In de AI-bonanza kijken we inmiddels niet meer op een miljardje meer of minder. Maar de overname van Lumentum Holdings door chipbedrijf Marvell Technology breekt toch weer alle records. Met de deal is 115 miljard dollar gemoeid, en dat maakt het tot de grootste overname van een beursgenoteerd techbedrijf door een ander beursbedrijf.
De megadeal tussen de miljardenbedrijven past in een belangrijke trend in de AI-wereld. Om tegemoet te komen aan de onstilbare rekenhonger van AI moeten de chips in datacenters steeds sneller en efficiënter worden. En dat niet alleen: ze moeten ook zo snel en zuinig mogelijk met elkaar communiceren. Die overdracht van data is ondoenlijk met koperen draadjes waar elektronen zich doorheen moeten worstelen. Tegenwoordig is licht hét medium om de signalen sneller rond te laten razen.
Laser is de weg vooruit
Marvell is een bedrijf uit San Jose dat netwerkchips en andere hardware voor signaalverwerking ontwerpt voor de datacenters van zijn klanten. Op de golven van AI heeft het inmiddels een slordige 7500 werknemers en een omzet van ruim 8 miljard dollar. Lumentum is een steenworp verderop gevestigd. Het produceert EML-chips, laserchips die elektrische datasignalen omzetten in lichtpulsen die door glasvezel gaan. Met 13.000 werknemers is het goed voor een omzet van 3 miljard dollar.
Lees ook: De AI-race kan niet zonder fotonische chips, en laat Nederland daar nu net in vooroplopen
De ratio achter de overname, waarvoor Marvell overigens in eigen aandelen betaalt, is duidelijk: laser is de weg voorwaarts voor AI-fabrieken, en Marvell wil ze aan zijn klanten kunnen leveren. Gezien de verhitte AI-race en de schaarste aan cruciale hardware waarop AI-software zijn berekeningen doet, kan het geen kwaad controle te krijgen over een belangrijke leverancier als Lumentum.
De ceo van die laserspecialist zei onlangs nog dat de vraag naar zijn producten groter is dan wat hij kan leveren. Tot begin 2029 is hij volledig uitverkocht. Het is dan ook veelzeggend dat chipgigant Nvidia in zowel Marvell als Lumentum twee miljard dollar heeft geïnvesteerd. Wie de lasers kan leveren, beheerst een markt waarin de komende jaren voor honderden miljarden aan AI-technologie wordt verspijkerd.
De Amerikaanse recordovername zal ook in Nederland goed worden gevolgd. Een reeks Nederlandse startups en scaleups ontwikkelt namelijk ook fotonische chips en andere optische technologie waarop de AI-wereld met smart zit te wachten.
Photon Bridge en Astrape
Vorige week nog haalde de Eindhovense startup Photon Bridge 10 miljoen euro op voor zijn lasertechnologie. Het bedrijf van ceo Paul Marchal heeft een methode ontwikkeld om ook minder krachtige lasers als lichtbron in te zetten voor chipverbindingen. Dat maakt ze een stuk zuiniger, en bovendien zijn ze makkelijker op grote schaal te produceren en relatief eenvoudig en nauwkeurig te assembleren.
‘Die 10 miljoen euro is een hele goede ronde voor ons, al lijkt het vergeleken bij de 115 miljard voor Lumentum een pietluttig bedrag’, zegt de Vlaming. Maar zijn startup kan er goed mee uit de voeten. ‘We gaan nu snel met grote partijen praten om vast te stellen hoe het product eruit moet komen te zien. Vervolgens is het zaak om met de juiste partijen zo snel mogelijk op te schalen. We produceren niets zelf en gaan voor werelddominantie.’
Ook branchegenoot Astrape Networks, een spin-off van TU Eindhoven, werkt aan de fotonische verbindingen die datacenters sneller en zuiniger maken. Zijn Effiniti-platform is een chassis waarin verschillende modules kunnen worden geplaatst, zoals chipmodules, die dan met lichtverbindingen kunnen worden aangestuurd. Volgens Astrape kan zo het energieverbruik op de netwerklaag binnen AI-datacenters met 90 procent verminderen. Vorig jaar haalde het een kleine 8 miljoen euro op om zijn technologie verder te ontwikkelen.
Lees ook: Johan Feenstra (Smart Photonics) wil meer lef zien in Europa: ‘Anders gaan we het spel verliezen’
Twee Nederlandse fabrieken voor fotonische chips
De grootste Nederlandse speler in fotonica is tot nu toe Smart Photonics, dat in 2023 100 miljoen ophaalde en in 2027 vanuit een proeffabriek op de High Tech Campus zijn fotonische chips wil gaan maken. De nieuwe testlijn wordt gebouwd door TNO en produceert straks fotonische chips met indiumfosfide, een materiaal dat zelf licht kan genereren, moduleren en versterken.
De fabriek kost uiteindelijk 150 miljoen euro en is onderdeel van het consortium PIXEurope, dat ervoor moet zorgen dat Nederland doorstoomt naar de fotonische wereldtop. Smart Photonics kiest in die revolutie een rol als foundry, een partij die in zijn eigen fabriek ontwerpen van klanten produceert op bestelling.
Ook rond de Universiteit Twente wordt gebouwd aan een ecosysteem rond fotonica, zij het dat het zich richt op een ander materiaal: silicium-nitride chips die licht transporteren met extreem lage verliezen. Op het Kennispark in Enschede moet de eerste commerciële fotonische fabriek hiervoor komen te staan: New Origin. Onlangs werd bekend dat de stroomaansluiting voor die fabriek geregeld kan worden. Daardoor kan de eerste spade volgende zomer de grond ingaan, waarna de fabriek van 100 miljoen euro in 2029 kan draaien.
Smart Photonics en Effect Photonics als scaleups
De race rond fotonica bereikt dankzij de markt van AI-datacenters nu een voorlopig hoogtepunt, maar de ontwikkeling is niet gisteren gestart. Smart Photonics ontstond al in 2012 als spin-off van de TU Eindhoven en een collega als Effect Photonics werd al in 2010 opgericht. Het ontwikkelt sindsdien zijn versie van fotonische halfgeleiders die lasers, lichtdetectoren en digitale signaalverwerking combineren. Ook Effect Photonics zet in op indiumfosfide.
Een startup is het bedrijf allang niet meer, en het heeft verschillende fases van de fotonicamarkt meegemaakt. Voor de AI-boom ging het bijvoorbeeld over quantum als mogelijke toepassing van lichtchips. Effect Photonics had een eigen fabriek in Engeland, maar besloot die te sluiten omdat de fotonica-expert zijn businessmodel bijschaafde. Daardoor halveerde het aantal werknemers tot circa 120.
Inmiddels zorgt AI weer voor een duidelijk pad omhooog. In een series D-ronde haalde Effect vorig jaar in totaal 62 miljoen dollar op, met twee pensioenfondsen uit de metaalsector – PMT en PME – als mede-investeerders.
Lees ook: Na funding krijgt eerste commerciële fotonische chipfabriek van Nederland nu ook stroom en water
Amerikaans tempo bijhouden
Is de Amerikaanse overname goed nieuws voor de Nederlandse fotonica? ‘Het toont dat de sky the limit is’, zegt Marchal van Photon Bridge. ‘We weten al dat de vraag naar lasers heel groot is: in 2028 is het naar verwachting een markt van 10 miljard dollar. Terwijl die kort geleden nog nul was, hè?’ Maar om succesvol te worden, is het wel zaak om het Amerikaanse tempo bij te houden, waarschuwt de ceo.
‘We missen de ervaring van het op grote schaal produceren en het aanbieden van een geïntegreerd aanbod zoals de fusiepartijen kunnen. Nederland heeft veel startups, maar hoe zorg je dat die daar een aanbod tegenover kunnen stellen? Het bouwen van een ecosysteem is dan het beste wat je kunt doen. En je moet vervolgens niet binnen dat systeem blijven leven, maar zaken doen met klanten van buiten. Willen we echt schaal bereiken, dan moeten we op Europese schaal samenwerken en investeren.’
