Wanneer Mark Zuckerberg, topman van Meta, wordt opgeroepen om zich te melden bij de rechter in Oakland zal hij worden ontvangen door een rij ouders die hun kinderen zijn verloren aan zijn sociale mediaplatforms. Hun namen en leeftijden staan op spandoeken geschreven. Het zijn allemaal tieners.
De ouders staan er sinds dinsdag, de dag dat het zeven tot acht weken durende proces is begonnen. En ze zullen er blijven staan. Ze hebben ook lang moeten wachten op dit moment, want deze zaak is al ingediend in oktober 2023.
Het bedrijf achter Facebook, Instagram en WhatsApp, wordt ervan beschuldigd gegevens te verzamelen over kinderen jonger dan 13 jaar, en dit zonder toestemming van de ouders. Daarmee overtreedt de techgigant de federale en deelstaatwetten. Maar liefst 29 Amerikaanse staten klagen het bedrijf hiervoor aan.
Manipulatie voor meer winst
Vier staten, Californië, Colorado, Kentucky en New Jersey, doen er nog een flinke schep bovenop. Zij beschuldigen Meta ervan Facebook en Instagram zo te hebben ontworpen dat ze jonge gebruikers verslaafd maken. Daarmee heeft het bedrijf angst, depressie en zelfs zelfdoding in de hand gewerkt.
Meta heeft ‘een reeks psychologisch manipulatieve’ functies ontwikkeld en verfijnd die erop gericht zijn de tijd die mensen in de apps doorbrengen zo lang mogelijk te maken, zo klinkt het voor de achtkoppige jury. En dit alles om de winst te maximaliseren. Waarbij consumenten dan ook nog eens zijn misleid over de veiligheid van de platforms.
Megan O’Neill, aanklager voor Californië, gaat er zo met gestrekt been in. Ze vertelt volgens Reuters ook nog aan de jury dat het businessmodel van Meta erop gericht is ‘gebruikers aan zich te binden, ze zo lang mogelijk vast te houden, hun gegevens te verzamelen en vervolgens de waarheid voor het publiek te verbergen’.
Klokkenluider aan het woord
Meta ontkent dit alles. Volgens Meta-advocaat Paul Schmidt zijn er wel degelijk onderzoeken verricht naar jonge gebruikers. Maar juist met het doel om te achterhalen wat het bedrijf kan doen ‘om tieners te ondersteunen’. Volgens hem heeft het ook geen zin om gevaarlijke producten op het publiek los te laten. ‘Als mensen onze diensten niet waarderen, zullen ze niet succesvol zijn.’
De eerste getuige die O’Neill oproept spreekt dat al tegen. Arturo Béjar, een klokkenluider, afkomstig uit de stal van Meta. De oud-veiligheidsingenieur heeft al eerder getuigenissen tegen zijn voormalige werkgever afgelegd. Volgens hem wist Meta dondersgoed dat de veiligheidsmaatregelen voor kinderen niet werkten.
Move fast and break things, dat is het bekende mantra waar hij mee te maken had bij Meta. Bij het toezicht over kinderen jonger dan 13 jaar komt er nog eentje bij: niet vragen, niet vertellen. ‘Er zijn veel producten op de markt gebracht, waarbij veiligheid bij de initiële uitrol geen rol speelde.’
Lees ook: OpenAI zit met 50 rechtszaken diep in de juridische problemen
Meer dan een schadevergoeding
Het verliezen van deze rechtszaak kan Meta veel geld kosten, zelf schat het bedrijf de schadevergoeding in op 1,4 biljoen dollar. Dat is wat overdreven. De aanklagers zelf zitten meer op 200 miljard dollar. En dat bedrag kan de techgigant wel aan, al noemt het dit nog altijd ‘buitensporig’.
De staten vragen meer dan geld, namelijk het aanpassen van de platforms voor jongeren. Het eindeloos scrollen moet worden uitgeschakeld, het automatisch afspelen van video’s ook. De likes willen ze ook geschrapt zien, zodat ze niet langer als sociale meetlat kunnen werken. Algoritmes en notificaties moeten zo worden ingericht dat ze niet meer verslavend zijn.
Daarmee richten ze zich op de onderliggende structuur van Meta’s platformen. Dat verandert niets aan de manier waarop Meta advertenties kan tonen, zegt een expert tegen The Guardian, maar als de gebruikers minder lang op de platformen blijven hangen dan zullen er ook minder advertenties voorbij kunnen komen. En dat raakt dan weer de kern van het verdienmodel van Meta: de digitale advertenties.
Meta heeft al vaker verloren
Met het geld en de aanpassingen aan de platforms is Meta er nog niet. De staten vragen ook dat het bedrijf veel strikter omgaat met de persoonsgegevens van kinderen. En dan is er nog een bijkomend effect, dat niet in cijfers uit te drukken is. Dit soort rechtszaken tasten ook het maatschappelijk draagvlak aan voor sociale media. Het publiek zal meer op zoek gaan naar platforms die minder verslavende algoritmes inzetten.
Hoe groot is de kans dat Meta verliest? Behoorlijk, want tot nu toe heeft het bedrijf vooral bakzeil gehaald in eerdere zaken die zijn aangespannen over hoe verslavend de platforms zijn.
Afgelopen maart is Meta met Google in Los Angeles veroordeeld tot het betalen van een schadevergoeding van 6 miljoen dollar aan een jonge vrouw. Meta heeft het grootste deel opgelegd gekregen, 4,2 miljoen. De rechter ging mee in de claim van de vrouw dat ze als kind verslaafd is geraakt aan Facebook en YouTube.
Lees ook: Boetes zijn voor big tech gewoon onderdeel van hun verdienmodel
In beroep gaan
Meta is deze maand nog in New Mexico veroordeeld tot het betalen van 567 miljoen dollar. Dat geld wordt in een speciaal fonds gestort voor jongeren met mentale problemen. De rechter vergeleek Meta met een fabriek, waarbij advertenties en content het product vormen en ‘de psychologische schade en seksuele uitbuiting van kinderen de vervuiling zijn die moet worden aangepakt’.
In maart dit jaar werd Meta in dezelfde staat al veroordeeld tot het betalen van een schadevergoeding van 375 miljoen dollar. Volgens de rechter heeft het bedrijf een misleidend beeld gegeven van de veiligheid van Facebook en Instagram voor jongeren. Meta ontkent dit en gaat in beide zaken in beroep.
Eind juli is een vergelijkbare zaak gestart in Tennessee over Instagram. De aanklagers stellen dat onderzoekers van Meta herhaaldelijk hebben aangegeven dat sommige tieners het platform dwangmatig gebruiken, wat heeft geleid tot eetstoornissen, depressie en zelfbeschadiging. Meta zou niets met die waarschuwingen hebben gedaan. Deze zaak loopt nog door tot in september.
Er lopen in de VS alleen al duizenden rechtszaken tegen diverse sociale mediaplatforms, van Amerikaanse staten, van scholen, van individuen. De uitkomst van de huidige megazaak tegen Meta zal dus een belangrijk precedent scheppen voor andere techspelers. Maar Meta zal, wanneer de uitspraak niet bevalt, sowieso in beroep gaan. De gedupeerde ouders zullen dus nog wat langer geduld moeten hebben. Veel langer.
Lees ook: Opstaan tegen big tech is niet langer kansloos
