redelijk over, terwijl hij of zij feitelijk ontwijkt en de aandacht en energie naar een ander onderwerp verschuift.
Deze tactiek komt vaker voor op kantoor dan je misschien denkt. Bijvoorbeeld als er kritisch wordt gevraagd naar de haalbaarheid van een planning, hoor je nogal eens: ‘Ja, maar kijk eens hoe hard het team heeft gewerkt de afgelopen maanden’. Dat kan waar zijn, maar zegt niets over de planning. Of: ‘Dit raakt eigenlijk een veel groter vraagstuk over onze cultuur’. Klopt misschien, maar het concrete probleem blijft onbesproken.
Laat je niet manipuleren
Deze tactieken werken omdat ze slim inspelen op hoe wij denken en voelen, óók op het werk. Juist daarom loont het om af en toe pas op de plaats te maken en scherp te blijven. Stel jezelf bij sterke claims of overtuigende verhalen steeds deze drie vragen: Wat wordt hier precies beweerd? Waar is het bewijs, en wat hoor ik niet? En wie heeft er belang bij dat ik dit geloof? Door dat korte reflectiemoment blijf je rustig en scherp. Want wie niet kritisch denkt, denkt wat een ander wil.
Lees ook: Tegenspraak kan een cadeau zijn of je ondermijnen. Herken jij het verschil?
