Als de Amerikaanse president Donald Trump het over ‘Johnny’ heeft, dan bedoelt hij Fifa-topman Gianni Infantino. Hun jarenlange bromance gaat niet over voetbal, ze vinden elkaar vooral in de vele miljarden die in deze sport rondgaan.
Koning en keizer. Beiden zullen ze donderdag de openingsceremonie van het WK voetbal met glanzende dollartekens in hun ogen bekijken. Dit toernooi wordt al ‘het duurste WK ooit’ genoemd, met prijzen die vier keer hoger liggen dan het vorige WK in Qatar.
Kassa, kassa dus. En daarmee voert de 56-jarige Infantino precies uit wat hij de voetbalbonden beloofd heeft bij zijn verkiezing tot topman in 2016.
De ambitieuze technocraat
Competent, professioneel, meer ambitie dan persoonlijkheid. Geen ex-voetballer, maar een juridische technocraat. Uiterst bedreven in woelige politieke vaarwateren en coalitievorming. Een man die zich terdege bewust is van het spel en de knikkers in het profvoetbal.
Zo wordt de Zwitser Infantino omschreven bij zijn benoeming in februari 2016 als de nieuwe topman van Fifa. Het is een veilige keuze van de op dat moment door corruptieschandalen geplaagde wereldvoetbalbond.
Oud-voorzitter Sepp Blatter is geschorst op verdenking van corruptie. Zijn beoogde opvolger, Uefa-topman Michel Platini, is in zijn val meegetrokken. Infantino, die al sinds 2000 aan zijn carrière bij de Uefa bouwt en Platini’s rechterhand en vertrouweling is, komt opmerkelijk ongeschonden uit dat schandaal.
Meer respect voor Fifa
Toch zijn er wel degelijk overeenkomsten met zijn Fifa-voorganger. ‘Hij heeft een persoonlijkheid die sterk lijkt op die van Blatter’, zegt Lars-Christer Olsson, een ex-baas van Infantino bij de Uefa, tegen The Times.
‘Hij is buitengewoon ambitieus en werkt keihard, net als Blatter. Ze zijn allebei erg bedreven in het promoten van zichzelf, hebben goede contacten met voetbalmensen op alle continenten en weten dat in hun eigen voordeel te gebruiken.’
Infantino belooft als nieuwe topman ‘het respect voor de Fifa’ te herstellen. ‘We gaan een nieuwe Fifa bouwen.’ Daarbij hoort een gelikt verkiezingsmanifest – inmiddels nergens meer online terug te vinden – dat bol staat van de juiste woorden: transparantie, verantwoordelijk, uitbreidingen en hervormingen.
Maar, zo noteert de Britse krant The Guardian in 2016, hij belooft de voetbalbonden vooral een ‘zeer aanzienlijke verhoging’ van de bedragen die ze tegemoet kunnen zien uit de sponsordeals en de tv-rechten. Onder Blatter was dat altijd een punt van discussie en verdachtmakingen.
Geen gemakkelijke jeugd
Om te begrijpen waar Infantino’s enorme ambitie vandaan komt, is zijn jeugd van belang. Infantino wordt in 1970 geboren in het Zwitserse Brig, een Duitssprekend stadje vlak aan de grens met Italië. Het gezin heeft het niet gemakkelijk. Zijn vader werkt ‘s nachts voor de spoorwegen, zijn moeder in de kiosk op het station. Infantino spreekt Italiaans, maar zijn Duits is niet goed. Daar wordt hij mee gepest.
Op zijn twaalfde wint Italië de wereldbeker voetbal. Dat maakt zo’n indruk op Infantino, dat hij besluit zijn carrière aan deze sport te wijden. Hij studeert eerst rechten aan de universiteit van Fribourg, en schopt het tot secretaris-generaal van het Internationaal Centrum voor Sportstudies (CIES) aan de Universiteit van Neuchâtel in Zwitserland.
Daarnaast adviseert hij diverse voetbalorganisaties, waaronder de Italiaanse, Spaanse en Zwitserse voetbalbonden. Zijn vrouw, een Libanese, komt hij tegen bij de Libanese voetbalbond. Ze krijgen samen vier dochters. Zijn jeugdtrauma met taal overwint hij glansrijk: hij spreekt er inmiddels zeven, inclusief Arabisch.
Lees ook: Eén jaar Trump maakt einde aan Europese bescheidenheid
Het moet vooruitgaan
Bij Uefa vervult hij meerdere functies, onder meer hoofd van de juridische dienst en secretaris-generaal. Zijn managementstijl wordt in positieve zin omschreven als ‘snel handelen’, flink tempo maken – en in negatieve zin als ‘onuitstaanbaar en tiranniek’. Iemand die weinig geduld heeft met tegenspraak en snel met ontslag dreigt.
Bij het grote publiek is hij vooral bekend als de man met het ronde goedlachse gezicht die op tv de plastic balletjes oppakt om te bepalen wie tegen wie speelt in de Champions League. Dat zal snel veranderen.
Als Fifa-voorzitter begint hij aan een flinke hervorming van de voetbalbond. Critici zullen het vooral exploitatie noemen. Onder tien jaar Infantino zijn de inkomsten van Fifa meer dan verdubbeld.
Hoe hij dat aanpakt? Dat is duidelijk te zien bij het huidige WK. Hij breidt het toernooi dit jaar uit van 32 naar 48 elftallen. Waarschuwingen over de kwaliteit of onevenwichtige wedstrijden, zoals Kaapverdië tegen Spanje, negeert hij. Belangrijker vindt hij het om voor 104 wedstrijden tickets te kunnen verkopen.
Commerciële hervormingen
De voorbereiding van dit toernooi is ook voor het eerst compleet in handen van Fifa. Zo verstevigt Infantino zijn grip op alle inkomstenbronnen: kaartverkoop via een eigen platform, concessies met flinke commissie, grote sponsorovereenkomsten en internationale uitzendrechten.
Alles binnen en buiten de stadions staat eveneens onder de controle van Fifa, inclusief de grasmat en de parkeerterreinen. Tegelijkertijd worden heel wat van de kosten afgewenteld dankzij het principe ‘de gastheer betaalt’. Denk aan vervoer, beveiliging en het organiseren van festiviteiten voor de voetbalfans die voor rekening van de speelsteden komen.
Infantino introduceert tot slot nog een show tijdens de rust van de finale, in de categorie Super Bowl, om meer advertenties te kunnen verkopen. De inkomsten van dit WK voetbal worden inmiddels geschat op 13 miljard dollar. Dat is 72 procent meer dan de vorige editie in Qatar, weet de Financial Times.
De kritiek neemt toe
Aangezien Fifa in Zwitserland is geregistreerd als een stichting, zal het grootste deel van dit geld naar de 211 aangesloten voetbalbonden vloeien. Die varen er dus wel bij. Maar al die inspanningen wil Infantino natuurlijk wel beloond zien. Zijn salaris is sinds 2016 verdrievoudigd, naar omgerekend 2,9 miljoen euro en een bonus van 2,4 miljoen vorig jaar.
Ondertussen morren voetbalfans dat het voetbal onbetaalbaar is geworden. Zij blijven dit jaar voor het eerst massaal thuis. Fifpro, de spelersvakbond, en European Leagues, de vertegenwoordiger van Europese voetbalcompetities, hebben een juridische klacht lopen over de uitbreiding. Zij beschuldigden de Fifa vooral ‘commerciële belangen te behartigen’ ten koste van spelers en competities.
Platini, die uiteindelijk vrijgesproken is van corruptie, heeft net een strafrechtelijke klacht ingediend tegen het Fifa-bestuur. De aanklacht luidt dat Infantino en anderen ‘erop hebben aangestuurd’ om hem uit de race voor het voorzitterschap van de Fifa te houden. Infantino wordt met name genoemd als degene die ‘in de eerste plaats’ hiernaar streefde.
Lees ook: Silicon Valley? Atlanta is voor startups 60 procent goedkoper
Het politieke toneel op
De ambities van Infantino reiken al veel verder dan het voetbal. Hij wil liefst de hele wereld verenigen door middel van sport. Zijn tien jaar bij Fifa hebben hem veranderd van bureaucraat naar een man die zich thuisvoelt tussen de politieke machthebbers.
Zo schurkte Infantino al broederlijk aan tegen Vladimir Poetin, de gastheer van de wereldbeker in 2018. Met het toekennen van het WK 2022 aan Qatar wint hij de autoritaire vorsten van het Midden-Oosten en hun oliedollars voor zich. Dat er serieuze vragen zijn over mensenrechten negeert hij.
Zijn speech in 2022 in Qatar wordt zelfs legendarisch genoemd. ‘Vandaag voel ik me Qatari. Vandaag voel ik me Arabisch. Vandaag voel ik me Afrikaans. Vandaag voel ik me homoseksueel. Vandaag voel ik me gehandicapt. Vandaag voel ik me een werkende migrant.’
‘Ik weet hoe het voelt om gediscrimineerd te worden, om als buitenlander gepest te worden. Op school werd ik gepest, omdat ik rood haar en sproeten had’, zegt hij openhartig. En verwijst vervolgens naar meer verbinding. ‘Wat doe je dan? Je sluit jezelf op in je kamer, je huilt en dan probeer je vrienden te maken. Je begint niet met beschuldigingen of ruzie, je begint met contact zoeken.’
Geopolitieke speler
Voor deze editie van het WK loopt Infantino de deur van het Witte Huis plat. Hij woont de inauguratie van Trump tot president bij, is aanwezig bij de vredestop voor Gaza in Egypte, de première van de film van presidentsvrouw Melania, het kooigevecht in Miami en bij de nieuwe Board of Peace van Trump.
Klap op de vuurpijl is de overhandiging van de Fifa-vredesprijs aan Trump afgelopen december. Het is een reactie op het feit dat Trump de Nobelprijs voor de Vrede niet heeft gekregen. Die prijs wordt ook met veel show aanvaard.
Trump geeft hem op zijn beurt het gevoel een echte wereldleider te zijn. ‘Infantino probeert de Fifa retorisch te herpositioneren als een soort architect van geopolitieke betrekkingen’, zegt Adam Beissel, hoogleraar aan Miami University, tegen New York Magazine. ‘Hij is bij het IMF, hij is bij de Wereldbank, hij is bij de Verenigde Naties, hij is bij vredesbesprekingen over Israël en Palestina.’
Narcistische trekjes
In zulk gezelschap is het bijna onmogelijk om niet de narcistische trekjes van die wereldleiders over te nemen. En dus mogen tv-ploegen Infantino tijdens wedstrijden niet in beeld brengen wanneer hij aan het bellen is. Afgelopen april vroeg hij nog om een speciaal veiligheidsescorte in Canada. De politie weigerde dat vriendelijk: die begeleiding is alleen weggelegd voor de Amerikaanse president en de paus.
Bij bijna alles wat Infantino doet, wordt hij gevolgd en gefilmd door een cameraman. Dat is voor zijn Instagram, waar hij 4 miljoen volgers heeft en waar het grote nieuws van Fifa als eerste wordt gepost. Hij houdt namelijk niet van persconferenties. Kritiek op zijn leiderschap doet Infantino steevast op zijn Trumpiaans af met ‘fake news’ en afkomstig van ‘gemene journalisten’.
Infantino’s commerciële aanpak heeft gewerkt. Hij is in 2019 en in 2023 probleemloos opnieuw verkozen tot voorzitter, zonder tegenkandidaten. Hij heeft zich voor volgend jaar alweer verkiesbaar gesteld. Hij vertrouwt erop dat hij aan het hoofd zal blijven staan nu hij van Fifa een goedlopende winstmachine heeft gemaakt.
Zelfs als het WK voetbal dit jaar zwaar tegenvalt, zal de koning van het voetbal zich nog altijd onaantastbaar wanen. Bij zijn buddy Trump is alvast genoeg inspiratie te vinden voor een gepaste reactie op elke situatie. Die luidt ongeveer zo: het WK voetbal 2026 is een ‘fantastisch toernooi’ geweest en een ‘geweldig succes’ waar Fifa trots op kan zijn.
Lees ook: Hoe Trump het eeuwenoude recept van autoritair leiderschap volgt
