Waar een klein land al niet groot in kan zijn. Prachtig natuurlijk dat Nederland wereldwijd op de tweede plaats staat op het gebied van quantumwetenschap. Dat staat te lezen in De Staat van Quantum 2025, een dataoverzicht van Quantum Delta NL (QDNL).
Toegegeven: een béétje creatief met cijfers was QDNL – een nationaal programma gericht op het versterken van het Nederlandse quantum-ecosysteem – bij het trekken van die conclusie wel. De organisatie zette het Nederlandse aandeel in de meest geciteerde wetenschappelijke publicaties af tegen de bevolkingsgrootte. Dan blijken we nummer twee.
Lees ook: Nederland ‘wereldwijd nummer 2’ in quantum, startups halen 16 keer meer geld op
Maar toch, indrukwekkend blijft het wel. En ook zonder die ‘correctie’ scoort Nederland hoog op internationale ranglijsten. Het Massachusetts Institute of Technology (MIT) prijst de Nederlandse quantumwetenschap in een eigen index wegens de ‘uitzonderlijke efficiëntie’. In de H-index voor quantumcomputing, die zowel de kwantiteit als kwaliteit (lees: het aantal citaties) van wetenschappelijk onderzoek meet, staat ons land wereldwijd op nummer 5.
We moeten alleen de Verenigde Staten, China, het Verenigd Koninkrijk en Duitsland voor ons dulden.
Quantum geldt als een van de tien sleuteltechnologieën waarop inmiddels alweer twee kabinetten geleden – toen nog onder oud-minister Micky Adriaansens van EZK – werd ingezet als bron voor toekomstige welvaart. Tegen 2040 kan quantumtechnologie naar schatting 8.000 tot 18.000 banen opleveren, stelt Philippe Bouyer, bestuursvoorzitter van Quantum Delta NL (zie kader). ‘Via programma’s en partnerschappen kan Quantum Delta NL 1,5 tot 2,5 miljard euro aan economische impact losmaken in heel Nederland.’
Quantumsector kampt met ‘innovatieparadox’
Via het Nationaal Groeifonds is 615 miljoen euro toegekend aan Quantum Delta NL, maar dat programma loopt in 2028 af. Het project moet volgens Wennink een vervolg krijgen in de vorm van een Nederlandse ‘Quantum Valley’. De sector schreef mee aan het plan: een centrum voor talent, investeerders en productie, georganiseerd rond vijf hubs in de Randstad.
De kosten: 9,4 miljoen euro over een periode van tien jaar, waarvan ongeveer een derde uit publieke middelen en de rest van private investeerders. Daarmee moet onze voorsprong worden omgezet in een ‘volwaardige, internationaal concurrerende industrie’. Maar komen die miljarden er niet, waarschuwt Wennink, dan staan buitenlandse bedrijven te trappelen om de Nederlandse kennis in te lijven.
De sector groeit volgens cijfers van QDNL snel. In vijf jaar verdubbelde het aantal startups ruimschoots tot 29 stuks, goed voor 735 banen. Ging er in 2010 nog 10 miljoen euro aan investeringen naar quantumbedrijven, in 2025 was de teller opgelopen tot 160 miljoen euro – ofwel, een stijging van 1.600 procent. Wie zijn de pioniers die de toekomst van deze industrie vorm gaan geven?
Quix Quantum levert eerste fotonische quantumcomputer af
Een primeur voor Quix Quantum: als eerste bedrijf in Nederland heeft de scaleup uit Enschede een volledige computer opgeleverd voor een klant, het Duitse lucht- en ruimtevaartinstituut DLR. Quix werkte zo’n drie jaar aan de machine; voor het prototype werd vorige zomer nog 15 miljoen euro opgehaald in een ronde geleid door Invest-NL en het Europese EIC Fund.
Quix is meteen het enige Nederlandse bedrijf dat een complete machine bouwt; zoals dit overzicht laat zien, specaliseren de meeste spelers in het ecosysteem zich in onderdelen of diensten; denk aan chips, testapparatuur en beveiligingssystemen.
Het is niet de enige factor waarmee Quix zich binnen het ecosysteem onderscheidt, want de machine draait op fotonische chips, die informatie verwerken met behulp van lichtdeeltjes (fotonen) in plaats van elektrische signalen (elektronen). Daar liggen gelijk de wortels van Quix, dat begon als leverancier van fotonische chips.
Lees ook: 133 miljoen van Europa voor fotonische chips uit Nederland? Eigenlijk is het peanuts
Die hebben een aantal belangrijke voordelen. De belangrijkste: ze functioneren bij kamertemperatuur, zijn daardoor veel energiezuiniger én geschikt voor de integratie in datacenters. Quix bouwde zijn wondermachine overigens niet zelf, want de scaleup heeft geen eigen fabriek. Hetzelfde geldt voor de fotonische chips; die rollen van de band bij het Belgische technologie-instituut Imec.
QuantWare maakt de weg vrij voor een quantumcomputer op commerciële schaal
Nog zo’n kampioen is QuantWare, dat afgelopen mei 152 miljoen euro ophaalde in de grootste Series B-ronde van een Nederlandse deeptech-startup ooit. De ronde is ook wereldwijd een knaller, als grootste private investering in een quantumprocessorbedrijf.
Oprichters Alessandro Bruno (cto) en Mattthijs Rijlaarsdam (ceo) willen de sector zo snel mogelijk op weg helpen naar het moment dat quantumchips met qubits bruikbaar worden in de praktijk. Qubits of quantumbits zijn de informatiedeeltjes waarmee quantumcomputers rekenen. Bij klassieke computers wordt die informatie als bits opgeslagen (0 of 1), een qubit kan ook beide tegelijk zijn. Daardoor kunnen quantumcomputers bepaalde problemen veel sneller oplossen
Lees ook: Delfts QuantWare klaar voor een quantumsprong met 152 miljoen vers kapitaal
QuantWare werd bekend met zijn eigen chips, maar ontwikkelde ondertussen op de achtergrond technologie waarmee quantumprocessoren groter en krachtiger kunnen worden. De scalup bouwt nu aan de Kilofab, een fabriek waar straks quantumchips op industriële schaal uitrollen die honderden qubits, en tegen het jaar 2028 zelfs 10.000 qubits kunnen bevatten.
Het is een belangrijke tussenstap op weg naar de heilige graal: processoren met meer dan 1 miljoen qubits. Daarmee komen commercieel interessante toepassingen in beeld. Zoals het versneld ontwikkelen van nieuwe medicijnen of het ontdekken van innovatieve materialen. ‘Je moet echt beseffen hoe zeldzaam onze technologie is’, zegt Rijlaarsdam daarover tegen MT/Sprout. ‘We zijn wereldwijd zo langzamerhand al een grote speler in onze space geworden.
Delft Circuits maakt ‘kabels’ die ook bij –273 graden werken
Het opschalen van de technologie valt of staat niet alleen met het aantal qubits. Ook de bedrading is een issue. Die moet blijven werken bij de extreem lage temperaturen waarop de supercomputers draaien. Die zitten tegen het absolute nulpunt aan, -273 graden.
Met enkele qubits bieden coaxkabels nog soelaas, maar zodra systemen richting de honderden of duizenden qubits gaan, lopen die verbindingen vast. Dat constateerden quantumwetenschappers Sal Bosman en Daan Kuitenbrouwer.
Met Delft Circuits maken ze ‘kabels’ – concreter: supergeleidende circuits op flexibele plastic tape – die ook blijven werken bij temperaturen tientallen graden onder nul. Voor zover bekend is Delft Circuits de enige ter wereld die zulke kabels levert, zegt Bosman tegen De Telegraaf. Tot november vorig jaar was hij ceo van de startup, inmiddels wordt die rol vervuld door Martin Danoesastro.
De leiderschapswissel viel samen met een nieuwe investeringsronde. Delft Circuits haalde onlangs 8 miljoen euro op, bedoeld om de productiecapaciteit flink te vergroten. Het bedrijf moet volgens Danoesastro kunnen meegroeien met het rekenvermogen van quantumcomputers. Die neemt de komende jaren ‘explosief toe’, is zijn verwachting.
QBlox levert cruciale technologie voor de aansturing
Qblox is sinds de oprichting in 2018 uitgegroeid tot de grootste kwamtumstartup in de Benelux. Oprichters Niels Bultink en Jules van Oven leveren een cruciaal onderdeel van de keten: de technologie om de boel aan te sturen.
De Delftse studievrienden ontwikkelden een systeem waarin klanten verschillende modules kunnen plaatsen, dat pulsen naar de qubits stuurt en resultaten filtert. Het systeem werkt met verschillende ‘merken’ quantumchips en is al geïntegreerd in een van ‘s werelds krachtigste supercomputers.
Lees ook: Quantum bloeit in Nederland, maar waar blijft de ASML van quantum computing?
Het idee ontstond in de laboratoria van QuTech, een samenwerking van TU Delft en TNO, waar Bultink zijn promotieonderzoek deed. ‘Omdat we in Nederland vooroplopen met quantumonderzoek, moesten we de aansturingstechnologie zelf ontwikkelen’, zei hij eerder tegen MT/Sprout. ‘Daarvoor misbruikten we aanvankelijk apparatuur die helemaal niet bedoeld was voor quantumcomputing.’
Nu werken er 185 mensen bij Qblox, van wie 20 in de Verenigde Staten. Het bedrijf wil met een investering van 26 miljoen dollar (internationaal) doorgroeien naar 220 medewerkers. Maar Bultink ziet bedrijven en talent ook graag naar Nederland komen. Ons land kan volgens hem een ‘toekomstig Silicon Valley’ voor quantum worden. ‘Een enorm ecosysteem met ook buitenlandse bedrijven die hiernaartoe trekken. Je ziet ze nu al komen.’
Orange Quantum Systems test de chips voor de quantumcomputers van morgen
Startup Orange Quantum Systems (OrangeQS) pakt weer een ander stuk van de keten: quantumchips betrouwbaar en schaalbaar testen. Garrelt Alberts richtte het bedrijf in 2020 op, samen met vier collega’s van TNO en TU Delft.
Ook dit idee ontstond bij onderzoekinstituut QuTech. ‘Tijdens het bouwen van demonstraties kwamen er voortdurend chips binnen die niet werkten’, vertelt Alberts op de site van TNO. ‘We vroegen ons af: waarom falen die chips? Moeten ze niet getest worden? Dat bleek een groot knelpunt in deze nieuwe industrie.’
Dat testen is complex. Qubits moeten functioneren in een quantumprocessor en bij temperaturen die vele honderden graden onder nul liggen. ‘Een gewone chip test je met een stroompje. Bij qubits is dat veel ingewikkelder.’ Waar het eerst maanden duurde om een paar qubits te testen, kan dat nu in een paar uur. Maar: ‘We willen naar seconden.’
Het eerste testapparaat staat inmiddels bij computerbouwer IQM in Finland. OrangeQS scoorde in juni vorig jaar 12 miljoen euro, bedoeld om verder te sleutelen aan de volgende generatie testapparatuur en internationaal verder te kunnen groeien.
Q*Bird beveiligt communicatienetwerken tegen de hackers van de toekomst
Het wordt Q-Day genoemd: de dag waarop onze cryptografische beveiligingssystemen bezwijken onder de druk van quantumcomputers. Die zijn voor moderne computers te complex om te kraken, maar een quantumcomputer kan het in een paar dagen of zelfs een paar uur.
Tegelijk kunnen er met quantumtechnologie veel veiligere netwerken en communicatiemethoden worden opgezet, wat bijvoorbeeld cruciaal is voor defensie. Dat is waar Joshua Slater, Remon Berrevoets en Ingrid Romijn aan werken. Met Q*Bird – in 2025 nog in de race voor MT/Sprout Startup van het Jaar – willen ze communicatienetwerken beveiligen tegen de ‘hackers van de toekomst’.
Ook Q*Bird komt voort uit QuTech, waar het team eerst drie jaar als engineeringgroep werkte. In die periode ontwikkelden en testen de founders verschillende prototypen van hun quantum key distribution-systemen (QKD). Die onderscheiden zich volgens hen door de schaalbaarheid. In plaats van één-op-één-verbindingen gebruikt de startup een mesh-configuratie, die het systeem ‘flexibeler, veiliger en beter schaalbaar maakt voor grote netwerken met veel gebruikers’.
Hoe ze de toekomst zien? ‘Ons ultieme doel is dat het quantum-internet van de toekomst draait op quantum-routers, quantum-switches en quantum-nodes’, zegt ceo Ingrid Romijn. ‘Van Q*Bird.’
