‘Een beetje vreemd.’ Zo kwalificeert Jos Versteeg de stap van ASML. De beursanalist van InsingerGilissen vraagt zich af waarom het Veldhovense bedrijf een groot belang neemt in Mistral. Persbureau Reuters meldde dat zondag al op basis van ingewijden, dinsdag kwam het persbericht van ASML zelf met de bevestiging.
ASML stopt 1,3 miljard euro in het Franse AI-bedrijf en krijgt een belang van ongeveer 11 procent. Daarmee wordt het de grootste aandeelhouder. Ook krijgt de maker van geavanceerde chipmachines een zetel in een adviescommissie. De deal waardeert Mistral op 10 miljard euro en maakt het bedrijf tot Europa’s waardevolste AI-startup.
Software in chipmachines
Dat ASML inzet op AI, wekt bij Versteeg geen verbazing. ‘Je moet niet onderschatten hoeveel software er in die chipmachines zit’, zegt hij over de apparaten, waarvan de nieuwste exemplaren ruim 350 miljoen euro per stuk kosten. ‘Ze hebben zelf ook een enorme software-afdeling.’
Die doet onder meer belangrijk werk op het gebied van metrologie, het proces van meten en inspecteren van computerchips tijdens de productie. Bij de controle op fouten in chips is AI nuttig, zegt Versteeg, bijvoorbeeld in het herkennen van patronen.
‘Maar je kunt ook een licentie afnemen bij Mistral’, aldus de beursanalist. ‘Als je een brood wil, kun je een brood kopen, dan hoef je niet meteen de bakker over te nemen. Blijkbaar kunnen ze voor een overzichtelijke som geld invloed krijgen met een zetel in de adviescommissie.’
Lees ook: Waarom ze bij ASML innoveren met mensen met autisme en ADHD
Investeringen van ASML
ASML doet normaal gesproken niet vaak dit soort grote investeringen in andere bedrijven. De chipmachinemaker heeft meestal drie manieren om aan nieuwe technologie te komen: ze maken het zelf, ze werken samen met partners of ze kopen een heel bedrijf op.
Toch heeft ASML wel eerder geïnvesteerd. In 2023 stopte het bedrijf samen met andere partijen – zoals NXP, VDL Groep en de Nederlandse regering – 100 miljoen euro in Smart Photonics, een Nederlands bedrijf dat fotonische chips ontwikkelt.
Ook is ASML voor bijna een kwart eigenaar van Zeiss, de Duitse lenzenfabrikant waarmee het al jarenlang intensief samenwerkt.
Onafhankelijker Europa
De timing van de investering is niet toevallig. Geopolitieke spanningen tussen Europa, de VS en China maken strategische onafhankelijkheid steeds belangrijker. Zo werkt de Europese Commissie aan het AI Continent Action Plan.
Met dit plan wil Europa tegen 2030 uitgroeien tot een wereldleider in kunstmatige intelligentie en cloud computing. Het doel is om minder afhankelijk te worden van met name Amerikaanse technologiereuzen, zoals Google, Microsoft of Amazon, die transparantie en privacy minder hoog in het vaandel hebben.
‘Ik denk dat bedrijven geschrokken zijn van hoe Amerika zich het afgelopen jaar heeft opgesteld’, zegt Versteeg. Hij ziet de investering van ASML dan ook als een strategische zet. ‘Dat ze denken: het is wel handig als we iets Europees hebben. En vanuit Europa is er natuurlijk veel druk om een grote AI-speler te krijgen. Dat zal zeker meespelen.’
Lees ook: Een eigen cloud voor Europa? ‘Niet nodig’, zegt de ceo van het Duitse Nextcloud
Mistral, het Franse OpenAI
Op AI-gebied zijn er twee belangrijke grootmachten uit de VS: OpenAI, bekend van ChatGPT, en Anthropic, de maker van chatbot Claude. Mistral moet uitgroeien tot het Europese alternatief, met eigen large language models en een chatbot genaamd Le Chat.
Het bedrijf is in april 2023 opgericht door drie Franse AI-onderzoekers en schoot uit de startblokken. Binnen drie maanden haalde het 105 miljoen euro aan financiering op, een half jaar later gevolgd door een tweede ronde van maar liefst 385 miljoen euro. In totaal is er meer dan 1,1 miljard euro gepompt in de Franse AI-belofte.
Toch is Mistral een relatief kleine speler in een branche waarin met tientallen miljarden wordt gesmeten. Zo haalde Anthropic vorige week nog 13 miljard dollar op, tegen een waardering van 183 miljard dollar. OpenAI zou naar verluidt op weg zijn naar een waardering van 500 miljard dollar.
Opensource en efficiënt
Boegbeeld van Mistral is ceo Arthur Mensch. De 33-jarige Fransman deed bij Google DeepMind ervaring op met de nieuwste AI-technologieën en state-of-the-art tools. Zijn cofounders Timothée Lacroix en Guillaume Lample plukte hij weg bij Meta, het moederbedrijf van Facebook en Instagram.
Mistral kiest bewust voor een opensource aanpak waarbij het zijn technologie vrij beschikbaar stelt. Programmeurs en bedrijven kunnen de onderliggende software inzien, aanpassen en hergebruiken voor hun eigen doeleinden, zoals het creëren van hun eigen AI-assistenten. Dit staat in schril contrast met concurrenten die hun code geheimhouden.
Verder zijn de taalmodellen van Mistral iets kleiner, minder zwaar en daardoor efficiënter in gebruik. Voor extra features en maatwerk moeten klanten betalen. Enorm opschalen, zoals de Amerikanen doen, vindt Mensch niet nodig. Dat is maar geld weggooien.
Volgens Max Welling kan Mistral wedijveren met de Amerikaanse concurrenten. ‘Ik denk dat OpenAI nog iets voorligt, maar de modellen van Mistral komen daar in kwaliteit dicht bij in de buurt’, aldus de hoogleraar machine learning aan de Universiteit van Amsterdam, die ook startupondernemer is met CuspAI.
Europese investeringen
Dat ASML het belang van inziet van een Europese AI-kampioenen, gaf financieel directeur Roger Dassen eerder dit jaar al aan in een interview met de Volkskrant. Europa moet eerst een sterke positie opbouwen in de AI-sector voordat het invloed kan uitoefenen op de mondiale discussie over ethiek en verantwoord gebruik van kunstmatige intelligentie, aldus de topman. ‘Als je geen serieuze speler bent, ziet niemand je staan, hoe mooi je ideeën over de waarden en beperkingen van AI ook zijn.’
Toch gelooft Welling niet dat de chipmachinemaker, dat met ceo Christophe Fouquet een Fransman aan het roer heeft, puur uit morele overwegingen geld steekt in Mistral. ‘Een bedrijf moet doen wat commercieel zinvol is. Uiteindelijk doet ASML wat goed is voor ASML, niet omdat ze denken: we moeten Europa steunen.’
Maar dat een Europese reus als ASML kapitaal pompt in Europese alternatieven is volgens hem wel een positieve uitkomst. ‘Als die geopolitieke spanningen er niet waren geweest, dan hadden ze misschien wel in een Amerikaans bedrijf geïnvesteerd’, zegt Welling. Nu blijft dat geld in Europa.
Is het dan niet jammer dat het Nederlandse ASML een Frans bedrijf steunt? ‘Je moet dat op Europese schaal zien’, vindt Welling. ‘Uiteindelijk leidt die investering ook in Nederland weer tot allerlei activiteiten.’
Lees ook: Hoe deze drie blinde vlekken ASML pijn hebben gedaan
