Als kind leer je al om binnen de lijntjes te kleuren, letterlijk. Op de middelbare school horen creatieve vakken bij het pretpakket. Op het werk is het oké om post-its te plakken tijdens een brainstorm, maar daag vooral de status quo niet uit.
Het echt oprekken, overstijgen en doorbreken van conventionele patronen is helemaal niet de bedoeling. Sterker nog, dat is lastig en irritant, merkt ook Elleke van Gelder. Creatief zijn mag, het is een leuk extraatje, maar maak het vooral niet té.
Ze noemt de praktijk yellow washing. Organisaties maken een ‘geel laagje’, een kleur die wordt geassocieerd met vrolijkheid, optimisme en creativiteit. Dat gebeurt bijvoorbeeld tijdens een brainstorm- of heisessie, waarmee aan de buitenwereld wordt getoond ‘dat we creatief doen’.
Van Gelder vindt dat nog veel te ‘keurig, gehoorzaam en vooral leuk en veilig.’ Daar red je het niet mee met de complexe uitdagingen en vele crisissen van vandaag. Met conservatief denken en handelen worden die niet opgelost. Dat wordt ook elke dag opnieuw bewezen in de praktijk.
Fundamenteel onderdeel
Creativiteit is zoveel meer dan nieuwe en originele ideeën bedenken. Het is anders kijken, denken én doen, maar daar is wel een nieuwe mindset voor nodig. Eén die creativiteit echt serieus neemt. Van Gelder vindt dat creativiteit ‘een fundamenteel onderdeel moet worden van hoe we werken en handelen’.
Als creativiteit jarenlang zo hard de kop is ingedrukt, hoe krijg je die dan weer terug? En hoe krijg je dit ingebed in organisaties? Daar geeft ze op een lichte en luchtige manier het antwoord op in het recent verschenen Creatieve vuurkracht.
Van Gelder is er namelijk in geslaagd om zelfs in zo’n strak gereguleerde organisatie als de Nederlandse politie carrière te maken met het challengen van de status quo. Ze werkte onder meer in verschillende opsporingsteams van de politie.
Iedereen is creatief
Vandaag is ze ondernemer, de founder van Bureau in cc. Ze verzorgt als expert lezen over sociale innovatie en creativiteit, geeft advies en ontwikkelt veranderaanpakken. Ze vuurt in haar boek dus ook de nodige ideeën op je af, doorspekt met haar eigen ervaring.
Creativiteit ziet Van Gelder vooral als een nog onbekende en onbenutte kracht: het lef en de bereidheid om het anders te doen. Het doorbreken van bestaande structuren, gewoonten en denkpatronen.
Het doel daarvan is positieve verandering en duurzame impact stimuleren bij complexe vraagstukken. Ze is ervan overtuigd dat iedereen hieraan kan bijdragen, al is het niet te onderschatten. ‘Onze wens om erbij te horen en te doen wat anderen doen, niet buiten de boot te vallen en de regels te volgen is extreem sterk’, schrijft ze begripvol.
Lees ook: Je authentieke zelf omarmen is niet goed voor je creativiteit
Audit jezelf
Hoe begin je hier nu aan? Bij jezelf, duh. Waarbij je vooral niet te snel moet zeggen dat je niet creatief bent. Jouw creativiteit bestaat nog wel, maar die is gewoon ondergesneeuwd in de waan van de dag. Van Gelder nodigt je uit om eerst een persoonlijke audit te doen.
Je scoort jezelf in die audit op ‘de creatieve acht’, haar basiskenmerken van creativiteit. Dat zijn openheid, vertrouwen, lef, initiatief, volharding, ongehoorzaamheid, optimisme en introspectie.
Per basiskenmerk geeft ze een aantal handreikingen of voorbeelden. Als je hieraan werkt, dan wakker je je ingeslapen creativiteit weer aan. Voor MT/Sprout zoomen we in op twee daarvan: openheid en ongehoorzaamheid.
Meer openheid
Meer openheid creëren begint met kleine stappen. Je kunt een ochtend gaan werken op een geheel andere plek. Je leest een blog of een artikel over een nieuwe trend in je vakgebied. Je daagt jezelf uit om een vraag te stellen die je nooit zou stellen tijdens een vergadering.
Zo kun je ook een kop koffie gaan drinken met een collega die je nog nooit echt gesproken hebt. Of een praatje gaan maken met een onbekende in de trein of de supermarkt. Vraag je collega’s, vrienden of bekenden naar je blinde vlekken en wees dan ook bereid om daarnaar te kijken.
Simpel, toch? Ongehoorzaamheid is al een stuk moeilijker. Ze vertaalt dat als een manier om de business as usual te verstoren. ‘Een belangrijk element hierbij is de bereidheid om de consequenties die kunnen volgen op ongehoorzaamheid te aanvaarden.’
Zelf heeft ze nooit de wet of de regels overtreden in haar tijd bij de politie, wat ze eigenlijk best teleurstellend vindt. Maar de ongeschreven regels, die heeft ze wel overtreden. Vooral die van het soort ‘zo doen wij dat hier nu eenmaal’.
Ongehoorzaam zijn
Die regels zijn er juist ‘om aan je laars te lappen’. Maar hou er wel rekening mee dat je te maken kan krijgen met scheve ogen, afgunst of irritatie. Dat ondervindt ze zelf ook, wanneer ze regelmatig voor de politie naar buitenlandse congressen gaat.
Collega’s in haar afdeling klagen daarover, ze wordt er ook over aangesproken, maar reageert dat niemand anders om zulke tripjes gevraagd heeft, laat staan zelf geregeld heeft. Dat hadden ze dus allemaal kunnen doen, maar ‘het was simpelweg in dit team niet gebruikelijk om zelf iets te regelen.’
Er zit wel degelijk een risico aan professioneel ongehoorzaam zijn, waarschuwt ze. ‘Daarmee kun je de verbinding met je collega’s kwijtraken of buiten de groep komen te liggen.’ Je moet dus eerst voor jezelf vaststellen waar voor jou de grens ligt.
Tegelijkertijd schuilt er in ongehoorzame mensen een enorme inspiratiebron, geeft Van Gelder aan. Je kunt ‘laten zien wat ook kan, wat ook mogelijk is en daarmee een groot voorbeeld zijn.’
Lees ook: Innovatie aanjagen? Zes tips om rebellen in je team in hun kracht te zetten
Blijven volhouden
Begin opnieuw klein, raadt ze aan. Zo kun je meteen ervaren wat het gevolg is van een ongehoorzame actie. ‘Het kan ook helpen om hierbij een maatje te hebben’, schrijft ze. ‘Samen iets ongehoorzaams doen, is namelijk veel minder eng dan in je eentje. Zoek dus een partner in crime. Iemand die net als jij gelooft dat door iets wel of niet te doen, een mooiere toekomst vormgegeven kan worden.’
Neem ook de tijd om je creativiteit weer aan te wakkeren, want iets wat in al jaren systematisch is afgebouwd heb je ook niet meteen terug. Zit het wel snor met die acht basiskenmerken? Dan kun je gaan bouwen aan je ‘uitdagingsvermogen’. Van Gelder beschrijft dat als ‘de gave en de kracht om het anders te doen en inspiratie te putten uit iets dat moeilijk is’.
Vooral wanneer je omgeving creativiteit nog niet op waarde weet te schatten. Dan is er veel volharding nodig, introspectie en ‘het geloof in het belang van anders’ om het vol te houden.
De conservatieve tegenkrachten zijn namelijk sterk en ze zullen je ook vast weleens doen wankelen, weet ze uit ervaring. ‘Als je scherp hebt, waar je het voor doet, vind je daar ook je stevigheid in.’
In Creatieve vuurkracht neemt Elleke van Gelder je mee in een vernieuwende benadering van creativiteit. Het uitgangspunt ben jijzelf. Je gaat ontdekken waar jouw creativiteit gebleven is en manieren vinden om vastgeroeste patronen te doorbreken en de status quo ter discussie te stellen.
.
.
.
