Miljardairs van het ondernemende soort hebben een complexe relatie met geld, volgens hoogleraar Prince Sarpong. Hij vindt zelfs dat ze dringend financiële therapie nodig hebben. Die therapie is niet te verwarren met financiële hulp voor de ongelukkigen die niet met geld kunnen omgaan en kreunen onder schulden.
Het gaat evenmin over worstelen met faillissementen of slechte kredietscores. Deze mannen – het zijn vaak mannen – hoeven niet bang te zijn dat ze financieel kopje onder gaan, integendeel. Bovendien is dit niet het soort dat in stilte lijdt.
Sarpong ziet juist ander gedrag zoals overmoed, agressie of eigenwijsheid. Een voorbeeld daarvan is Elon Musk die stug volhoudt dat hij kan zeggen wat hij wil, ook al verliest hij daardoor geld, adverteerders en Tesla-kopers.
Gebrek aan eigenwaarde
Zo zijn er meer signalen die op financiële nood wijzen. Miljardairs aan de top van bedrijven zijn vaak workaholics, ze vertrouwen adviseurs niet, zijn chronisch ontevreden en hebben het gevoel dat geen enkele prestatie, overname of aangroeiend vermogen genoeg zal zijn.
Megan McCoy, hoogleraar aan Kansas State University en financieel therapeut, omschrijft op CNBC die financiële nood gewoon als angst. Financiële stress is te verklaren, zoals rood staan, en op te lossen met actie, zoals meer werken of minder uitgeven.
Financiële angst is een vager gevoel en hangt samen met eigenwaarde. ‘Het is een angst die blijft hangen, zelfs als alles op papier er goed uitziet. Het is dubbelzinnig, een onderliggende angst dat er iets mis kan gaan, dat je het niet goed genoeg doet of dat je in de toekomst niet genoeg zult hebben.’
Dwangmatig dealen
Dat klinkt voor veel mensen vast wel bekend, maar bij miljardairs uit de problematische relatie met geld zich anders. ‘Ze hebben de macht om hun financiële nood expliciet te maken met bijvoorbeeld ontslagen, agressieve kostenbesparingen of politiek gemanoeuvreer’, aldus Sarpong.
Andere uitingen daarvan zijn dwangmatig dealen, zoals vrijwel dagelijks te zien is bij de Amerikaanse president-ondernemer Donald Trump. En emotioneel gedreven investeringsbeslissingen die kunnen leiden tot zeer onrendabele resultaten, weet Sarpong. Musks controversiële overname van Twitter valt ongetwijfeld in die laatste categorie.
Sarpong is hoogleraar financiën aan de Zuid-Afrikaanse University of the Free State, ondernemer en pionier in diverse financieel psychologische raamwerken. Hij werkt aan een boek over dit onderwerp: Financial Therapy for Men. Sinds dit voorjaar heeft hij er een gelijknamig bedrijf voor op poten gezet in Californië.
Lees ook: Zie je de wereld als een jungle? Dan hou je van Trump-achtige leiders
Groeiende niche
Financiële therapie is nog een niche. Het is een combinatie van gedragseconomie, financiële psychologie, gezinsopstellingen en klinische therapie. Deze vorm van therapie heeft sinds de financiële crisis van 2008 en de coronapandemie een enorme boost gekregen, schrijft The New York Times.
Ondernemers en bestuurders worden in zo’n crisis opeens gedwongen om verschrikkelijk moeilijke keuzes te maken tussen hun eigen financiële zekerheid of die van hun werknemers. Ze willen daarover praten, maar vinden geen gehoor bij de bestaande professionals.
Financiële planners worden nu eenmaal onrustig van emoties en psychotherapeuten van geld. De combinatie van die twee, dat is waar ondernemers en leiders naar op zoek zijn. Ze willen niet praten over hoe ze hun business moeten runnen.
Wel over de emotionele kant van geld. Om inzicht te krijgen waarom ze bepaalde keuzes maken. Over hoe het voelt om zoveel geld te verliezen, over zware beslissingen die niet in lijn liggen met hun waarden en of ze daarmee kunnen leven. Deze vorm van financiële therapie blijkt aan te slaan en het is een niche die blijft groeien.
Wanneer gaat het mis?
Kansas State University heeft financiële therapie ingebed met onderzoek en een aparte opleiding voor studenten. Meer Amerikaanse universiteiten hebben zo’n opleiding inmiddels opgenomen in hun programma’s. De Financial Therapy Association is uitgegroeid naar honderden leden wereldwijd.
Wanneer is financiële therapie nodig? Vanaf het moment dat geld niet meer functioneert als ruil- of bewaarmiddel of als cijfer op een spreadsheet. Het gaat mis wanneer geld meer persoonlijke betekenis begint te krijgen, gebruikt wordt om eigenwaarde te meten, controle af te dwingen of emoties de mond te snoeren.
Onderschat de emotionele, psychologische en sociale betekenis van geld niet, schrijft Sarpong op The Conversation. ‘De relatie van mensen met geld wordt gevormd door jeugdervaringen, culturele overtuigingen en persoonlijke triomfen en mislukkingen. Deze emotionele bagage kan niet alleen hun gevoel van veiligheid en eigenwaarde beïnvloeden, maar ook hoe ze omgaan met macht en status.’
Rijkdom maakt kwetsbaar
Miljardairs hebben volgens hem financiële therapie nog het hardste nodig van allemaal. ‘We gaan ervan uit dat rijkdom hen beschermt tegen stress. In werkelijkheid maakt hun financiële wereld, waarin veel op het spel staat, hen kwetsbaarder dan wie ook.’
Financiële therapie helpt ze met die nood en navigeert ze naar gezondere financiële beslissingen. Maar in plaats van daarvan normaliseren we hun grillige gedrag, merkt de hoogleraar in de praktijk.
‘We zien miljardairs driftbuien krijgen op sociale media, roekeloze politieke weddenschappen afsluiten of enorme financiële risico’s nemen … en we noemen dat zelfs geniaal.’
Hun gevoel van financiële dreiging blijft namelijk niet hangen in de privésfeer. ‘Het uit zich in ingrijpende beslissingen die doorwerken in complete economieën’, schrijft Sarpong in een post op zijn website.
Lees ook: Leiders met hoogmoed zijn gevaarlijker dan narcisten
Eén-tweetje met Trump
‘De kosten van hun onbehandelde financiële problemen worden gedragen door de rest van ons: werknemers, burgers en economieën die zich voortdurend moeten aanpassen aan hun wisselende stemmingen.’
Opnieuw geeft Sarpong een voorbeeld van zijn landgenoot Musk. Die wil begin februari zijn satellietbedrijf Starlink uitbreiden in Zuid-Afrika, maar stuit op regeltjes die hem niet bevallen. Hij moet niet alleen een stevig registratieproces door voor een vergunning, maar ook 30 procent lokaal eigenaarschap regelen. Musk trekt zich uit dit proces terug.
Amper twee dagen later stopt de Amerikaanse president Donald Trump, met wie Musk dan nog een uitstekende relatie heeft, de hulp van USAID aan Zuid-Afrika. Dat heeft enorm schadelijke gevolgen voor de lokale en wereldwijde strijd tegen hiv.
Crises voorkomen
Sarpong durft voor deze move van Trump wel het verband te leggen met het ego van Musk. ‘De financiële inspanningen van een miljardair werden op de proef gesteld, zijn mannelijkheid wordt bedreigd en hij reageert door zijn macht te laten zien.’
Politici worden nog enigszins in de gaten gehouden, omdat hun persoonlijke vooroordelen, emoties en financiële prikkels hun beleid beïnvloeden. Die vorm van controle is er niet voor miljardairs en businessleiders. En die controleren meer rijkdom en macht dan veel regeringen, waarschuwt hij.
‘Wanneer een miljardair persoonlijke financiële nood heeft, kan dit leiden tot ontslagen, politieke instabiliteit of economische ineenstorting.’ Daarom vindt hij financiële therapie voor hen echt noodzakelijk. ‘Om te voorkomen dat ongecontroleerde financiële noden uitmonden in bedrijfs- en wereldwijde crises’.
