Natuurlijk is Johan Feenstra, ceo van het Eindhovense Smart Photonics, stiekem een beetje jaloers op de 1 miljard euro die NXP Semiconductors net heeft gescoord. Dat geld komt er in de vorm van een lening bij de Europese Investeringsbank.
‘Nederland heeft een mooie semiconductor-industrie. Die moeten we absoluut behouden, want die is superbelangrijk voor de toekomst van Nederland. Maar fotonica moeten we daarnaast ook opbouwen als industrie’, zegt hij tegen MT/Sprout.
Niet om elektronische chips te vervangen, benadrukt hij. ‘Wij hebben echt een ander soort chip, die andere dingen doet en nieuwe toepassingen mogelijk maakt.’ Fotonische chips werken – eenvoudig uitgelegd – niet met elektriciteit om informatie over te brengen, maar met licht. Dat gaat sneller, kan over grotere afstanden en kost minder energie.
Kansen bij datacenters
Dat is bijvoorbeeld interessant voor datacenters, die in de strijd om AI-dominantie overal als paddenstoelen uit de grond verrijzen. Datacenters zijn gigantische energieslurpers.
Lees ook: Nederland klopt aan bij Nvidia voor eigen AI-fabriek – komen we niet te laat?
Fotonische chips kunnen dat energieverbruik flink omlaag brengen. ‘Als je ziet hoeveel er gecommuniceerd wordt in een datacenter… Er liggen kilometers aan draden. Daar wordt enorm veel energie mee verloren.’ Feenstra ziet hier ‘een grote opportunity’, want die communicatie kan voor een belangrijk deel worden opgevangen met zijn chips.
Samen met telecommunicatie vormen datacenters op dit moment – ‘met afstand’ – de grootste markt voor Smart Photonics. En dit jaar zullen op dat vlak commercieel flinke stappen worden gezet, verwacht hij. Maar winst maken, dat zit er nog niet in.
Geen miljarden nodig
Sinds Feenstra in 2019 begon is het bedrijf verviervoudigd in omvang. Er werken bij de scaleup inmiddels een kleine 200 mensen uit alle hoeken van de wereld. ‘Maar ik ben nooit tevreden, ik wil altijd wel meer.’
Waar loopt hij als ceo dan tegenaan? Allereerst de ‘investeringsbereidheid’. De gretigheid voor de elektronische chipsindustrie zou hij ook graag zien voor fotonische chips. Daar zijn niet eens miljarden voor nodig, geeft hij aan.
Om fotonische chips te maken, kan veel worden hergebruikt uit de al bestaande chipsindustrie. ‘Met een paar honderd miljoen kunnen wij al een fabriek opzetten. Dat is nog steeds heel veel geld, maar relatief weinig ten opzichte van de fabrikanten van elektronische chips.’
Businessmodel met Legodoos
Het businessmodel is bovendien vergelijkbaar. Net zoals de grootste chipmaker van de wereld, het Taiwanese TSMC, is Smart Photonics een foundry. ‘Wij zijn een leverancier voor iedereen, en werken inmiddels met grote partijen waarvan ik de naam niet kan noemen.’
‘We hebben een soort Legodoos, een process design kit. Met echt fysieke bouwblokken, zoals een laser, een waveguide, een detector… Die kunnen op verschillende manieren aan elkaar worden geknoopt om een functionele chip te maken.’
‘Wij ontwerpen geen chip, dat doet onze klant, op basis van de Legodoos die wij ze aanbieden. Het bouwen van die Legodoos heeft ons zo’n 25 jaar gekost. Voor het oprichten van Smart Photonics is daar al jaren aan gewerkt.’
Cruciale technologie
Een concurrent zou daar vandaag geen 25 jaar over doen, maar ‘toch zeker jaren’. Feenstra rekent erop dat tegen die tijd niemand meer om Smart Photonics heen kan. Er zijn ook nu al zat bedrijven die elementen kunnen maken, maar ‘er zijn maar heel weinig bedrijven die 400 componenten op een chip kunnen integreren en dat kunnen wij wel’.
Smart Photonics staat mede daardoor op alle lijstjes als cruciale technologie voor Nederland en Europa. Dat helpt ook bij het binnenhalen van funding, merkt Feenstra. Het bedrijf krijgt 100 miljoen euro in 2023 van de overheid en bedrijven als ASML, NXP en VDL Groep. Daarvan komt 60 miljoen van het Nationaal Groeifonds, dat ‘spijtig genoeg de nek is omgedraaid‘.
Het opschalen van de productiecapaciteit is de tweede uitdaging voor Feenstra. Smart Photonics is van lab aan het groeien naar fab, de afkorting van fabriek. De ambitie is om niet zomaar een maakbedrijf te worden, maar een leverancier van de eerste rang, een tier one supplier.
‘Wij zijn die transitie aan het maken. Daar horen betrouwbaarheid en volume bij. Dat hebben wij nog niet volledig bewezen, maar we zijn goed op weg. We leren en we gaan vooruit. We zijn echt volwassener aan het worden. We hebben daar al flinke stappen in gezet.’ Bijvoorbeeld met de overgang naar 4-inch wafers in 2024, het leidende formaat in de industrie, geeft hij nog mee.
Belofte of bedrijf
Ben je dan nog een belofte of ben je al een echt bedrijf? ‘Ik vind dat we nog wel een belofte zijn, een grote belofte dat wel. Als wij straks winstgevend zijn, dan vind ik onszelf een gevestigd bedrijf. Daarvoor is die transitie bezig, we zijn nu nog zodanig aan het investeren en aan het groeien. Natuurlijk zijn we nu ook wel een echt bedrijf, maar we zijn nog geen NXP of Philips.’
Smart Photonics groeit door richting een productie van 5000 wafers per jaar. Er is nog ruimte op de eigen lijn op de High Tech Campus. ‘De komende drie, vier jaar zit daar de groei. Daar focussen we op.’
Met die funding van 100 miljoen is onder meer nieuwe apparatuur gekocht. Die komt nu binnen en die zal de productielijn ‘naar een hoger niveau tillen’ en naar meer capaciteit.
Lees ook: Zijn fotonische chips het nieuwe goud?
Pilot-fabrieken
Europa en de Nederlandse regering zijn half november 2024 nog over de brug gekomen met 133 miljoen euro voor twee pilot-fabrieken in Nederland. Eén daarvan komt in Eindhoven te staan. De bouw daarvan begint dit jaar, de productie op deze lijn zal op z’n vroegst in 2027 starten.
Lees ook: 133 miljoen aan groeigeld is eigenlijk peanuts voor fotonica
Helpt dat ook met opschalen? ‘Ik ben heel blij met die pilot-lijn, maar ik realiseer me ook dat het een investering is in researchinstituten. TNO krijgt hierin de leidende rol. Daarna moet we dus ook ja zeggen tegen een industrie. En dat is in Europa moeilijk, want dan gaat het over staatssteun.’
Over de grote plas denken ze daar toch anders over. De Amerikaanse regering steekt twee weken na de aankondiging van de pilot-fabrieken bijna 8 miljard dollar in Intel voor het uitbreiden van productiefaciliteiten in de VS. ‘Daar kan het dus wel.’
Hek van de dam in de VS
Nu Donald Trump beëdigd is als president gaat de rem er helemaal af. ‘Het is overduidelijk dat als de techsector in Amerika nog meer vrijheid gaat krijgen, het nog meer kan gaan doen. Daar kun je van alles van vinden, maar wij moeten in Europa mee met die sector. En daar hebben we plenty ingrediënten voor. Het enige wat je nog nodig hebt is guts, zoals de Amerikanen dat zo mooi zeggen, lef.’
‘Met wachten win je ook niks, je moet door. Ik heb drie jaar voor Samsung gewerkt. Nou, daar kun je van alles van vinden, maar als die iets besluiten, dan is het gaan, gaan, gaan. Dan staat er binnen een jaar gewoon een fabriek.’
Dat moet Europa ook willen en kunnen, vindt hij. ‘Als we dat niet doen, gaan we het spel verliezen. Ja, daar zit risico bij. Je kunt proberen al die risico’s af te wegen en te minimaliseren, maar dan duurt het allemaal veel te lang.’
Visie voor twintig jaar
Europa loopt al jaren achter op Amerika en Azië, grotendeels door te weinig investeringen in innovatie en technologie. Nederland loopt met fotonische chips juist voor en die voorsprong en onafhankelijkheid moet behouden blijven.
‘Het gaat altijd over geld, wordt dan vaak gezegd. Ja, helaas wel. Natuurlijk gaat het ook over kennis en over mensen. Maar als je niet investeert, dan gebeurt het gewoon niet.’ Feenstra vindt het ondernemersklimaat dus ook nog wel een uitdaging.
De ambitie die in het regeerakkoord is opgenomen is dat Nederland bij de eerste vijf van de wereld wil horen. ‘En ondertussen zijn we van plek vijf naar plek negen gekukeld.’ Dat ondernemersklimaat komt er niet vanzelf, geeft hij aan. Daarvoor moet je echt consistent en langetermijnbeleid voeren.
‘Dat is wel een van mijn grote zorgen nu in Nederland. Vandaar dat ik ook zo hamer op de Nationale Technologiestrategie. Daarmee heb je op zich al een mooie tool om als visie te gebruiken voor de komende tien, twintig jaar. Die strategie overleeft een paar regeringen. Misschien wel meer dan een paar.’
Lees ook: 10 ceo’s van scaleups luiden de noodklok: ‘Nieuwe kabinet moet gefocust inzetten op deep tech’
