Nederlandse advocaten worden er al gek van, cliënten die zelf met behulp van chatbots juridisch advies of zelfs hele processtukken voorbereiden. Ze doen dat om minder kosten te hebben, maar ze bereiken het omgekeerde effect.
Juristen hebben juist meer werk om de fouten eruit te halen, de langdradige redeneringen in te korten, de oubollige taal aan te pakken, schrijft het FD. Advocaten hebben daar nu al een dagtaak aan.
Het speelt zich niet alleen af in de advocatuur. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat AI-tools eerder voor meer werk zorgen in plaats van minder. Hoe dan?
Workslop kost medewerkers twee uur
Waar de juristen mee te dealen hebben, is workslop. Een term die onderzoekers van het Stanford Social Media Lab en BetterUp Labs vorig najaar lanceerden in Harvard Business Review. Dat staat voor content – rapporten, slides, samenvattingen, bruikbare code – die door AI is gegenereerd.
Het ziet er op het eerste gezicht allemaal redelijk gelikt uit, maar ‘het mist de inhoud om mensen op een zinvolle manier vooruit te helpen’, schrijven de onderzoekers. De inhoud is namelijk niet nuttig, onvolledig of mist cruciale context. ‘Waardoor de ontvanger het werk moet interpreteren, corrigeren of opnieuw moet doen.’
Hoe dat voelt? Meer dan de helft van deelnemers aan het onderzoek raakt daardoor geïrriteerd, bijna 40 procent raakt in de war en meer dan twintig procent voelt zich gewoon beledigd. En dat is weer niet goed voor de samenwerking. Collega’s die het werk kritiekloos laten opknappen door AI worden meteen minder creatief, intelligent, betrouwbaar en bekwaam gevonden.
Kostbare zaak
Het Amerikaanse onderzoek loopt nog door, maar nu al blijkt dat 40 procent van de werknemers die workslop regelmatig tegenkomt. Meestal afkomstig van hun collega’s, maar ook van het management, en in het geval van de advocaten de klanten.
Inmiddels classificeren de ondervraagden 15 procent van de content op hun werk als pure workslop. Dat is kostbaar, want de werknemers geven aan dat ze bijna twee uur tijd kwijt zijn aan het afhandelen ervan. Niet in totaal, maar per geval.
Lees ook: Collega’s vinden je dommer als je AI-tools gebruikt
Combineren van tools zet extra druk
Voor Europees onderzoek, het project HuLog, is drie jaar lang de impact van slimme technologie in negen logistieke magazijnen geobserveerd. Algoritmes, handscanners en robots zijn daar inmiddels niet meer weg te denken.
‘Alleen worden werknemers en hun vertegenwoordigers daarbij niet of amper betrokken’, concluderen onderzoekers van onder meer van UHasselt in Belgisch Limburg. En dus blijft de ‘impact van die technologie op de kwaliteit van het werk vaak onderbelicht’.
Wat de onderzoekers wel zagen door die combinatie van slimme tools: meer werkdruk, meer eentonigheid, minder autonomie en vooral meer stress. Het management gebruikt die technologie bovendien voor meer controle, wat de relaties extra onder druk zet.
‘Digitale technologieën zouden veel meer gebruikt moeten worden om banen af te stemmen op de competenties en voorkeuren van individuele werknemers. Moderne warehouse management systemen laten dat veel meer toe dan wat in het verleden mogelijk was, maar dat potentieel blijft vandaag grotendeels onderbenut.’
Het idee dat er meer kan worden gedaan
Het lijkt op het eerste gezicht een win-win: dankzij AI kunnen werknemers focussen op complexer en zinvoller werk. Maar onderzoekers van Haas School of Business, verbonden aan Berkeley University, zien wat anders.
Zij hebben acht maanden lang de impact van AI-tools bij een Amerikaans techbedrijf geobserveerd. De 200 werknemers werken daardoor sneller en nemen daardoor een breder takenpakket op zich.
Ze pakken meer verantwoordelijkheid op en werken langer door. ‘In feite namen werknemers steeds meer werk op zich waarvoor vroeger extra hulp of personeel nodig was geweest’, schrijven de onderzoekers in Harvard Business Review.
Steeds intensiever
‘Workload creep’ noemen ze dat, steeds intensiever werken en steeds meer aan het takenpakket toevoegen. Niet op vraag van het management, bij dit bedrijf doen de mensen het op eigen initiatief. ‘AI zorgde ervoor dat meer doen mogelijk, toegankelijk en in veel gevallen intrinsiek lonend aanvoelde.’
Dat werk kruipt zelfs de pauzes in, waar er kleine taakjes worden uitgevoerd. Prompts in een chatbot gooien bijvoorbeeld, omdat het zo makkelijk is. AI zo enthousiast omarmen, is natuurlijk een droom voor leiders, maar dit heeft wel degelijk een keerzijde.
Werknemers merken op een gegeven moment echt wel dat de werkdruk stilletjes is toegenomen. ‘Ze kunnen zich overbelast voelen door alles wat ze plotseling moeten doen.’ Dat kan leiden tot cognitieve vermoeidheid, verminderde oordeels- en besluitvorming, meer fouten en burn-out.
‘De productiviteitsstijging in het begin kan plaatsmaken voor werk van mindere kwaliteit, personeelsverloop en andere problemen.’
Lees ook: Met deze tips werk je slimmer met AI
AI wordt ongezond ingezet
Het Upwork Research Institute, verbonden aan het platform dat freelancers en organisaties met elkaar verbindt, volgt al jaren de impact van AI op. In 2024 rapporteert 77 procent van de ondervraagde werknemers, freelancers en managers nog dat AI de werkdruk heeft verhoogd.
Bijna de helft weet dan ook niet hoe ze aan de verwachtingen van hun organisatie over hogere productiviteit moeten voldoen. Een jaar later, in 2025, geeft 40 procent van de 2500 wereldwijd ondervraagden dankzij AI een boost van hun productiviteit aan.
Toch kan de vlag nog niet uit. De werknemers die de hoogste productiviteitswinst melden met AI zijn ook het meest uitgeput. Bijna 90 procent kampt met een burnout. De heavy users missen bovendien de aansluiting met de AI-strategie van hun organisatie.
Bij freelancers geen probleem
Zes op de tien werknemers begrijpen niet hoe ze met hun dagelijkse gebruik van AI impact maken op de bredere doelstellingen van het bedrijf. Dat motiveert niet, dus er ligt nog een risico op de loer.
Deze werknemers zijn twee keer zo vaak van plan ontslag te nemen dan de mensen die veel minder productiviteitswinst boeken met die tools. Freelancers hebben van dat alles veel minder last, voegen de onderzoekers daar fijntjes aan toe. Zij kunnen op een gezonde manier omgaan met AI. Het is dus echt wel een dingetje voor bedrijven.
Effect ChatGPT: 3 uur meer per week
Onderzoekers van verschillende Amerikaanse universiteiten zijn in de data gedoken van de American Time Use Survey (Atus). Over de laatste twintig jaar zien ze een patroon tevoorschijn komen.
Werknemers in AI-intensieve beroepen zien hun werkuren toenemen ten opzichte van werknemers in minder aan AI blootgestelde beroepen. Ze hebben dat effect vrijwel onmiddellijk gezien na de introductie van ChatGPT in 2022.
Werknemers gaan vanaf dat moment 3,15 uur per week meer werken. En dat gaat ten koste van hun vrije tijd. Naarmate AI meer ingeburgerd raakt, zal dit effect nog groter worden. De verklaring hiervoor is dat AI de productiviteit verhoogt, waardoor er ‘prikkels ontstaan om langer te werken’.
Monitoring in realtime
Dit geldt vooral bij AI-tools die aanvullend werken en waarmee taken efficiënter kunnen worden uitgevoerd. Daardoor wordt elk gewerkt uur waardevoller. Het is een effect dat de onderzoekers het sterkst tegenkomen in de financiële sector, in onderzoek en bij technische beroepen.
Daarnaast kan met AI het werk dat wordt uitgevoerd beter bewaakt worden. Monitoring vergroot het toezicht van de werkgever. ‘AI maakt het mogelijk om de inspanningen van werknemers in realtime te volgen, wat leidt tot langere werktijden.’ Dit geldt voor medewerkers op de klantenservice, magazijnmedewerkers, dispatchers en chauffeurs.
Bovendien zet monitoring druk op de prestaties. Werknemers gaan dus ook zelf harder werken om niet achter te blijven bij hun collega’s. Deze onderzoekers zetten dus grote vraagtekens bij de belofte dat AI werknemers in staat zal stellen taken sneller uit te voeren en daardoor meer vrije tijd te krijgen.
Lees ook: Bij het opschalen van AI begint het gedoe op de werkvloer
