‘Huh, maar hier is toch niks mis mee?’ Fronsend houdt een vrouw een prei omhoog in de Kromste Supermarkt van Nederland. Die ziet er voor leken inderdaad uit als een prei die je ook in een ‘normale’ supermarkt tegenkomt. Maar initiatiefnemer No Waste Army, MT/Sprout Startup van het Jaar 2025, weet wel beter: aan de onderkant van de prei is door de wortels heen gesneden, wat ‘m onverkoopbaar maakt.
De prei ligt tussen paddenstoelen met te grote hoedjes, te kleine peren en aubergines, te grote aardappelen, kromme komkommers. Die wonky groenten, zoals No Waste Army ze noemt, zijn normaal voer voor vee of de biovergister. Niet omdat ze niet meer goed zijn, maar omdat de consument ze niet zou willen. Met een pop-upstore op Utrecht Centraal wil No Waste Army het tegengestelde bewijzen.
Het doel: 100.000 kilo groenten verkopen in één week.
Strijden tegen voedselverspilling
Het is lunchtijd en de supermarkt stroomt gestaag vol. Sommige mensen kopen alleen een appel en een sinaasappel (83 cent) of een zakje chips (2 euro), andere melden zich voor een tas met drie kilo misvormde groenten of doneren een paar kilo aan de voedselbank. Op de gevel van het gebouwtje staat een digitale teller, die na elke verkoop wordt aangepast. Nog iets minder dan 80.000 kilo te gaan.
No Waste Army maakte naam met de verkoop van zijn kwartaalboxen. Groenten en fruit die achterblijven bij de boer, bijvoorbeeld omdat ze niet aan de schoonheidseisen van retailers voldoen of omdat de productie hoger uitvalt dan verwacht, worden verwerkt tot houdbare producten als sap, saus, crackers en chips. Die worden bezorgd bij enkele tienduizenden abonnees, door No Waste Army steevast ‘strijders’ genoemd.
Dit jaar kwam daar de maandelijkse Wonky Box bij, gevuld met acht tot tien kilo verse groenten die supermarkten niet willen verkopen. De pop-upstore op het station moet die onder de aandacht brengen. Maar er is ook een ander doel: voedselverspilling zichtbaar maken.
Van korte naar lange termijn
Ongeveer een vijfde van al het geproduceerde en geïmporteerde voedsel in Nederland wordt verspild. Daarmee gaan veel grondstoffen én geld verloren. De consument is verantwoordelijk voor slechts 37 procent daarvan; de rest vindt plaats op boerderijen, bij verwerking, in supermarkten en horeca.
Gemiddeld 15 procent van de geteelde groenten heeft bijvoorbeeld niet de eigenschappen waar supermarkten om vragen, zegt No Waste Army. Soms is dat meer, zoals na deze droge zomer.
No Waste Army verwacht dit jaar in Nederland zo’n 160.000 boxen te leveren, goed voor een omzet van 8 tot 8,5 miljoen euro. Maar uiteindelijk moet de impact groter zijn dan dat, vertelt Mayke de Bruin. Als ‘commandant ketenverandering’ is ze betrokken bij alle reststromen die binnenkomen. ‘We hebben tot nu toe ruim 4,7 miljoen kilo groenten en fruit gered. Dat klinkt als veel, maar het is een druppel op een gloeiende plaat.’
Daarom onderzoekt het bedrijf hoe het zijn invloed kan uitbreiden. De Bruin: ‘Op dit moment zijn we vooral bezig met kortermijnacties. Boeren blijven met voedsel zitten die wij binnen een paar weken willen redden en verwerken. Maar het zou natuurlijk fijn zijn als dat steeds minder vaak nodig is. Daarvoor moeten we ook op de lange termijn focussen.’
Ruimte voor samenwerking
Voor echte verandering zijn veel mensen nodig. Onder meer retailers zijn belangrijk voor de missie om voedselverspilling tegen te gaan. Veel retailers zijn zich bijvoorbeeld niet bewust van wat er aan het begin van de keten gebeurt, zegt De Bruin. ‘In plaats daarvan wordt er alleen maar over efficiëntie gepraat.’
Tekenend is de recente reactie van de brancheorganisatie van supermarkten. ‘De vraag is waarom je afwijkende producten in het schap zou leggen als er voldoende aanbod is van niet-afwijkende producten’, aldus een woordvoerder tegen Nu.nl.
De pop-up in Utrecht moet andere bedrijven daarom inspireren. Er komen veel NS-medewerkers langs, en er is een speciale sessie georganiseerd die voedselverspilling inzichtelijk moet maken voor andere bedrijven die een winkel hebben op Nederlandse stations.
De Bruin ziet langzaam ‘ruimte ontstaan’ voor samenwerking met andere partijen in de voedselketen. Onder andere Albert Heijn, Jumbo, Dirk en Lidl sloten zich dit voorjaar bijvoorbeeld aan bij de Nationale Aardappelweek, waarmee honderden miljoen kilo’s aardappelen gered moesten worden. De wil lijkt er te zijn bij retailers, zegt De Bruin. ‘Maar in de praktijk verandert er nog weinig. Het zou natuurlijk prachtig zijn als ze ons werkwijze gaan kopiëren.’
Dit artikel verscheen eerder op Change Inc., dat net als MT/Sprout onderdeel is van MT MediaGroep.
