Hoe je naar de wereld kijkt, bepaalt hoe je naar leiders kijkt. Zie je de wereld als een slagveld, als een grote competitie waar je al strijdend moet overleven? Dan ben je vast fan van leiders van het genre Donald Trump. Ze zijn agressief, scherp, intimiderend en stellen zich sociaal vijandig op. Jij interpreteert dat als slim, daadkrachtig en succesvol.
Heb je meer vertrouwen in een goedaardige versie van de wereld waarin mensen in harmonie met elkaar samenwerken. Dan vind je dit soort leiders dom of niet effectief. Voor jou zijn ze eerder onaardig en incompetent. Dat blijkt uit onderzoek van Columbia Business School, dat gepubliceerd is in het Journal of Personality and Social Psychology.
De onderzoekers, Daniel Ames (sociaal psycholoog en hoogleraar management aan Columbia) en Christine Nguyen (doctoraal student) worden eind 2022 getriggerd door een scherpe reactie van het management van restaurant Olive Garden in het Amerikaanse Kansas.
Daar zegt een alarmerend aantal werknemers hun diensten af, of ze komen niet eens opdagen. De manager reageert met een scherpe e-mail naar alle werknemers dat het nu echt basta is. Wie nog een keer afhaakt, kan een andere baan gaan zoeken.
Hond dood? Bewijs dat
Geen enkel excuus wordt nog langer getolereerd, zo staat te lezen in de mail. ‘Als je hond overleden is, dan moet je die maar meenemen om het aan ons te bewijzen. Als je een noodgeval hebt in de familie en je kan dat niet negeren, dan moet je maar ergens anders gaan werken.’
Die keiharde boodschap wordt opgepikt in de online media, waarna mensen reageren met applaus over zoveel bekwaamheid of met afschuw over zoveel incompetentie. Deze manager is dus een slimme strateeg of een domme pestkop, maar waar komt dat grote verschil nu vandaan?
De onderzoekers vermoeden dat het antwoord niet alleen te maken heeft met het gedrag van de leiders, maar ook met het wereldbeeld van de mensen die hen beoordelen. Om dat te onderzoeken, zetten ze zeven experimenten op waar in totaal meer dan tweeduizend mensen aan deelnemen.
Straatvechters zijn competent
Zo wordt in een van die experimenten gevraagd naar hun mening over bot en schurend gedrag van leiders, over mensen uitschelden en beschuldigen en het uiten van dreigementen en ultimatums.
Ook is gekeken naar verschillende scenario’s in werkomgevingen met managers die een harde, intimiderende tactiek gebruikten of een warme, teamgerichte aanpak. Een ander experiment gaat over het evalueren van gedrag van echte leiders die alom veel bewondering oogsten, zoals onder anderen Tim Cook van Apple en Mary Barra van General Motors.
Bij alle experimenten zijn de deelnemers die de wereld zien als een dog-eat-dog-competitie het eens: leiders van het type straatvechter zien ze als competent. Ze vinden agressief gedrag positiever en effectiever dan collaboratief en verbindend gedrag.
Lees ook: Wat is leiderschap eigenlijk? Na twintig jaar zoeken is dit de sleutel
Aantrekkingskracht
Een opsteker uit het onderzoek is dat de meeste mensen, ongeacht hun wereldbeeld, nog steeds de voorkeur geven aan teamgerichte leiders. Toch bleken de werknemers die sterker overtuigd waren van de competitieve jungle zelf ook meer van dit soort leiders te hebben.
Wie een positiever wereldbeeld heeft, vertrekt juist bij dit type leiders. Mensen met een competitieve mindset kiezen dan weer bewust voor agressieve leiders. Ze blijven niet hangen bij managers die meer zien in empoweren en samenwerken. Agressieve leiders trekken met hun geloof in macht en kracht dus dezelfde soort achterban aan.
Die voorkeur voor elkaar kan impact hebben op de hele organisatie (of in het geval van Trump de hele wereld). Dankzij dit proces in werving en selectie kunnen deze leiders zichzelf omringen met werknemers ‘die toleranter zijn en hun gedrag goedkeuren’, zegt Nguyen.
Zo bereiken ze en behouden ze hun machtsposities. Ze zullen bovendien geneigd zijn om dat bully-gedrag bij werknemers aan te moedigen. ‘Zo kunnen deze wereldbeelden niet alleen zichzelf in stand houden, maar ook besmettelijk zijn.’
Top van de piramide
Een ander versterkend effect kan aan de top van de piramide plaatsvinden, denk aan de boardroom en of de aandeelhouders. ‘Wie assholery een belangrijke sleutel voor succes vindt, kan ervoor zorgen dat leiders met dit gedrag worden geselecteerd, ondersteund en ingebed in een organisatie’, staat in het onderzoek.
Ames en Nguyen vinden dit nog maar een eerste stap in de verklaring waarom dit soort leiders wordt ‘verdragen, verontschuldigd of zelfs gevierd door degenen die met of onder hen werken’. Alleen geldt dat niet voor de manager van Olive Garden. Die is gewoon ontslagen, oef.
Lees ook: Waarom hoogmoedige leiders nog gevaarlijker zijn dan narcisten
