Tientallen jaren hebben bedrijven ‘de krenten uit de pap kunnen halen’, omschrijft Joost van Genabeek de Nederlandse arbeidsmarkt. Zo denken ze vandaag nog altijd, maar in die pap zitten haast geen krenten meer.De krapte op de arbeidsmarkt is een feit en de consequenties daarvan zijn groot. Defensie wil nu gaan groeien naar 100.000 mensen in 2030, geeft hij als actueel voorbeeld, en dat zal iedereen op de arbeidsmarkt gaan voelen. Nog minder krenten in de pap.
Bedrijven kunnen door de schaarste aan personeel zelfs opdrachten niet meer aannemen. ‘Dat betekent dat je marktaandeel aan het verliezen bent. Dat gaat ten koste van je omzet en je groei’, zegt de senior onderzoeker en adviseur in arbeidsmarktinnovatie van TNO.
AI lost krapte niet op
Wie wil wachten tot AI de krapte op de arbeidsmarkt gaat oplossen, vergist zich. Technologie leidt meestal niet tot minder werk, maar wel tot ander werk. Dat de inhoud van het werk enorm zal veranderen, betekent niet dat er plots meer mensen bijkomen. ‘Bedrijven moeten het nu echt over een andere boeg gaan gooien.’
Welke boeg? Die van skills-based werken. Het gaat dan niet over het afvinken van diploma’s, opleidingen en ervaring. In een veranderende arbeidsmarkt zegt dit steeds minder over wat iemand nu echt kan. Skills-based zet juist in op dat ‘kunnen’.
Daarmee wordt namelijk veel specifieker en dieper gekeken naar de capaciteiten van mensen. ‘Wat hebben mensen nou echt aan vaardigheden en kennis in huis? Daarbij hou je ook rekening dat mensen groeien op hun werk. Ze leren steeds bij en krijgen nieuwe zaken onder de knie. Het is dus niet één momentopname, er wordt veel regelmatiger gekeken.’
Traditie piept en kraakt
Dat is best een lastige omschakeling, beseft Van Genabeek. Dat komt door de complexe combinatie van nieuwe technologie en sociale innovatie: anders gaan werken en denken. Wat werkgevers en werknemers tot nu toe hebben opgebouwd, draait om functietitels, rollen, beloningen, vakmanschap, carrièreplanning en status. Maar die traditie piept en kraakt en de jongere generaties haken gewoon af. Zo verspillen bedrijven talent.
Mensen en werk matchen op basis van skills heeft alleen maar voordelen. ‘Mensen passen beter bij het werk wat verricht moet worden. Ze worden er gelukkiger van, dus het motiveert ook. Wie gemotiveerd is, wordt productiever.’
Werknemers worden beter ingezet en kunnen gerichter leren en ontwikkelen, wat de uitstroom vermindert. Bedrijven worden zo ook wendbaarder voor snelle veranderingen. Bovendien vergroten ze met skills-based werken de vijver waarin ze vissen. Vacatures worden dus sneller ingevuld.
Kat uit de boom kijken
Bedrijven zijn best positief over skills-based werken, maar ze kijken de kat uit de boom, is de ervaring van Van Genabeek. Toch kunnen ze er vandaag al mee starten. Skills zijn al lang geen nattevingerwerk meer.
Zo kunnen bedrijven al gebruik maken van CompetentNL, dé Nederlandse standaard voor het beschrijven van skills waar TNO mede-ontwikkelaar van is. Daarmee spreekt iedereen op de arbeidsmarkt dezelfde taal.
Meer dan dertig sectoren hebben routes om je als werknemer te ontwikkelen uitgewerkt, die gekoppeld zijn aan de skills van CompetentNL. Zo wordt ook concreet gemaakt hoe mensen kunnen doorgroeien, zowel binnen de sector als daarbuiten. Meer dan honderd commerciële aanbieders verzorgen daarnaast digitale platforms voor skills assessments en skills matching.
Rapport: Pilot skillspaspoort in de Metalektro
Lees meer over het skillspaspoort, hoe medewerkers en werkgevers het ervaren en welke inzichten de pilot heeft opgeleverd.
Meten en valideren
Kennis en vaardigheden moeten natuurlijk ook gemeten en gevalideerd kunnen worden. Daar ontwikkelt TNO nu het skillspaspoort voor. Werkgevers en werknemers krijgen hiermee een instrument in handen waarmee kan worden bewezen welke kennis en vaardigheden mensen hebben zijn, op welk niveau die zich bevinden en hoe goed ze passen bij het werk.
Dat paspoort is eigendom van de werknemer, het is digitaal, persoonlijk en overdraagbaar. Zij kunnen hiermee hun skills gemakkelijk ophalen uit de databanken van opleidingen en arbeidsmarkt. En die ook tonen aan belangstellenden, zoals werkgevers en loopbaanprofessionals
TNO heeft diverse pilots lopen met dit paspoort, onder meer in de metaal- en de elektrotechnische industrie (metalelektro). Daar is het werk zo specifiek dat er bijna geen standaarddiploma’s voor zijn. ‘Maar deze werknemers hebben al werkende en door non-formele trainingen heel veel kennis en kunde opgedaan. Dit alles proberen we nu overzichtelijk in het skills paspoort te krijgen.’
Wat er zoal bij kan komen? Opleidingen, met of zonder certificaat. De uitkomst van gesprekken met een loopbaanbegeleider of een digitaal skills assessment. ‘Ook minder harde bewijzen dan een diploma zijn interessant om te bepalen of je bij bepaalde werkzaamheden past.’
Breder inzetbaar
Andere vaardigheden, zoals goed kunnen communiceren of samenwerken, worden eveneens opgenomen in het paspoort. Soft skills zijn even belangrijk als hard skills. Met de snel veranderende arbeidsmarkt – door onder meer AI – verouderen veel hard skills, terwijl soft skills in belang toenemen om de overstap te kunnen maken naar ander werk.
‘Wat we in het skillspaspoort ook laten zien, is het gevaar van een te verregaande specialisatie. Mensen krijgen op dat moment het advies dat ze zich wat meer in de breedte moeten ontwikkelen. Wanneer jouw werk wegvalt, en dat risico zie je vooral in de IT-sector tegenwoordig, heb je een probleem. Dan moet je kunnen terugvallen op andere skills.’
Van Genabeek benadrukt dat TNO als enige in Nederland een integrale benadering biedt voor skills-based werken, dankzij een unieke combinatie van data, wetenschap en implementatie. Met het skillspaspoort wil het onafhankelijke kennisinstituut de kwaliteit verbeteren van het aanbod en met voorbeeldtrajecten inspelen op alle behoeftes in de praktijk.
Begin met vacatures
Beschrijven, valideren, ontwikkelen, alle middelen die nodig zijn voor skills-based werken zijn beschikbaar. Er is dus geen enkel excuus meer om te wachten met omschakelen. Waarmee kunnen bedrijven morgen al beginnen? ‘Met hun vacatures kritisch tegen het licht te houden. Geven die wel goed weer welke veranderingen plaatsvinden in het werk in jouw bedrijf? Kijk naar welke vaardigheden aan die werkzaamheden vasthangen. Maak dus eerst je vacatures skills-based.’
Rapport: In 4 stappen naar skills-based
TNO kan organisaties begeleiden bij de implementatie.
- Begin met een functie en werkanalyse. Wat doen mensen echt? Wat verandert er aan het werk, nu en in de toekomst?
- Richt loopbaanontwikkeling hierop in. Met bestaande standaarden, data en tools kunnen mensen bepalen welke skills zij hebben, welke ze nodig hebben voor hun werk en welke skills ze nog moeten leren.
- Voer het skills paspoort in. Zo kunnen mensen hun vaardigheden bewijzen en valideren.
- Zet in op een lerende werkomgeving. Mensen leren onbewust veel door het uitoefenen van werk. De uitdaging is dat zij daar bewust van worden door te gaan denken en handelen in skills. Zorg ook dat leidinggevenden, loopbaanadviseurs en opleiders hier meer oog voor krijgen.
Dit artikel wordt u aangeboden door
TNO
De wereld van werk verandert snel door globalisering, digitalisering, technologie en vergrijzing. Banen veranderen, verdwijnen en er komen nieuwe voor...
Meer info
