Vooralsnog presenteert de familie Van Eerd, eigenaar van supermarktketen Jumbo, zich richting de buitenwereld als een verenigd front. Vanaf het moment dat voormalig ceo Frits van Eerd werd aangehouden tot zijn veroordeling nu: het lijkt erop dat de familie om hem heen blijft staan. Mogelijk in afwachting van het hoger beroep dat ‘heel waarschijnlijk’ op de uitspraak zal volgen.
Van Eerd werd op donderdag 7 augustus veroordeeld tot twee jaar celstraf. Volgens de rechter heeft hij zich schuldig gemaakt aan omkoping, witwassen en valsheid in geschrifte. Jumbo wordt in het vonnis expliciet genoemd: Van Eerd lichtte zijn eigen bedrijf op door privéaankopen te financieren met sponsorfacturen, betaald door de supermarkt.
Toch blijft het familiebedrijf volhouden dat de zaak een privékwestie betreft, waarin de supermarktketen geen partij is. Een woordvoerder zegt tegen het FD: ‘Vanzelfsprekend is dit een ingrijpend moment voor Frits van Eerd en zijn familie en daarmee voor Jumbo als familiebedrijf. We leven mee met Frits en zijn naasten.’
Strafrechtelijk veroordeelde aandeelhouder
Frits van Eerd is niet alleen ex-directeur van Jumbo, hij is ook mede-eigenaar. Jumbo is honderd procent familie-eigendom. Sinds het overlijden van oprichter en pater familias Karel van Eerd zijn de aandelen gelijk verdeeld over Van Eerd en zijn twee zussen, Colette Cloosterman-Van Eerd en Monique Groenewoud-van Eerd.
Tom Loonen, hoogleraar financieel recht & integriteit aan de Vrije Universiteit Amsterdam, zegt: ‘Sinds donderdagmiddag 15.00 uur kan worden gesteld dat Jumbo een strafrechtelijk veroordeelde persoon onder haar aandeelhouders heeft.’
Vooropgesteld: wettelijk mag dat. Een strafblad is geen belemmering om ergens aandeelhouder te zijn. Toch is Van Eerds positie volgens deskundigen onhoudbaar geworden. Los van de persoonlijke consequenties voor Van Eerd en zijn familie, kan het vonnis voor het bedrijf namelijk ook grote gevolgen hebben.
Bankiers in de rechtszaal
Te beginnen met het feit dat Jumbo, hoewel winstgevend, afhankelijk is van de financiering van banken. Het bedrijf kan volgens De Telegraaf een beroep doen op een kredietfaciliteit van 700 miljoen euro bij een consortium van ABN Amro, Rabobank, ING, Deutsche Bank en BNP Paribas.
De kredietovereenkomsten tussen Jumbo en zijn financiers lopen binnen nu en twee jaar af, daarna moeten er nieuwe afspraken worden gemaakt. En het is zeer de vraag wat banken gaan doen, zegt Loonen. ‘Zij zullen niet erg gelukkig zijn met deze uitkomst. Dat zal op het hoogste niveau worden besproken.’
Tekenend is volgens Marnix Holtzer, ondernemingsrechtadvocaat en partner bij DLA Piper, dat diezelfde banken tijdens het proces in de zaal zaten. ‘Dat vertelt mij dat ze de zaak uiterst serieus nemen en op de voet willen volgen.’
Loonen: ‘Ze zullen er niet zomaar de stekker uit trekken, daarvoor zijn de financiële en sociaal-maatschappelijke gevolgen te groot. Jumbo is tenslotte de tweede supermarkt van Nederland. Maar ze zullen vermoedelijk wel met een eisenpakket komen om Van Eerd meer op afstand te zetten.’
‘Voorbeeldfunctie’
Naast de mogelijke financiële gevolgen moet Jumbo volgens de experts ook om zijn reputatie denken. De rechter oordeelde hard over van Van Eerds rol als directeur.
Over het feit dat hij contact met de Drentse autohandelaar Theo E. bleef houden, ook al was hij al in 2014 gevraagd om de banden te verbreken. Over het feit dat hij video’s opnam waarin hij medewerkers opriep zich aan de gedragscode van Jumbo te houden, terwijl hij dat zelf niet deed. Over het feit dat hij gedurende het hele proces bij hoog en laag bleef ontkennen dat hij iets verkeerd had gedaan.
De straf viel dan ook zwaarder uit de eis van Openbaar Ministerie. Het OM had om 24 maanden gevraagd, waarvan 8 voorwaardelijk. Maar een deels voorwaardelijke straf doet volgens de rechter geen recht aan de ernst van de feiten, gepleegd door ‘iemand in een voorbeeldfunctie’.
Lees ook: Is de aanval van Jumbo op Albert Heijn definitief mislukt?
Dat is het beeld dat bij het grote publiek zal blijven hangen, zegt Holtzer. ‘In het huis van Van Eerd zijn grote sommen contant geld gevonden. Geld dat volgens de rechter is witgewassen en wordt gelinkt aan zware georganiseerde criminaliteit. Zelfs als het in het hoger beroep tot vrijspraak komt, is dit qua reputatie bijna niet meer te redden.’
Uitstoten of op afstand zetten
Volgens de advocaat heeft Jumbo nu een aantal mogelijke routes om te volgen. Sinds 1 januari 2025 is een nieuwe geschillenregeling van kracht, die het makkelijker maakt om aandeelhouders ‘uit te stoten’, zoals dat formeel heet. ‘Vroeger kon dat alleen op basis van iemands handelen als aandeelhouder’, zegt Holtzer. ‘Dat was heel moeilijk. Nu kan ook om uitstoting worden gevraagd als aandeelhouders de vennootschap in een andere hoedanigheid schade hebben berokkend.’
Al verwacht hij niet dat Jumbo voor deze optie zal kiezen. ‘Uitstoting betekent dat aandeelhouders worden gedwongen hun belang over te dragen aan de andere aandeelhouders, die daar ook voor moeten betalen. Afhankelijk van de waardering gaat dat om gigantische bedragen.’
Geld waarvan het de vraag is of de zussen Van Eerd dat op tafel willen en kunnen leggen. Holtzer: ‘Voor deze optie überhaupt ter tafel komt, denk ik dat zij eerst zullen willen afwachten wat de hogere rechter overlaat van het strafvonnis.’
Een andere route is dat Jumbo Van Eerd via de Ondernemingskamer tijdelijk op afstand stelt en zijn aandelen overdraagt aan een onafhankelijke beheerder. Zoals ook is gebeurd bij Oranjewoud, het moederbedrijf van Strukton: eigenaar Gerard Sanderink is door de rechter op afstand gezet, Holtzer is daarbij aangewezen als beheerder van de aandelen.
Lees ook: 8 bizarre anekdotes over Gerard Sanderink: van knuffeltukker tot kluizenaar
Hij vertelt: ‘Van Eerd blijft in een dergelijke constructie eigenaar, maar kan zijn stemrecht niet meer uitoefenen. Het gaat om een tijdelijke maatregel en dat is belangrijk, het is minder definitief dan uitstoting. De raad van commissarissen zou dat proces nu al in gang kunnen zetten.’
Oplossing zonder tussenkomst van rechter
Van Eerd kan zijn aandelen ook vrijwillig verkopen, opperen de deskundigen. Aan zijn zussen of een derde partij, een private-equityclub of een internationale (retail)keten. ‘Daar zijn allerlei constructies voor te bedenken’, zegt hoogleraar Tom Loonen. ‘De zussen zouden bij verkoop bijvoorbeeld bijzondere zeggenschapsrechten aan de eigen aandelen kunnen verbinden, waarbij zij zeggenschap houden over de onderneming en de koers.’
Holtzer vult aan: ‘Dat zou ik een acceptabele benadering vinden. Een oplossing zonder tussenkomst van de rechter. Maar gezien de reactie van Van Eerd en de vennootschap, acht ik deze uitkomst niet waarschijnlijk.’
Sterker nog, door de kwestie als privéaangelegenheid af te doen, wekt Jumbo de indruk helemaal geen maatregelen te willen nemen, stelt de advocaat. Dat lijkt hem ‘onhoudbaar’, al begrijpt hij de reflex wel.
‘Delicate en precaire’ situatie
Vooral Colette Cloosterman-Van Eerd zit als voorzitter van de rvc in een lastig parket. ‘Zij moet ook nadenken over haar positie. Als zus van Frits van Eerd én president-commissaris zit ze in een geconflicteerde situatie. Ze zal geen procedure willen starten tegen haar eigen broer, maar in dit geval zou de rvc dat wel moeten doen. Ik maak haar geen verwijten, maar er moet wel iets gebeuren. Onthoud haar van beraadslaging en besluitvorming over dit onderwerp, dan kan zij aanblijven op haar positie.’
Zolang de banken bereid zijn Jumbo te blijven financieren, zou de familie er volgens hoogleraar Loonen ook voor kunnen kiezen de zaak eerst ‘rustig te laten bezinken’.
‘Het stof van de uitspraak moet nog neerdalen’, zegt hij. ‘Ondertussen loopt er nog een zoektocht naar een nieuwe ceo, wat al moeilijk genoeg is. Vergeet ook niet hoe delicaat en precair de situatie is. De verwevenheid van de familie is zo intens en emotioneel, bovendien is hun vader niet zo lang geleden overleden. Ik denk dat de zussen en broer pas in het uiterste geval een juridisch traject tegen elkaar zouden beginnen. En zover is het nog lang niet.’
Holtzer hoopt dat het er ook niet van komt. ‘Ik hoop dat de zussen een moreel appel op hun broer kunnen doen. En dat Frits van Eerd daar ontvankelijk voor is.’
Lees ook: Is de aanval van Jumbo op Albert Heijn definitief mislukt?
