Vorige maand hamerde de gemeente Amsterdam zijn ‘Sourcing- en cloudstrategie 2026-2030’ af. De hoofdstad wil minder afhankelijk zijn van grote, niet-Europese technologiebedrijven en lanceert het principe ‘autonoom, tenzij’. In principe gaat de gemeente dus voor soevereine Europese cloud-omgevingen. ‘Tenzij deze praktisch of financieel (nog) onmogelijk zijn.’
Overgeleverd aan big tech
Het is afwachten hoe vaak dat ‘tenzij’ de doorslag gaat geven. Europa praat al jaren over digitale soevereiniteit, en in feite draaide al in 2002 de Tweede Kamermotie-Vendrik om hetzelfde: die verplichtte de Nederlandse overheid ‘het gebruik van open source software en open standaarden actief te stimuleren’.
Destijds was het nog vooral de wens om niet te afhankelijk te worden van Microsoft, toen dé dominante Amerikaanse softwareleverancier. Inmiddels lijken we met huid en haar overgeleverd aan big tech: de clouds van Microsoft en collega’s Amazon, Google, Oracle en IBM. Die plantten hun datacenters ook in de Nederlandse polder, waar ze als ‘hyperscalers’ de opslag, rekenkracht maar ook de software beheren waarop 95 procent van het IT-landschap draait.
Het regent soevereiniteit
Recenter zijn natuurlijk ook de AI-modellen van OpenAI en Anthropic steeds machtiger en onmisbaarder geworden. En de wens is sterker dan ooit: we willen in Europa soeverein worden – onafhankelijk, zonder externe invloed, controle houden over onze digitale gegevens, infrastructuur en technologie. Zonder Amerikaanse justitie digitaal kan binnenvallen om data op te eisen of een Amerikaanse president een knop omzet omdat hij zijn zin niet krijgt.
De IT-sector heeft soevereiniteit inmiddels omarmd als het nieuwe zwart: het regent aanbiedingen van soevereine diensten, strikt Europees of zelfs Nederlands, ook al komen bouwstenen als chips en software vaak genoeg van Amerikaanse big tech-partijen. Sterker nog: het grote Amazon zelf biedt zonder ironie de AWS European Sovereign Cloud aan, als een ‘onafhankelijke cloud voor Europa – in Europese handen en gerund door Europeanen.’
Soevereine AI van CM.com en VOLT
Deze week kamen CM.com, aanbieder van communicatie- en betaaldiensten voor bedrijven, en VOLT, het bedrijf waarmee Han de Groot datacenters bouwt, met hun antwoord op de soevereiniteitsvraag: een AI-omgeving voor sectoren die de te maken hebben met strikte regelgeving. Overheid, banken, verzekeraars, zorginstellingen: er zijn massa’s organisaties die hoognodig met AI aan de slag moeten, maar dat wel op een (wettelijk) verantwoorde manier moeten gaan doen.
Lees ook: Han de Groot bouwt een AI Gigafactory in Rotterdam van 5 miljard
‘AI ontwikkelt zich razendsnel, maar veel organisaties kunnen daar niet onbeperkt in meegaan’, aldus CM.com-ceo Jeroen van Glabbeek in een toelichting. ‘Risico’s rondom data, wetgeving en afhankelijkheid van buitenlandse technologie remmen innovatie. Door hardware, infrastructuur en AI-software samen te brengen in een geïntegreerde Europese AI-infrastructuur maken we het mogelijk om AI veilig en verantwoord op schaal toe te passen.’
AI-fabriek in Rotterdam met diensten uit Breda
Laat die infrastructuur maar over aan zijn samenwerkingspartner VOLT, zou je zeggen. Dat is het bedrijf waarmee Han de Groot al jaren datacenters ontwikkelt, en die recent plannen heeft voor een gigantische AI-fabriek in Rotterdam. Als die hardware – het ‘ijzer’ in IT-jargon – wordt gecombineerd met de software waarop uiteindelijk de AI-diensten van het Bredase CM.com draaien, blijft de kunstmatig intelligente cloud netjes in eigen land.
Daarmee kunnen organisaties volledig binnen Europese regelgeving AI-toepassingen ontwikkelen, trainen en opschalen, is de gedachte. ‘Onze AI-Gigafabriek vormt de ruggengraat van deze nieuwe generatie Europese AI-infrastructuur’, aldus De Groot. ‘In combinatie met het AI-platform van CM.com ontstaat een volwaardig, end-to-end alternatief voor organisaties die controle willen houden over hun data en technologie.’ De eerste diensten worden al dit jaar gelanceerd, zeggen de samenwerkingspartners.
Kritiek op LinkedIn
Rond de aankondiging van Van Glabbeek op LinkedIn barstte donderdag de onvermijdelijke discussie los over hoe uniek en soeverein de AI-cloud van CM.com en VOLT is. Ja, de dure AI-chips waarmee de datafabrieken worden gevuld komen waarschijnlijk van het Amerikaanse nVidia. ‘Maar dan wel weer gemaakt op de machines van ASML’, riposteerde Glabbeek. ‘Maar inderdaad, de weg naar een volledig autonoom Europees continent heeft hele stappen.’
Lees ook: Jeroen van Glabbeek (ceo CM.com): ‘Het is pas mislukt als je ermee stopt’
‘Wat wij in Europa nodig hebben is goede technologie om autonoom te kunnen draaien; op het gebied van defensie, op het gebied van data, op het gebied van AI. En dat kan ook, we hebben de kennis en we hebben het talent. Dus laten we het doen! Daar gaat dit over.’
Geïnspireerd op Duitse cloud met Microsoft
De Nederlandse AI-cloud van CM.com is geïnspireerd op de Duitse Delos Cloud en Open Telekom Cloud, zeggen de initiatiefnemers zelf. Daarmee maken ze impliciet duidelijk dat soevereiniteit helemaal niet hoeft te betekenen dat de dienst tot in elke vezel niet-Amerikaans is.
Delos Cloud richt zich namelijk met Microsoft Azure-diensten en Microsoft Office 365 op de Duitse overheden, maar wordt gerund door een dochterbedrijf van het eveneens Duitse SAP en niet door Microsoft zelf. Zo voldoet het aan alle wettelijke eisen die in het land gelden. Open Telekom Cloud bestaat al sinds 2016, voldoet ook aan alle regels en draait onder meer op servers in Almere en Aalsmeer.
Eigenaar T-Systems, de IT-tak van Deutsche Telekom, heeft zijn soevereine cloud ook niet vrij gehouden van niet-Europese hard- of software. Bij de start was Huawei nog een van de leveranciers voor de Duitse cloud, in een tijd dat vrijwel alle Europese IT- en telecombedrijven nog volop zaken deden met de Chinezen.
Soeverein zonder big tech
De soevereiniteit waarmee de IT-industrie inmiddels clouddiensten aanprijst betekent natuurlijk ook iets anders dan ‘bevat geen big tech’. Dat is eerder de missie van Bert Hubert, de IT-ondernemer en techactivist die zich sterk maakt voor digitale autonomie. Hij publiceerde onlangs een (hele lange) lijst met Nederlandse bedrijven en overheidsorganisaties die ‘voor hun primaire missie totaal afhankelijk zijn van Amerikaanse clouds, en waarbij de maatschappij ontwricht zou worden als ze hun werk niet meer konden doen, bijvoorbeeld door sancties over Groenland.’
Hubert pleit deze week in de Volkskrant voor een bijzondere lakmoesproef: ‘Ik pleit voor de cloud-outoplossing: geregeld op woensdagochtend de cloud uitzetten en dan met z’n allen kijken wat er nog werkt. Kan ik nog een artikel schrijven? Doet de deur het nog? Dan weet je meteen waar je in eigen datacenters een back-up van moet maken.’
