Stephen Miller, een van de meest ervaren stafchefs van het Witte Huis, zei het afgelopen maandag nog tegen CNN na de drieste actie in Venezuela. ‘We leven in een wereld waarin je kunt praten wat je wilt over internationale beleefdheden. Maar de echte wereld wordt geregeerd door kracht, geweld en macht.’
Zie daar het vertekende wereldbeeld van Donald Trump en zijn entourage. ‘Wij zijn een supermacht. En onder president Trump zullen we ons ook als een supermacht gedragen’, voegde Miller daaraan toe. Geen woorden, maar daden. Als nieuwe doelwitten staan inmiddels op de radar: Columbia, Mexico en Groenland.
Trump hunkert net als alle andere autoritaire leiders naar overwinningen, naar veroveringen en het oppompen van zijn eigen nalatenschap. Groenland staat hoog op zijn wensenlijstje, want de verovering ervan is eenvoudig. Het zal weinig Amerikaanse levens kosten, maar wel veel grote krantenkoppen opleveren.
Het staat in de geschiedenisboekjes
Internationaal recht, Nato-afspraken, soevereiniteit van landen, Trump veegt er zijn reet mee af. ‘Niemand zal met de Verenigde Staten het gevecht aangaan over de toekomst van Groenland’, verduidelijkt Miller het standpunt van zijn baas. De kans is dus groot dat Groenland een kolonie zal worden van de VS.
Wie één jaar na de tweede termijn van Trump nog altijd met ongeloof staat te kijken wat er gebeurt, zou wat meer de geschiedenisboekjes moeten induiken. De papieren versies, niet ChatGPT.
Al duizenden jaren op rij staan met grote regelmaat autoritaire leiders op. Zij zijn degenen die de geschiedenisboekjes halen, omdat ze de meeste narigheid uithalen. Als ze goede voorgangers hebben gehad, dan worden die gewoon gewist.
Er zijn veel overeenkomsten in de manier waarop autoritaire leiders de macht grijpen en behouden. Trump past dat eeuwenoude draaiboek ook gewoon toe, en met succes. Voor MT/Sprout zoomen we in op vijf van die tactieken.
# 1 Kies het juiste moment
De beste periode om toe te slaan? Onzekere tijden, want dan stijgt het aantal onzekere en bange mensen. Gedesillusioneerden, verwaarloosden, buitenstaanders, iedereen die zich een slachtoffer voelt… Ze zijn op zoek naar een voorbeeld om zich aan te spiegelen.
‘Leiders die hunkeren naar bewondering, projecteren een grandioos beeld, terwijl hun volgelingen verlangen naar een ouderfiguur die hen beschermt en voor hen zorgt’, schrijft Insead-hoogleraar Manfred Kets de Vries in The Darker Side of Leadership.
In deze tijd van verwarring biedt Trump ‘schijnzekerheid’, schrijft Paul Stamsnijder, in zijn nieuwe boek Van debat naar dialoog. Volgens de founding partner van de Reputatiegroep ligt zijn communicatieve kracht in het vermogen om complexe vraagstukken te reduceren tot eenvoudige tegenstellingen.
Daar voegt hij scherpe soundbites en simplificaties aan toe die houvast lijken te geven. Zo floreert hij in dit klimaat.
Lees ook: Waarom de wereld zich aangetrokken voelt tot autoritaire leiders
# 2 Bouw een fanclub
Trump bouwt al jaren aan zijn fanclub, MAGA. Hij zet zich af tegen de gevestigde waarden, benoemt zichzelf als de stem van het volk tegen de elite. Terwijl hij zelf afkomstig is uit die elite, maar dat is bijzaak.
‘Gezien hun positie en autoriteit kunnen demagogische leiders hun vertekende perspectieven gemakkelijk verspreiden onder de bevolking’, schrijft Kets de Vries. En dankzij sociale media lukt dit in een alarmerend korte tijd.
Voor Stamsnijder is Trump de ‘ultieme zekerweter’. Politiek is voor hem de kunst van confrontatie: geen dialoog, alleen maar debat. Voor het algemeen belang is er weinig ruimte, voor nuances evenmin. Voor hem is het publieke gesprek een wedstrijd die gewonnen moet worden.
Kruisbestuiving met de achterban
‘Zijn manier van communiceren versterkt het conflictmodel’, vervolgt hij in zijn boek. Het is een aanpak die gekenmerkt wordt door een voortdurende herhaling van eenvoudige boodschappen. Tegenstanders worden consequent neergezet als deel van het probleem.
‘Hij bespeelt emoties, vereenvoudigt complexe kwesties tot scherpe wij-zijtegenstellingen en ontwijkt tegenspraak.’ Door dat heel bewust te doen, bindt hij zijn achterban alleen maar sterker aan zich. Die band leidt weer tot een kruisbestuiving, waardoor de president aangemoedigd wordt om nog harder in te zetten op zijn eigen gelijk.
# 3 Omarm vroegere tijden
Kets de Vries omschrijft dat mechanisme als een soort kinderlijke afhankelijkheid. Voor machtswellustige leiders is het een open uitnodiging om hun volgelingen aan te moedigen ‘de realiteit te verloochenen’ en mee te gaan in ‘hoop en fantasieën’ uit vroegere tijden.
De tijd waarin Amerika’s maakindustrie nog oppermachtig was, er geen discussie was over het klimaat, immigranten niet nodig waren en vrouwen nog braaf achter het aanrecht stonden.
Vergoddelijkte leiders en een afhankelijke bevolking zijn niet bevorderlijk voor een vooruitstrevende samenleving, merkt de hoogleraar op. ‘Een waarschijnlijker resultaat is achteruitgang, wat leidt tot primitief gedrag dat onder normale omstandigheden ondenkbaar zou zijn.’
Lees ook: Zombie leiderschap is niet alleen besmettelijk, maar ook gevaarlijk
# 4 Creëer een vijandbeeld
Meesters in manipulatie hoeven zich niet te verdedigen. Wie niet voor Trump is, is tegen hem. Tegensprekers worden belasterd, ontslagen, vervolgd en – zoals de president van Venezuela heeft mogen ondervinden – gevangengezet.
Zijn buddy, de Russische machthebber Poetin, gaat nog een stap verder en laat tegenstanders gewoon vermoorden. ‘Dergelijke acties dragen bij aan een alomtegenwoordig klimaat van angst en onrust, waardoor deze leiders hun machtsbasis kunnen behouden en versterken’, schrijft Kets de Vries.
Ondertussen wordt ingespeeld op het gevoel van slachtofferschap van hun volgelingen. Dat weerhoudt ze ervan om de waarheid te zien. Alle problemen waar mensen vandaag onder lijden, zijn veroorzaakt door de voorgangers van Trump, Joe Biden en Barack Obama.
Trump heeft ook herhaaldelijk benadrukt hoe buitenstaanders misbruik van de VS hebben gemaakt, dat de inwoners onrecht is aangedaan. Het is een van zijn redenen om importheffingen op te leggen aan de rest van de wereld.
# 5 Muilkorf de media
Autoritaire leiders behouden de controle door de media te muilkorven, door het verspreiden van verkeerde informatie, de werkelijkheid te verdraaien en feiten af te doen als fake news. Daarmee zorgen ze ervoor dat mensen niet goed geïnformeerd zijn en dus niet ‘op hun hoede’.
Ze zien ook het nut in van de constante herhaling van goedbekkende slogans en leugens. Daarmee wordt die misleiding ‘geloofwaardiger’ en zelfs aantrekkelijk voor de fans. Wikipedia heeft al een uitgebreide pagina met Trumps leugens en misleidende verklaringen. Maar dat boeit zijn fans niet.
Dat Trumps eigen vermogen sinds zijn aanstelling als president met 3,5 miljard dollar is gegroeid, daar valt ook niemand over. Zelfs wanneer hij grote fouten maakt, zoals het aanstellen van Elon Musk voor het afslanken van het overheidsapparaat, gaat de spons er nog over.
Verwijderen is de enige oplossing
‘Wanneer individuen onder dergelijke controle staan, is het niet langer mogelijk om een beroep te doen op hun logica of rede’, verklaart Kets de Vries. Het enige dat volgens hem nog werkt, is het verwijderen van dit soort leiders uit posities van macht en invloed.
Tegelijkertijd moet voorkomen worden dat er een nieuwe figuur opstaat ‘die kwetsbare mensen verleidt met weer een nieuwe snelle oplossing voor hun problemen’. Daarvoor is het van cruciaal belang ‘om de omstandigheden te veranderen die in de eerste plaats tot deze verstoorde overtuigingen hebben geleid.’
En dat advies leidt dan eigenlijk weer tot de vraag: willen de echte politieke leiders nu opstaan?
Lees ook: De boardroom zit vol narcisten, en dat zijn geen goede leiders
