Dat Marguerite Bérard lef heeft, is al vroeg duidelijk. De 47-jarige Française studeert in 2004 af aan het prestigieuze Ecole Nationale d’Administration (ENA) in Straatsburg. Een eliteschool, waar tot 2021 jaarlijks een selecte groep pupillen wordt klaargestoomd voor een topcarrière in de politiek of het bedrijfsleven.
Oud-presidenten François Hollande en Jacques Chirac zijn ‘énarques’, zoals ENA-alumni worden genoemd. Net als zittend president Emmanuel Macron, een jaargenoot van Bérard.
Het was Macron die de Franse bestuursschool vier jaar geleden sloot. Het was te veel een instituut voor de elite geworden, stelde hij. Dat vond hij bij zijn afstuderen al. Vrijwel alle leerlingen van zijn lichting – 132 van de 134 – zetten destijds hun handtekening onder een twintig pagina’s tellend rapport, waarin de vloer met ENA werd aangeveegd.
De opleiding werd vergeleken met een ‘schoonheidswedstrijd, georganiseerd door de verschillende staatsorganen’. En de student die het rapport tijdens de ceremonie aan de directeur overhandigde? Dat was Marguerite Bérard.
Sterke persoonlijkheid
Het getuigt van een sterke persoonlijkheid, die niet bang is om de gevestigde orde uit te dagen. Dat mag ze vanaf april gaan doen als bestuursvoorzitter van ABN Amro. De raad van commissarissen heeft haar voorgedragen als opvolger van vertrekkend ceo Robert Swaak, zo werd vorige week bekend. De benoeming moet nog worden goedgekeurd door de Europese Centrale Bank, daarna mogen de aandeelhouders stemmen.
Lees ook: Na Robert Swaak is ‘kleurloos’ ABN Amro toe aan bestuurder met lef
Bérard is al begonnen met taallessen, schrijft ze op LinkedIn: tijdens de algemene vergadering van aandeelhouders op 23 april, zou ze zich in het Nederlands willen voorstellen.
De topvrouw heeft haar sporen verdiend als bestuurslid bij BNP Paribas. Als hoofd van de Banque Commercial en France, een divisie met 28.000 medewerkers en 1.870 kantoren, was ze ruim vijf jaar verantwoordelijk voor de zakelijke, particuliere en retail-activiteiten in Frankrijk. Eerder was ze lid van de raad van bestuur van BPCE Group, waaronder onder meer de Franse investeringsbank Natixis en Caisse d’Épargne vallen.
Dat ze Parijs op termijn zal verruilen voor Amsterdam, is dan nog totaal niet aan de orde. Haar naam zingt rond als mogelijke opvolger van Jean-Laurent Bonnafé, de ceo van BNP Paribas. Tot ze in maart 2024 onverwacht bij de bank stopt. Zonder opgaaf van reden, buiten de beknopte verklaring dat ze zich wil focussen op ‘nieuwe professionele projecten’.
Bankier aan het roer
Met haar aantreden komt er straks weer een bankier aan het roer van ABN Amro. Een uitdrukkelijke wens van de raad van commissarissen, nadat de grootbank eerder werd geleid door een accountant (Robert Swaak) en twee ambtenaren (Kees van Dijkhuizen en Gerrit Zalm).
‘Die waren er vooral op gericht om de boel in Nederland draaiende te houden’, zegt Frank Jan de Graaf, lector governance & leadership aan de Hogeschool van Amsterdam. ‘Bérard heeft duidelijk een heel ander profiel.’
Dat type leiderschap was op dat moment nodig, vult Jim Tehupuring aan, analist en eigenaar van 1Vermogensbeheer. Het huidige ABN Amro is het resultaat van de nationalisatie van Fortis Nederland en de Nederlandse delen van het oude, destijds nog wereldwijd opererende ABN Amro, tijdens de kredietcrisis in 2008. Twee jaar later volgt een fusie en wordt Fortis opgeheven. In de jaren die volgen, moet van die lappendeken aan activiteiten één organisatie worden gemaakt.
Huis op orde krijgen
De focus ligt dus op orde op zaken brengen. Dat dat vijftien jaar duurt, komt omdat er intern tweespalt is over welke kant ABN Amro op moet, schrijft NRC in een reconstructie. Internationaal actief blijven of juist versimpelen? Pas onder zittend ceo Swaak wordt de knoop definitief doorgehakt en worden de zakelijke activiteiten buiten Europa afgestoten.
Swaak moet ook dealen met een strafrechtelijk onderzoek naar naleving van de witwasregels. In 2021 schikt de bank voor 480 miljoen euro met het OM. ‘Daar lag onder zijn leiding het zwaartepunt’, zegt Tehupuring. ‘Het huis op orde krijgen, investeren in compliance. Er was onvoldoende focus op innovatie en groei. Terwijl ABN Amro op dat vlak vroeger juist vooropliep. Het was bijvoorbeeld de eerste bank die de pinautomaat introduceerde.’
Dat is volgens de analist terug te zien in de cijfers. ‘De afgelopen 10 jaar bleef de omzet hangen; die schommelde rond de 8,5 miljard euro. Het is leuk dat de bank stabiel is, maar dat is niet waar beleggers op zitten te wachten. Die willen groei zien.’
Minder risico-avers
De Nederlandse staat is als grootaandeelhouder (40 procent) ook gebaat bij het creëren van meer aandeelhouderswaarde, om het verlies op de nationalisatie binnen te perken te houden. Tehupuring: ‘Dat vraagt om een leider die minder risico-avers is dan een accountant of politicus.’
'Zachte' krachten
‘Tijdens de crisis van 2008 stortte het hele financiële stelsel als een kaartenhuis in elkaar’, zegt ze. ‘Toen bleek hoe kwetsbaar het systeem was en dat was voor een groot deel te wijten aan de bestuurscultuur. Het patriarchale en masculiene leiderschap, het machogedrag dat primair is gericht op het creëren van aandeelhouderswaarde.’
Met haar boek Wisseling van de macht – dat stamt alweer uit 2009 – pleit ze voor meer ‘zachte’ of feminiene krachten aan de top van financiële instellingen: open staan voor signalen van buitenaf, het vermogen tot zelfreflectie en verbinding kunnen maken. ‘Dat zijn de leiderschapsskills van de toekomst’, zegt ze. ‘In een wereld die steeds verder digitaliseert, is het menselijke verbindende aspect straks het enige dat bestuurders nog kunnen toevoegen.’
Niet alle vrouwelijke leiders zijn feminiene leiders, nuanceert ze, zoals niet alle mannen masculiene leiders zijn. ‘Maar kern van de zaak is: voor die verschuiving hebben we meer vrouwen aan de top nodig. En blijkbaar moest het eerst 2025 worden voor een Nederlandse grootbank het aandurfde om een vrouwelijke ceo te benoemen.’
De keuze voor Bérard is volgens hoogleraar De Graaf een teken dat ABN Amro, na een periode waarin de blik steeds verder binnen werd gericht, weer over de grens wil kijken.
‘Het is een benoeming waarmee de bank een duidelijk signaal afgeeft’, zegt hij. ‘En waaruit ambitie spreekt. Ik heb de neiging om aan het oude ABN Amro te refereren, maar die bank bestaat niet meer. ABN Amro is verworden tot een consumentenbank met mkb-tak, en op dat vlak is in Nederland niet zoveel meer te halen. De groei zal uit het buitenland moeten komen.’
Buiten de Haagse bubbel
Het is ook voer voor speculaties over een overname door BNP Paribas; de bank meldde zich in 2022 al eens bij het ministerie van Financiën als potentiële koper.
‘Ik verwacht dat Bérard alle routes zal verkennen’, zegt De Graaf. ‘Of het nu uitbreiding, samenwerking met of een overname door een andere partij is – en daarmee richting geeft voor het kabinet, dat niet goed lijkt te weten wat het eigenlijk met de bank wil. Breekijzer klinkt wat negatief, maar ik denk dat ze wordt aangesteld om de boel in beweging te brengen.’
Daarbij is het volgens de hoogleraar een voordeel dat Bérard van ‘buiten de Haagse bubbel’ komt. Al weet ze haar weg in de politiek goed te vinden. Ze begon haar carrière in de publieke sector en werkte onder meer als kabinetschef van de minister van sociale zaken en werkgelegenheid, en als adviseur van oud-president Nicolas Sarkozy. ‘Een bankier die goed naar de overheid kijkt’, zegt De Graaf. ‘Dat gaat in haar nieuwe rol nog van pas komen.’
Lees ook: Stefaan Decraene, de Belg die de boel opschudt bij Rabobank
