Als uw buurman zijn baan verliest is sprake van een economische teruggang. Als u uw baan kwijtraakt, hebben we een recessie. Als een econoom de laan uit wordt gestuurd zitten we in een depressie. Van geen van genoemde economische situaties is momenteel sprake. Toch zouden alle beleidsbepalende economen op straat moeten worden gezet.
Jarenlang hebben economen lippendienst bewezen aan de heilzame werking van de ‘vrije markt’. Alles, maar dan werkelijk ook alles is teruggebracht tot macro-economische accountancy. Denk maar aan het voortdurende geneuzel met twee cijfers achter de komma over de Nederlandse productiviteit.
Ik ben van de generatie die tijdens de economielessen op de middelbare school het onderscheid leerde tussen welvaart en welzijn. Met straffe hand werd het er in geramd door mijnheer Kooistra, een Friese ex-vakbondsman. Hij leerde ons ook wat ‘economisme’ is: het terugbrengen van alle maatschappelijke problemen tot economische kwesties. Een scheldwoord. Met welzijn heeft het niets van doen, met welvaartsdenken des te meer. Kooistra heeft waarschijnlijk niet kunnen bevroeden welke monsterlijke vormen het economisme zou aannemen. Dat het een religie met fundamentalistische trekken zou worden. Zoals bij iedere religie is de basisgedachte eenvoudig. Ze heeft een zodanig hoge face value, dat niemand er aan twijfelt. In dit geval: meer markt is goed voor u, want het betekent meer keuze en lagere prijzen.
Ik ben van de generatie die tijdens de economielessen op de middelbare school het onderscheid leerde tussen welvaart en welzijn. Met straffe hand werd het er in geramd door mijnheer Kooistra, een Friese ex-vakbondsman. Hij leerde ons ook wat ‘economisme’ is: het terugbrengen van alle maatschappelijke problemen tot economische kwesties. Een scheldwoord. Met welzijn heeft het niets van doen, met welvaartsdenken des te meer. Kooistra heeft waarschijnlijk niet kunnen bevroeden welke monsterlijke vormen het economisme zou aannemen. Dat het een religie met fundamentalistische trekken zou worden. Zoals bij iedere religie is de basisgedachte eenvoudig. Ze heeft een zodanig hoge face value, dat niemand er aan twijfelt. In dit geval: meer markt is goed voor u, want het betekent meer keuze en lagere prijzen.
Wondermedicijn
Inmiddels zijn we er wel achter dat het wondermedicijn nogal wat schadelijke bijwerkingen heeft die niet op de bijsluiter stonden vermeld. De uitverkoop in de publieke sector heeft de facto geleid tot monopolisten, dan wel oligopolisten die er een janboel van maken. Het toenemend aantal faillissementen heeft enorme maatschappelijke gevolgen. Het wordt niet aan de grote klok gehangen. De markt mag dan een democratisch mechanisme zijn, maar een democratie is tevens een dictatuur van de meerderheid. Meer concurrentie levert vooral meer van hetzelfde op. Tweehonderd soorten shampoo, ondoorgrondelijke telefoontarieven, duizelingwekkende keuzemogelijkheden. Onderzoek heeft aangetoond dat een grote keuze helemaal niet goed is voor u. Te veel keuze leidt tot onrust. Onrust vermindert het genot en mondt uit in stress en depressiviteit. Het mechanisme hier achter bestaat uit een cluster van oorzaken: toegenomen welvaart (dus financiële onafhankelijkheid), individualisme en het verdwijnen van vaste normen.
Verfrissende visie
Kortom: in het geweld van de markteconomie kun je als individu eigen falen louter en alleen toerekenen aan jezelf en je eigen tekortkomingen. En dat laatste vergroot de kans in een depressie te geraken. Ik verlang niet naar socialisme, laat staat hard core communisme. Waar ik wel naar verlang, is een verfrissende visie op de toekomst van de Nederlandse beleidsbepalende economen. Een toekomst waar welvaart en welzijn wat meer in evenwicht zijn. Een warme visie in plaats van ijskoud egocentrisch economisme.
